Otandyq áýe kompanııalary Eýropanyń «qara tizimine» enbeıdi. Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Qaıyrbek О́skenbaev osylaı dep ýáde berip otyr.
2022 jylǵy 1 maýsymda Eýropalyq komıssııanyń Ushý qaýipsizdigi jónindegi komıteti elimizdiń avıasııalyq bıligi men qazaqstandyq áýe tasymaldaýshylardyń Eýropaǵa ushýyna qatysty resmı sheshimin jarııalady. Mınıstr Eýropanyń 27 memleketiniń bıligi otandyq áýe tasymalymen aınalysatyn kompanııalarǵa kári qurlyqqa ushýǵa shekteý qoımaıtyny jaıynda sheshim qabyldaǵanyn jáne elimizdiń «qara tizimge» enbeıtinin atap ótti.
– Eýropalyq sarapshylar Qazaqstandaǵy ushý qaýipsizdigi salasynda qalyptasqan ahýal men osy turǵyda sońǵy 3 jylda el Úkimeti tarapynan qabyldanǵan sharalardy oń baǵalady. Árıne, biz muny úlken jetistik dep sanaımyz. Oǵan sebep te joq emes. Eýropalyq mamandar tarapynan oń baǵa alý úshin kóp kúsh-jiger jumsalyp, keshendi jumystar qolǵa alyndy, – dedi Qaıyrbek О́skenbaev.
Sondaı-aq ol Qazaqstannyń buǵan deıin «qara tizimge» kirgenin de eske saldy. Atap aıtqanda, 2009 jyly Halyqaralyq azamattyq avıasııa uıymy tarapynan júrgizilgen aýdıt nátıjesinde elimizdegi áýe tasymaly salasynda uıym talaptarynyń saqtalý kórsetkishi tómen ekendigi anyqtalǵan (47 paıyz). Osyǵan oraı Eýrokomıssııa Air Astana kompanııasynan ózge qazaqstandyq áýe tasymaldaýshylarǵa Eýropa elderine ushýǵa tyıym salǵan bolatyn.
– Týyndaǵan jaǵdaıdan shyǵý úshin 7 jyldaı ýaqyt qajet boldy. 2016 jyly shekteýler alynyp tastalǵannan keıin osyndaı olqylyqtar aldaǵy ýaqytta qaıtalanbas úshin mınıstrlik óte aýqymdy jumystar júrgizdi, – dedi vedomstvo basshysy.
Mınıstrdiń aıtýynsha, saladaǵy oń ózgerister – túbegeıli reformanyń nátıjesi. Júrgizilgen júıeli jumystar elimizdiń azamattyq avıasııa bıliginiń eýropalyq modelge ótýine tikeleı yqpal etken. Bul úshin Úkimet pen mınıstrlik keshendi sharalardy qolǵa alyp, zańnamany jetildirý baǵytynda orasan zor jumystardy iske asyrdy. Nátıjesinde, Ulybrıtanııanyń avıasııalyq ákimshiligimen (UKCAA) yntymaqtastyq ornatylyp, nátıjesinde, Qazaqstannyń avıasııalyq ákimshiligi quryldy. Bul uıym 2019 jyldan beri azamattyq avıasııa salasyndaǵy baqylaý men qadaǵalaýdy júzege asyrýda. Basqarýdyń bul úlgisi damyǵan memleketterde keńinen qoldanylady jáne Halyqaralyq azamattyq avıasııa uıymy men EASA tarapynan maquldanǵan.
– Júrgizilgen reforma óz tıimdiligin ótken jyldyń tamyz aıynda tolyqqandy dáleldedi. Sebebi Halyqaralyq azamattyq avıasııa uıymy júrgizgen aýdıt qorytyndysy boıynsha Qazaqstandaǵy ushý kezindegi qaýipsizdik deńgeıi 84 paıyzǵa deıin artqany aıqyndaldy. Bul álemdik ortasha kórsetkishten 15 paıyzǵa joǵary. Saraptama nátıjesi boıynsha elimiz Nıderland, Belgııa, Portýgalııa, Danııa jáne Islandııa memleketterimen bir satyda tur, – dedi mınıstr.
«Bek Eır» ushaǵynyń apatyna oraı ótken jyldyń sońynda Eýrokomıssııa Qazaqstandaǵy ushý qaýipsizdigi boıynsha qalyptasqan jaǵdaıǵa alańdaýshylyq bildirgeni esimizde.
– Otandyq avıasııa salasyn jańa shekteýlerden qorǵaý maqsatynda Eýropalyq komıssııaǵa túzetý is-sharalarynyń jańa josparyn usyndyq. Sondaı-aq bizdiń vedomstvonyń Syrtqy ister mınıstrligi jáne Qazaqstannyń Belgııadaǵy elshiligimen birlesip júrgizgen turaqty kelissózderiniń nátıjesinde komıssııaǵa otandyq áýe tasymalynyń áleýeti men ondaǵy qaýipsizdikti dáleldedik, – dedi Q.О́skenbaev.
Qazaqstan tarapynan keltirilgen dálelder maquldanyp, Eýropalyq komıssııanyń ushý qaýipsizdigi jónindegi komıssııasy túzetý sharalaryn oń baǵalaǵan. Bul óz kezeginde otandyq avıakompanııalardy «qara tizimge» enýin boldyrmaýǵa septigin tıgizdi.
Qaıyrbek О́skenbaevtyń paıymdaýynsha, der kezinde qolǵa alynǵan sharalar Qazaqstannyń ushý qaýipsizdigi boıynsha aımaqtaǵy kóshbasshylyq pozısııasyn saqtap qalýǵa yqpal etken. Sonymen qatar ońtaıly sheshimder men júıeli jumystar sheteldik áýe kompanııalaryn tartýǵa jáne otandyq áýe tasymaldaýshylardyń ushý geografııasy aýqymyn ulǵaıtýǵa óz áserin tıgizedi degen senim bar.
Dese de avıasııa salasynyń sarapshysy Abyl Kekilbaevtyń pikirinshe, qýanýǵa áli erte. Azamattyq avıasııa ákimshiligi áýe qaýipsizdigin dáleldeı almasa, «qara tizimge» qaıta kirýimiz de ábden múmkin.
– Qazaqstan áýe kompanııalary «qara tizimge» qazir enbegenimen, qaýip áli seıilgen joq. О́ıtkeni Eýropa tarapy qoıyp otyrǵan talaptardyń kóbi Qazaqstanda áli sheshimin tapqan joq. Tipti sheshý joldary da jazylmaǵan. Másele jeterlik. Sonyń ishinde Azamattyq avıasııa ákimshiliginiń qarjylandyrý máselesi, ushý jaramdylyǵy, eksplýatasııa máselesi sheshimin tappady. Ony Qazaqstannyń resmı ókilderi baryp, óziniń is-shara josparyn tanystyrǵanda túsindirip, ýaqyt surap aldy dep oılaımyn. Úkimet josparlaǵan is-sharalardy oryndaý úshin qoldanystaǵy birqatar zańnamaǵa ózgeris enzigý qajet. Bul bir jyldyń ishinde bitpeıdi. Eýrokomıssııa muny túsingen soń Qazaqstanǵa qatysty sheshimdi keıinge qaldyrdy dep oılaımyn, – deıdi Abyl Kekilbaev.
Sarapshynyń pikirinshe, «qara tizimge» ený qarapaıym qazaqstandyqtar úshin qaýip týdyrmaıdy. Tek kompanııalar úshin birqatar qıyndyq týǵyzýy múmkin.
– «Qara tizimnen» qorqýdyń qajeti joq. Oǵan kirip-shyǵyp júrgen elder kóp. Ondaı tájirıbe bar. «Qara tizim» tek jolaýshylarymyzǵa ári-beri ushý kezinde kedergi týǵyzýy múmkin. Máselen, Air Astana kompanııasy biraz ýaqyt «sur tizimde» boldy. Biraq Eýropaǵa ushýyn toqtatqan joq, tek reıster sanyn kóbeıte almaı qaldy, – deıdi sarapshy.