Búginde táýelsizdik alǵan kóptegen jas memlekettiń ótkenine úńilsek, túrli tarıhı oqıǵalardyń kýási bolamyz. Árıne, onyń bári sol halyqtyń ulttyq deńgeıine, bolmysyna, minezine, qazirgi sana-sezimine de áser etedi. Tipti qoldan jasalǵan qyrǵynnan jer betinen joıylyp ketken ulttar da bar ekeni belgili. Qazaq tarıhyndaǵy zulmat jyldardyń taýqymeti men qasireti, salmaǵy men saldary qandaı bolǵanyna da ýaqyt kýá. Ásirese, asharshylyq pen qýǵyn-súrginniń ult bolashaǵyna tıgizgen soqqysy tym aýyr boldy.
31 mamyr – saıası qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alý kúni qarsańynda Qalıbek Qýanyshbaev atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq mýzykalyq drama teatry repertýaryndaǵy «Jut» spektakline baryp qaıtqan edik.
Ult basyna tóngen taýqymetti sýrettegen spektakldiń premerasy 2016 jyly qoıylǵan edi. Qoıylymnyń avtory – Oljas Janaıdarov, rejısseri – Bashqurtstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Aırat Abýshahmanov.
Qoıylym negizinen qazaqtyń tarıhynan syr shertip, el basynan ótken qıyn-qystaý kezeńdi, sonyń ishinde 1932-1933 jyldary bolǵan asharshylyq oqıǵalaryn sýretteıdi. Ahmet pen onyń jary Sáýleniń basynan keshkenderi, balalaryna jeıtin as tappaı, qarny ashqan balaǵa ákesi Ahmettiń eki saýsaǵyn kesip berýi, keıinnen ashtyqtyń kesirinen jalǵyz uldary Temirden aıyrylýy, jerlegen sábıiniń denesin ash halyqtyń qorek qylýy, kúnkóris qamy úshin kúnniń qara sýyǵynda halyqpen birge egistikke shyǵyp, qundaqtaǵy sábılerine salqyn tıgizip, kishkentaı náresteni ashyqqan adamdar jep qoımasyn dep sý túbine jerleýi, ózinen góri eriniń jaǵdaıyn oılap, sonyń amandyǵyn tilegen Sáýleniń óz júregine qanjar suǵyp alýy – bári-bári adamnyń tóbe shashyn tik turǵyzatyn oqıǵalar.
Qoıylymdaǵy Sáýleniń rólin – Aınur Jetpisbaeva, Ahmettiń obrazyn Nursultan Esen somdaıdy.
– «Jut» pesasyn ózim úshin jazǵan edim. Ata-baba aldyndaǵy qasıetti paryzym dep sanadym. Atam jaryqtyq, bala kezinde ashtyqty kózimen kórgen. Bul pesam 2013 jyly Búkilreseılik dramatýrgter baıqaýynda bas júlde aldy. Sonda qazylar alqasy qoıylymdy Reseı aýdıtorııasyna qazaq dalasyndaǵy jut taqyrybyn ashqandyǵyn atap ótti. Reseıde «Jut» pesasy Ýfa qalasynda qoıyldy. Al bashqurttarǵa bul taqyryp jaqyn. Olar da ashtyqtyń zardabyn tartqan», – deıdi dramatýrg Oljas Janaıdarov.
Adam qolynan jasalǵan qasiretti bastan ótkergen babalarymyzdyń erligi, shydamdylyǵy, kórgen qıyndyqtaryna moıymaýy keleshek urpaqtyń qamy úshin ekenin esten shyǵarmaýymyz kerek.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty maqalasynda náýbetti jyldardan beri ǵasyrǵa jýyq ýaqyt ótse de tolyqqandy zerttelmegenin atap ótken edi.
«Tarıhymyzdyń osy aqtańdaq betteri áli kúnge deıin jan-jaqty zerttelmeı keledi. Tipti ǵalymdardyń arasynda asharshylyq qurbandarynyń naqty sany týraly ortaq paıym joq. Ala-qula derekter jáne onyń sebep-saldary jaıly ártúrli kózqaras qoǵamdy adastyrady. Tıisti tarıhı qujattardy, jınalǵan málimetterdi asa muqııat zerdeleý kerek», dedi Prezıdent. Ult tarıhyndaǵy qandy oqıǵalarǵa qatysty arhıv materıaldary áli de ashylmaı jatqany shyndyq. Desek te osy maqsatta jasalyp jatqan ǵylymda bolsyn, kórkem ónerde bolsyn, ár týyndy halyq jadyna ótken tarıhtyń izin kórsetedi, beıbit kúnniń qadirin túısindiredi.
Erkenaz QORDABAI,
L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń stýdenti