Burynǵynyń úlkenderi «Ananyń kóńili balada, balanyń kóńili dalada» dep otyrýshy edi. Al qazir úlkenniń kóńili balaǵa emes, basqaǵa aýatyn sekildi. Basqa degenimiz, árıne san alýan smartfon. Jańa tehnologııamen shyǵarylǵan smartfondar barshanyń kóńilin aýlap, áleýmettik jeliniń qyzyǵyna batyryp jiberdi.
Ras, jańa tehnologııany meńgergen, qoǵam tynysynan habardar bolǵan jón-aý. Alaıda munyń bala tárbıesine tıgizer orasan zııany da bar. О́ıtkeni ata-ananyń tarapynan baqylaý bolmaǵan soń balanyń kóńili ınternet jelisine, kóshege aýatyny anyq.
Oblystyq polısııa departamentiniń baspasóz qyzmeti usynǵan málimetke súıensek, kámelet jasyna tolmaǵan jasóspirimder tarapynan jasalatyn ákimshilik quqyq buzýshylyq azaımaı otyr. Máselen, jyl basynan beri kólik rýline otyrǵan 10-nan astam jasóspirim ustalǵan. Onyń tórteýi sáýir aıynda anyqtaldy. Osyǵan baılanysty ótken «Abaılańyz, balalar» aksııasy kezinde patýrldik polısııa qyzmetkerleri túngi saǵat 01:00 shamasynda Toyota Camry markaly avtokóligin toqtatqan. Tekserý kezinde kólik rýlinde jasóspirimniń otyrǵany belgili boldy.
Ata-anasynan baqylaý bolmaǵan, erikkennen ishi pysqan jasóspirimderdiń arasynda polısııaǵa jalǵan habar beretinderi bar. Bıylǵy 25 sáýirde polısııaǵa Aımurat esimdi turǵynnan «Juldyz» shaǵyn aýdanynda tóbeles bolyp jatqany jóninde habar túsken. Sýyt habar alǵan polıseıler shaǵyn aýdandy tekserip, tóbeles bolmaǵanyn anyqtady. Keıin belgili bolǵandaı, kámeletke tolmaǵan úsh jasóspirim ózara bástesip, utylyp qalǵan 15 jastaǵy bala Aımurat degen jalǵan esimmen polısııaǵa habar bergen. Úsh jasóspirim habar bergen ýaqytta, túngi saǵat 23:00-den keıin úıinen tys jerde bolǵan. Jasóspirimniń úsheýi de buryn dál osyndaı quqyq buzýshylyq úshin ákimshilik jaýapqa tartylǵan eken.
Munaıly shahardaǵy orta mekteptiń 10-synyp oqýshysy bir aıda polısııaǵa tórt ret jalǵan habar bergen. Bul onyń keshki mezgildegi úırenshikti «isine» aınalǵany baıqalady. Alǵash ret 28 naýryzda polısııa qyzmetkerlerin páterge shaqyrǵan. Al 26 sáýirde №31 mektep janyndaǵy fýtbol alańynda jasóspirimder tóbelesip jatqanyn habarlaǵan. Budan keıin 29 sáýirde oıyn alańynda belgisiz adamdar avtokólikterge tas laqtyratynyn aıtqan. Tórtinshi ret 30 sáýirde jasóspirimderdiń elektroshoker men bótelke ustap, tóbeleskeli júrgeni jóninde habar bergen. Polıseıler atalǵan derektiń bári de jalǵan ekenine kóz jetkizdi.
– Polısııa qyzmetkerleri jazǵy kanıkýl bastalǵan kezde jasóspirimderdiń quqyq buzýshylyqqa urynbaýyna basa kóńil aýdaryp otyr. Osyǵan oraı 26 mamyr men 2 maýsym aralyǵynda ótken «Kanıkýl» is-sharasynyń maqsaty – balalardyń quqyqtaryn buzý deregin anyqtaý, olardyń qadaǵalaýsyz jáne panasyz qalýynyń aldyn alý. Sondaı-aq balalar eńbegin paıdalaný, kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý, kámeletke tolmaǵandarmen jáne olarǵa qarsy jasalatyn qylmys pen quqyq buzýshylyqty boldyrmaý kózdeldi. Iývenaldy polısııa bólimshesiniń ýchaskelik polısııa ınspektorlary úsh kúnde túngi saǵat 23:00-den keıin kóshede qydyryp júrgen 70-ke jýyq jasóspirimdi anyqtady. Olardyń ata-analary Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksiniń 442-babynyń 2-bólimimen ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Bir jasóspirimniń qoǵamdyq orynda alkogoldik ishimdik ishken kúıde júrgeni, taǵy bireýiniń usaq buzaqylyq jasaǵany belgili boldy. Al úsheýi sýpermarketten usaq-túıek zattardy jasyryn túrde urlap, sómkege salyp jatqan kezde ustaldy, – dep habarlady departamenttiń baspasóz hatshysy Meıirim Erdáýlet.
Atyraý oblystyq prokýratýrasy baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, jyl basynan beri kámelet jasyna tolmaǵan 20 oqýshynyń qylmystyq quqyq buzýshylyq jasaǵany anyqtalyp otyr. Onyń ishinde 13 aýyrlyǵy ortasha, 7 aýyr qylmys bar.
– Máselen, kámelet jasyna tolmaǵan oqýshynyń biri Telegram ınternet-qosymshasynan jumys tájirıbesi joq bolsa da jalaqysy joǵary jaıaý kýrer qajettigi týraly habarlandyrýdy tapqan. Ol osy habarlandyrýǵa qyzyǵýshylyq tanytqan. Kýrerdiń jumysyna psıhotroptyq zattardy jasyryn oryndarǵa jetkizý kiretinin bile tura materıaldyq turǵydan tez baıý maqsatyn kózdegen. Onyń asa iri mólsherdegi esirtkini, psıhotroptyq zattardy, sol tektesterdi saqtaý, tasymaldaý, ótkizýge baǵyttalǵan elektrondy aqparattyq resýrstardy paıdalaný arqyly qylmystyq nıeti anyqtalǵan. Zańsyz áreketi úshin mektep oqýshysy 7 jyl 6 aı merzimge bas bostandyǵynan aıyrý jazasyna sottaldy, – dep habarlady oblystyq prokýratýranyń baspasóz qyzmeti.
Atyraý qalasynyń prokýrory Arshat Taıtýllınniń aıtýynsha, 25 sáýirde №36 mekteptiń 10-synyp oqýshysy soqqyǵa jyǵylǵan. Osyǵan baılanysty dene jaraqatyn qasaqana keltirý deregimen Qylmystyq kodekstiń 107-baby, 2-bóliginiń 8-tarmaǵymen sotqa deıingi tergeý júrip jatyr.
– Jedel tergeý sharalary kúdikti retinde 11-synyp oqýshysyn anyqtady. Oqıǵanyń barlyq kýágerinen jaýap alyndy. Qazir qylmystyq is boıynsha qajetti tergeý áreketteri, onyń ishinde sot-medısınalyq saraptama jasalyp jatyr. Kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty zańǵa qaıshy áreketterdi habarlamaǵany úshin mektep dırektory Ákimshilik quqyq buzý týraly kodeksiniń 127-1-babynyń 1-bóligimen ákimshilik jaýapqa tartyldy, – deıdi Arshat Taıtýllın.
Oqýshynyń soqqyǵa jyǵylǵany jurtshylyqty ári-sári kúıge túsirdi. О́ıtkeni jaraqaty bar oqýshy oblystyq balalar aýrýhanasyna túsken. Aýrýhana dırektory Nurqabyl Aıtmuhambetovtiń deregine súıensek, naýqas lor bólimine jatqyzylǵan. «Naýqasty shuǵyl operasııalyq kómekti qajet etpeıtinine baılanysty Batys Qazaqstan oblystyq aýrýhanasynyń mamandaryna jiberý kelisildi. Alaıda ata-anasy 26 sáýirde balasyn qolhatpen shyǵaryp alyp, Oralǵa ushaqpen alyp ketti» deıdi Nurqabyl Aıtmuhambetov.
Dál osy aýrýhana dırektorynyń orynbasary Oryndyq Sıplovanyń aıtýynsha, byltyrǵy tórt aıda 137 balany kúıik shalsa, bıylǵy qańtar-sáýir aılarynda osyndaı 185 derek tirkelipti. Onyń ishinde 88 bala termııalyq, 9 bala hımııalyq kúıik jaraqatyn alǵan. Al 6 bala qaıtys bolǵan. «Mundaı oqys oqıǵa ata-analardyń telefonǵa alańdaýynan týyndap otyr. О́ıtkeni ata-analar telefon qońyraýyna jaýap berý, WhatsApp messendjerine habarlama jazý kezinde balalaryn qaraýsyz qaldyrady», deıdi balalar aýrýhanasy jansaqtaý bóliminiń aǵa medbıkesi Qymbat Dúısenǵalıeva.
Balalar arasynda balkonnan qulaý deregi de tyıylmaı otyr. Oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamenti qoǵammen baılanys tobynyń aqparatyna súıensek, byltyr 2-7 jas aralyǵyndaǵy 5 bala terezeden qulaǵan. Onyń ishinde bir otbasynyń egizi bar. Eki bala jantásilim etti. Al 3 bala aýyr jaraqat aldy. Bıylǵy mamyrda Atyraý qalasynyń «Nursaıa» shaǵyn aýdanyndaǵy kópqabatty úıdiń 2-qabatynan qulaǵan eki jasar bala aýyr jaraqatpen aýrýhanaǵa tústi. Onyń bas súıegi eki jaǵynan synǵan.
Al 4 maýsymda «Bereke» shaǵyn aýdanyndaǵy kópqabatty turǵyn úıdiń turǵyndary 9-qabattaǵy balkonnan eki jasar balanyń turmystyq buıymdardy laqtyryp turǵanyn baıqaǵan. Bul týraly patrýldik polısııa ekıpajyna jedel habar berilgen. Polısııa ınspektorlary Elaman Tóleshov pen Nurbol Baǵytov 9-qabatqa evakýasııalaýǵa arnalǵan baspaldaq arqyly kóterilip, balkondaǵy balany qulaý qaýpinen qutqaryp qaldy. Iývenaldy polısııa qyzmetiniń ınspektorlary balasyn úıinde jalǵyz qaldyrǵan 37 jastaǵy áıeldi anyqtady.
Dál osyndaı derektiń biri 5 maýsymda Maqat aýdanynda tirkeldi. Turǵyn úıdiń 2-qabatynda ashyq qalǵan terezeden 2-3 jasar eki bala qarap turǵan. Oqıǵa ornyna jedel jetken polısııa maıory Toıǵoja Ázbergenov, polısııa aǵa leıtenanty Renat Isemǵalıev, polısııa aǵa leıtenanty Aslan Musaevqa jergilikti Qaırat esimdi turǵyn kómek qolyn sozǵan. Olar 2-qabattaǵy páter terezesine órmelep shyǵyp, balalardy qulaý qaýpinen qutqardy. Polısııa ınspektorlary anyqtaǵandaı, baqylaýsyz qalǵan eki balanyń ata-anasy jumysta bolǵan.
Bireýge barmaq tistetip, endi bireýdi ókinishke uryndyrǵan osyndaı derektiń bári balalarǵa qadaǵalaýdyń joqtyǵynan bolyp otyr. Ár ata-ana tarapynan meıirimge toly janashyrlyq bolsa, baýyr etine balaǵan urpaǵy ospadar áreketke de, qylmysqa ulasar quqyq buzýshylyqqa urynbas edi.
Atyraý oblysy