Týǵan jerin túletken

Qýanysh ómir súrgen tolqyn erekshe ýaqytta ómir keshti. Olar­ǵa soǵystan sońǵy aýyr jyl­dardyń taýqymetin, tyń ıge­rýdiń alasapyran jyldaryn ıyqtarymen kóterýge týra kel­di. Bul urpaq ókilderi alpysynshy jyldardyń jylymyǵyn da, toqyraý kezeńi atanǵan jetpisinshi jyldardy da, Keńes Odaǵynyń kúıreýi qarsańyndaǵy sekseninshi jyldarǵy qaıta qu­rýdy da kózben kórip, kóńilmen sezindi. Budan soń da bul tolqyn jańa egemen Qazaqstandy qa­lyp­tastyrýǵa da tikeleı atsalysty. Atal­ǵan dáýirlerdegi oqı­ǵalar tipti birneshe urpaqtyń ǵumyrlaryna jetetin bolsa da, saıyp kelgende, bulardyń pe­she­nesine molynan tıdi. Ata­larymyzdyń: «Ustaranyń jú­zindeı, san qubylǵan dúnıe-aı!» dep ánge qosatyny osydan shyǵar. Osyndaı tolassyz ómir men sanqıly oqıǵalardyń bel ortasynda Qýanysh pen onyń zamandastarynyń bolýy sol kezeńniń zańdy qubylysy.

1962 jyly Qýanysh Aqmola­daǵy orta mektepti bitirisimen Novosibirdiń temirjol transpor­ty ınjenerleri ınstıtý­tyna tústi. Instıtýtty bitirisimen Qýanysh Alpysbekov Selıno­grad­tyń qaqpasy retinde sanalatyn Esil stansasyna joldama aldy. 24 jastaǵy jas maman qysqa ýaqytta ártúrli deńgeıdegi jumys atqaryp, uqyptylyǵymen kópshilik nazaryna ilikti. Jas mamannyń iskerligin baıqaǵan Tyń temirjolynyń basshylyǵy Qýa­nysh Alpysbekovti Ereı­men-

taý stansa­synyń bas­tyǵy qyzme­tine taǵaıyndady. Jumys jaýapty ári qıyn bolsa da, ol ózine artylǵan senimge qanattanyp, qyzmetin esh sharshaýsyz, demalyssyz táýlik boıyna derlik atqarýǵa týra keldi. Qýanysh dál osy jerde naǵyz eńbektiń qadirin bilip, ár kezde de jınaqy jáne ja­ýapty bolýǵa daǵdylandy. Jas­­tyqtyń Qýanysh úshin temir­jolda ǵana ómir qaınap jat­qandaı jáne odan tys jerlerden ózin tipti elestete almaıtyndaı kórinetin.

Degenmen, taǵdyr tirshiligi óz túzetýlerin engizetini zańdy úrdis qoı. Birde aıaq astynan Ereı­mentaý aýdandyq partııa ko­mıtetiniń birinshi hatshysy Zıken Ramazanov Qýanyshty ózi­ne shaqyryp alyp, oǵan aýdan­dyq komsomol komıtetin bas­qarýdy usyndy. Qýanysh qan­sha tyrysyp, usynystan bas tartqanymen bedeli búkil ob­lysqa júrip turǵan, sózge sheshen Ramazanovtyń dáleldi pikirlerin talqylaýdyń qajet emestigin Qýanysh osy arada birden tú­sin­di. Sóıtip, Qýanyshtyń ómi­ri kúrt ózgeriske ushyrady. Ara­da shamaly ýaqyt ótken soń Q.Al­pysbekovti Selınograd ob­lys­tyq komsomol uıymyna je­tek­shilik etýge shaqyrdy.

Oblystyq komsomol komı­tetin basqara júrip, Qýanysh aýdandar men bastaýysh uıymdary basshylarymen tyǵyz baılanys ornatty jáne sol uıymdarǵa jetekshilik etetin jastardy sol jerlerdegi jastardan tańdady. Ol qaı ortada bolsa da sol jerdi kórkeıtip júrdi. Jasandy qylyqqa barǵan joq, jaqynyn tanymaı qalý minezine ushyramady, eń bastysy qarapaıym adamdarmen aralas-quralas bolýdy unatty.

Qıyndyǵy men qyzyǵyna ábden daǵdy­lanǵan Qýanyshtyń komsomoldaǵy jumysy 1978 jyly aıaqtaldy. Oblystyq partııa komıtetiniń basshylyǵy bola­shaǵynan úmit kútti­retin Qýa­nysh Alpysbekovti KOKP Orta­lyq Komıteti janyndaǵy Qoǵamdyq ǵylymdar akademııasyna oqýǵa jiberýdi jón kórdi. Bul akademııany bitirgender birden ár res­pýblıkanyń Ortalyq partııa komıtetterine laýazymdy qyz­metke taǵaıyndalatyny nemese rezervke qoıylatyny belgili. Alaıda Qýanyshtyń akademııany bitirýine jarty jyl qalǵanda Selı­nograd oblystyq partııa komı­tetiniń birinshi hatshysy N.Mo­rozov Alpysbekovti oqýy­­nan shaqyrtyp alyp, qala­daǵy Sovet aýdandyq par­tııa ko­mıtetiniń birinshi hatshy­ly­ǵyna taǵaıyndady. Keıinnen ýaqyt­tyń tyǵyzdyǵyna qaramastan Qýa­nysh qoǵamdyq ǵylymdar akademııasyna baryp memlekettik emtıhandaryn tabysty tapsyryp, qyzyl dıplomǵa ıe boldy.

Qaı salany alyp qarasań da, Qýanysh Mahmutuly qyzmet etken sara jol men mundalap jatqany. Qysqasha qaıyratyn bolsaq, ol mynadaı: oblys or­talyǵyndaǵy Sovet aýdandyq partııa komıteti jetekshi­li­ginen keıin Selınograd qala­lyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy, Qazaqstan kompartııasy Or­talyq komıtetiniń ınspektory, Qostanaı oblystyq partııa komı­tetiniń hatshysy, KOKP Or­talyq partııa komıtetiniń ja­ýapty ınspektory, Qazaqstan Res­pýblıkasy kólik jáne kommýnıkasııa mınıstriniń orynbasary, Aqmola oblysy ákiminiń orynbasary jáne Parlament má­jilisiniń depýtaty. Qaı jerde qyzmet atqarsa da Qýanysh Mahmutuly ózin bilikti maman, tájirıbeli jetekshi jáne jas­tarǵa qamqorshy ekenin kórsete bildi.

Búgin bar, erteń joq qý tir­shilikte, myna jaryq dúnıede kimdi joǵaltpadyq?! Deı tursaq ta, solardyń arasynda kózden ketkenimen, kóńilden ketpeıtini bar. Dos-jarandarynyń júre­gine óshpesteı iz qaldyryp, ja­dyn­da jattalyp qalatyn izgi jan­dardyń júrip ótken jolyn eske túsirip, saǵynbaı tura almaı­syń, izdeısiń, eleńdeısiń. Ta­bıǵaty asa taza, jaratylysynda tektilik bar, rýhanı-adam­gershilik qasıeti mol, kisiligi keń sondaı jandardyń biri – Qýanysh Mahmutuly edi.

Qýanysh taǵylymdy ómir súrdi. Ol boıyndaǵy barlyq bilimi men daryndy qabiletin ómirden tańdap alǵan mamandyǵy arqyly qoǵamnyń damýyna ba­ǵyt­tady. Qýanyshtyń asyl adam­gershilik beınesi, dos-týysqa de­gen adal qarym-qatynasy, ási­rese súıikti nemeresi El­nurǵa degen ma­hab­baty, ony biletinderdiń júreginde máńgi saqtalatynyna eshbir kúmán joq.

Meıram BAIǴAZIN,

qalalyq ardagerler keńesiniń múshesi

NUR-SULTAN