• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Qazaqstan 12 Maýsym, 2022

Orda baılarynyń bas kóterýi

1410 ret
kórsetildi

1928-1932 jyldardaǵy kúshtep ujymdastyrý saıasatynyń saldary Orda aýdanynyń aýyl­da­ryna da zardabyn tıgizgen. 1930-1932 jyldary aýdandaǵy №1 aýyl, Qasymtaý jáne Súıindik aýyldarynyń baılary jergilikti keńestik bılik organdaryna jáne kolhozdastyrýǵa qarsy bas kóteredi. Oǵan Batys Qazaqstan oblysy Polısııa departamenti arhıvinen tabylǵan qujattaǵy derekter aıqyn dálel.

Arhıvte Qulbaı Syrymbekov, Úmbetáli О́tálıev jáne basqalaryn Qyl­mystyq kodekstiń 58-10, 59-13-baptary boıynsha aıyptaǵan P-3271 nómirli qu­jattyq is saqtalǵan. 1930-1932 jyldary baı-kýlaktardy tap retinde joıý baǵytynda ótkizilgen ujymdastyrý naý­qanyn júzege asyrý kezeńinde Batys Qazaqstan oblysynyń baılary bel­sen­dilik tanytyp, keńestik bılikke qarsy búlikter jasaǵan. 

№1 aýyl, Qasymtaý jáne Súıindik aýyldarynda qalǵan baılardyń alǵashqy kontrrevolıýsııalyq qyzmetteri 1929-1930 jyldary ujymdastyrý kezeńinde bas­talady. Baılar kolhozdardy ydy­ra­týdyń ádisi retinde turǵyndardyń ara­syn­da antıkolhozdyq úgit-nasıhat júr­gizýdi, sondaı-aq kolhozǵa múshe bolyp kirip alyp, ony ishinen ydyratýdy tań­dap alǵan. Baılardyń kelisip jasaǵan áre­ket­terinen kolhozdar tarqap ketip otyrǵan.

1930 jyly Qasymtaý aýylynda kolhoz uıymdastyrylady. Aýyldyń baılary kolhozǵa qosylýdy quptamaıdy. Kolhoz qurý barysynda jergilikti bıliktiń jaýapty adamdary Qadyrǵalı Ismaǵambetovten sharýa qojalyǵyn ýaqytsha paıdalanýǵa suraǵan. Alaıda Qadyrǵalı kolhozǵa óziniń qystaýyn berýden úzildi-kesildi bas tartyp, «senderdiń kolhozdaryń báribir uzaqqa barmaıdy» dep kesip aıtqan.

Sol kezeńde Qasymtaýda Kákish Alma­nov pen Álmaǵambet Ýaısovtyń bas­shy­lyǵymen baılardyń uıymy qurylady. Olar ózderiniń jaǵyna úgitteý arqyly ortashalar men kedeılerdi tartyp, jınalys kezinde búlik shyǵaryp, jergilikti keńestik organnyń ókilderin, onyń ishinde aýyldyq keńes tóraǵasyn, hatshysyn uryp-soqqan. Aqyrynda baılardyń uıymy Qasymtaý aýylynda uıymdastyrylǵan kolhozdy taratyp jiberedi. Bul uıymnyń qatarynda Kákish Almanovpen birge Júnis Jamalov, Kulbaı Syrymbekov, О́teǵul Syrymbekov, Qubaı Aıtqalıev, Úmbetáli О́tálıev, Qadyrǵalı Ismaǵambetov, Shákir Járdemov, Ahmedjan Járdemov, Omar Jetibaev, Qabı Sarjigitov, Járdem Kenjeǵalıev, Haıretdın Ábýjaparov, Medekesh Zaınalıev, Samaý Jaqypov sekildi baılar belsendi áreket etip, aýyl qyzmetkerlerin, kommýnısterdi uryp-soǵýǵa qatysqan. 1931 jyly kúzde aýyl kedeıleri baılardyń jasaǵan isterine narazylyq retinde kedeılerdiń jalpy jınalysynda atalǵan baılardyń barlyǵyn kolhozdyń quramynan shyǵa­ryp jiberedi. Kolhozdan shyǵyp ketken baılar endi Astrahan, Qalmaq oblystaryna qaraı qonystaný jaǵyn qarastyra bastaǵan.

Osyǵan uqsas jaǵdaı Orda aýdanynyń №1 aýylynda da bolǵan. Sol aýyldyń baılary Qasymtaý aýylynyń baılarymen  tyǵyz qarym-qatynas ustaıdy. Kolhozdy ydyratý maqsatynda birikken topqa Qabı Qurmashev, Yqsanǵalı Muqanov jetekshilik jasaǵan. Kóterilisshiler bas­tap­qyda jasyryn jınalystar ótkizse, keıin kolhozdastyrýǵa ashyq túrde qarsy shyǵyp, kolhozdyń mal-múlkin tonaýmen aınalysqan. Baılardyń antıkolhozdyq áreketteri anyqtalǵan soń olar da kolhozdan shyǵarylǵan.

Súıindik aýylynyń baılary Luqpan Bektemirov, Omarǵalı Janǵalıev Qasym­taý aýylynyń baılary Kulbaımen Sy­rym­bekov, Úmbetáli О́tálıev jáne t.b. baı­lanys ornatyp, aýyl turǵyndary arasynda keńestik bılikke qarsy úgit-nasıhat júrgizip, Astrahan, Qalmaq oblystaryna kóship ketý jóninde jıi aıtyp otyrǵan.

1931 jyldyń aıaǵynda Kulbaı Syrym­bekov kolhozdan shyǵarylǵannan keıin Astrahan okrýgine qaraı qashqan, odan ári Qalmaq oblysyna baryp, ol jaqta bir aı bolyp qaıtqan. Shyndyǵynda Kulbaı Qalmaq oblysyna Qasymtaý aýy­lynan burynyraq ketken Qajyǵalı Sultanǵalıev, Shavalı Qasymov sekildi baılarmen kezdesip, sol jaqqa óz otbasylarymen birge kóshý máselesin aqyldasý úshin barǵan.

Kulbaı Syrymbekov tergeýde bergen óz jaýabynda malyn jappaı satyp jibergeni úshin kolhozdan shyǵarylyp, jeke salyq salynǵannan keıin Imanǵalı Baqtybaevpen birge Qalmaq oblysynyń Andreevka hýtoryna sol jaqta jasyrynyp júrgen kúıeý balasy Qajyǵalı Sultanǵalıevke barǵanyn málimdegen. Áńgime barysynda Qajyǵalıdyń bul jaqta ómir súrý qolaıly ekenin aıtyp, olarǵa Qalmaq oblysyna kóship kelýge keńes bergenin baıandaǵan. Munda úsh kúndeı bolyp, Imanǵalı ekeýi Djakýı qalasyna taǵy bir týysqany Shavalı Qasymovqa barǵanyn atap kórsetken.

Orda aýdanynyń Súıindik aýylynyń turǵyny, sol ýaqytta kýlak retinde anyq­talǵan Arystanǵalı Ihlasov 1929 jyl­dyń aıaǵynda baıdyń sanatyna jatqy­zylyp, astyq daıyndaý naýqany kezeńinde 5 put bıdaı salyǵy salynǵanyn, ony tóleı almaǵan soń mal-múlki tárkileýge ushyraǵanyn aıtqan. Degenmen artynan salyǵyn tolyqtaı ótegen soń, mal-múl­kin keıin qaıtaryp alǵan. Budan keıin ol qolyndaǵy bar malyn túgeldeı satyp, 1930 jyldyń jazynda Qalmaq obly­sy­nyń Zamıana aýylyna kóship ketken. Keıinirek ol jaqqa ordalyqtardan on shaqty sharýashylyq kóship barǵan, onyń ishinde Ospan Qaramoldın, Múshken Dáýletııarov, Qajyǵalı Derbisalıev jáne t.b. bar. Sonymen bulardan basqa sharýashylyqtar da kúshtep ujymdastyrý saıasatyna shydamaı, Astrahan, Qalmaq jerine kóship ketip otyrǵan.

Arystanǵalı 1932 jyly aqpan aıyn­da Astrahan oblysynda Orda aýda­nynan baryp bazarda mal satyp júr­gen adamdardy quzyrly organdar jappaı ustaı bastaǵanyn aıtqan. Mıl­lı­sıonerler keıin aýylǵa kelip, úı-úıdi tintip, Qajyǵalı Derbisalıevti tut­­qyn­daǵan. Odan bólek barlyǵy 26 adam­dy ustap, Qalmaqbazar aýdanyna alyp barǵan, keıin Astrahan túrmesine qa­ma­ǵan. Arystanǵalı Astrahandaǵy qamaýdan tek tórt aıdan soń ǵana bosap shyqqan. Sóıtip, kúshtep ujymdastyrýǵa narazylyq bildirgen Orda aýdanynda qalǵan baılar da aldaryndaǵy maldaryn soıyp, Astrahan bazarlarynda saý­dalap otyrǵan. Bul baılar úshin maldaryn kolhozǵa ótkizbeýdiń bir amaly edi. Alaıda baılardyń bul áreketteri keıin ózderine aıyp bolyp taǵyldy.

1932 jyly 25-26 naýryzda Úmbetáli men Kulbaı Súıindik aýylyna kelip, turǵyndarmen kezdesedi. Olar eldegi jaǵ­daıdyń kúrdeli ekenin, halyqtyń ashar­shylyqqa ushyraǵanyn, tipti bılik­tegi qyzmetkerlerdiń ózderi de ashy­ǵyp júrgenin aıtqan. Eger jaǵdaı ýshyǵa berse, jumysshylar men qyzmetkerlerdiń ózderi kóteriliske shyǵatynyn, bárinen buryn keńestik bılik osydan qorqyp otyrǵanyn atap kórsetken. «Endi aýyl­da tynysh ómir súrý múmkin emes, son­dyq­tan bas aýǵan jaqqa ketý kerek, eń bolmaǵanda Astrahan okrýgine ne­me­­se Qalmaq oblysyna qaraı barý ke­rek. Ol jaqta jaǵdaı jaqsy, saýdamen aınalysyp azyq tabýǵa da bolady», deıdi olar. Luqpan Bektemirov qo­naq­tar­dyń sózin qostap, qansha ret aıtsa da eshkimniń kóshkisi kelmeıtinin, eger ózine salynǵan mindetkerlikten qutylsa, birden «Astrahan jaqqa jasyrynyp ketetinime sóz beremin», dep ýáde etken.

1932 jyly sáýir aıynyń basynda Kulbaı Syrymbekov men Qabı Qurmashev aýyldy aralap, О́.Syrymbekov, J.О́rne­kov, Q.Sarjigitov, J.Jamalovtyń úıle­rin­de bolady. Kolhozǵa qaıtadan kirý úshin aryz berý maqsatynda olarmen Ordaǵa birge baratyn bolyp kelisedi. Kulbaı Qalmaq oblysyna jasaǵan sapary jóninde áńgimelep, ol jaqta bılikke qarsy qarýly «bandalyq toptyń» bar ekendigin, jaǵdaı kúrdelene berse, sol jaqqa qaraı ketýdiń qajettigin aıtqan. 4 sáýirde K.Syrymbekov, О́.Syrymbekov, Q.Qurmashev, J.О́rnekov, J.Jamalov, Q.Sarjigitov barlyǵy birge Ordaǵa barady. Alaıda aýyldaǵy taptyq kúrestiń tipten shıelenise túskenine qaraǵanda baılardyń kolhozǵa qaıta kirý nıetteri oryndalmaǵanǵa uqsaıdy.

1932 jyly 26 sáýirde Kulbaı Syrym­be­­kovtiń Qarat soıǵan mekenindegi úıin­de túnde baılardyń jasyryn jı­na­lysy ótedi. Oǵan barlyǵy 20 shaqty adam qatysqan. Jınalysta Ú.О́tá­lıev, S.Aıtjanov, K.Syrymbekov, Sh.Jár­demov jáne J.Jamalov kezekpen sóz alyp, jaqyn arada Keńes ókimetiniń qulaıtynyn, Qalmaq oblysynda júrgen Qajyǵalı Sultanǵalıev jáne Omar Jetibaevpen (1931 jylǵy Jańaqala kóterilisiniń belsendi «bandalary») baılanys ornatyp, olardan qarý-jaraq alyp, Keńes bıligine qarsy shyǵýǵa da­ıyn bolýy kerektigin aıtqan. Olar keıin kol­hozdyń malyn aıdap, Qalmaq oblysyna qaraı kóship ketýdi josparlaǵan. Jıynǵa qatysýshylardyń barlyǵy oǵan qoldaý bildirip, Qalmaq oblysyna óz aralarynan ýákil retinde Kákish Alma­nov, Aqmolda Begeshanov, Úmbetáli О́tá­lıev pen Súleımen Qaraevty jiberýge biraýyzdan sheshim qabyldaǵan.

Qasymtaý aýylynyń turǵyny Júnis Jamalovtyń tergeýde aıtqany boıynsha kúshtep ujymdastyrýǵa qarsylyq bildirgen Q.Ismaǵambetov, Ú.О́tálıev, S.Aıtjanov aýyldyq bıliktiń keńsesine kelip, sútti mal berýlerin talap etken, olaı bolmaǵan jaǵdaıda basqa aýdanǵa kóship ketemiz dep qorqytqan. Aqyrynda úsheýi de óz aýyldarynan qashyp shyǵyp, Astrahan jaqqa qaraı kóship tynǵan. Astrahan aýmaǵyna baryp qonystanǵan Q.Ismaǵambetovtiń eki ulynyń biri Dinim Qadyrǵalıev 1930 jyly kóship ketse, ekinshisi Imash Qadyrǵalıev 1931 jyly kóship barǵan. 1932 jyly Imash Qasymtaý aýylyna kelip, Orda aýdanyna qaıtyp kóship kelmekshi bolǵan, degenmen ol sol ketkennen qaıtyp oralmaǵan.

1932 jyly 26 mamyrda Orda aýdany Terekti aýylynyń turǵyny Qabı Qurmashev qamaýǵa alynǵan. №1 aýyldyń turǵyndarynan Q.Qurmashevpen birge aıyp taǵylǵandardyń ishindegi Yqsanǵalı Muqanov Vologda qalasyna, Ishanǵalı Bókenbaev Sibir ólkesine burynyraq jer aýdarylǵan, al Jaqsymbek Irǵazıev, Yqs­an Kópjanov, Bısenbaı Omarov, Sún­detqalı Ajyǵalıev, Zulqaıyr Hare­sov tergeýden qashyp júrgen jáne olarǵa izdeý jarııalanǵan.

1932 jyly 3 shildede Orda aýdany Súıindik aýylynyń baılary – O.Jan­ǵalıev, Z.Janǵalıev, U.Dosqalıev, Ǵ.Usaǵalıev, Sh.Usaǵalıev, Qasymtaý aýy­lynyń baılary – Q.Syrymbekov, Ú.О́tá­lıev, Q.Ismaǵambetov, J.Jamalov, О́.Syrym­bekov, Q.Sarjigitov, Q.Aıtqa­lıev, T.Múlhaıdarov, Sh.Járdemov qa­maý­ǵa alynǵan. Al 2 shildede J.Jumaǵa­lıev, A. Ihlasov qamaýǵa alynǵan eken, keıinirek L.Bektemirov tutqyndalǵan. Qamaýǵa alynǵandardyń barlyǵy da BQO boıynsha OGPÝ-dyń tergeý ızolıatoryna Oral qalasyna jóneltilgen.

Qarasha aıynda tergeý barysynda kinálary anyqtalmaǵan azamattardy qamaýdan bosatsa, Q.Qurmashev, Q.Syrymbekov, Ú.О́tálıev, Q.Aıtqalıev, Sh.Jár­demov, О́.Syrymbekov, T.Múlhaı­darov, L.Bektemirov, O.Janǵa­lıev – barlyǵy 9 adam Qylmystyq kodekstiń 58-10, 59-13-baptary boıynsha aıyp­tala bastaǵan. Qabı Qurmashevtan basqa­lary ózderine taǵylǵan kináni moıyn­da­ma­ǵan. Al osy is boıynsha belsendiler retinde qaralyp jatqan Q.Sarjigitov, Q.Isma­ǵambetov pen J.Jamalov Oral­da­ǵy eńbekpen túzeý mekemesinde densaý­lyq­tarynyń nasharlaýyna baılanysty qaıtys bolǵan.

Orda aýdanynyń №1 aýyly, Qasymtaý jáne Súıindik aýyldarynyń keńestik bılik saıasatyna ashyq qarsy shyqty dep jazyqsyz aıyptalǵan azamattarǵa qatysty arhıv qujatynda mynadaı derekter bar:

Qabı Qurmashev – 53 jasta, №1 aýylynyń turǵyny, 1907-1909 jyldar aralyǵynda starshynnyń hatshysy, 1919-1920 jyldary aqtar kezinde starshyn qyzmetterin atqarǵan, baı, saılaý quqyǵynan aıyrylǵan, saýatty, partııa qatarynda joq, otbasyly, 1928 jyly sottalǵan, 1930 jyly ujym­dastyrý kezeńinde Yqsanǵalı Muqa­nov­pen birge kolhozdardy ydyratý baǵy­tynda baılardyń tobyn quryp, jetekshilik jasaǵan. Qulbaı Syrymbekov – 49 jasta, Qasymtaý aýylynyń turǵyny, baı, saılaý quqyǵynan aıyrylǵan, saýatsyz, partııa qatarynda joq, otbasyly, malshy, óziniń aıtýy boıynsha sottalmaǵan, 1929-1930 jyldary kolhozdardy ydyratý boıynsha baılar tobynyń belsendi múshesi bolǵan. Úmbetáli О́tálıev – 41 jasta, Qasymtaý aýylynyń turǵyny, revo­lıýsııaǵa deıin birneshe jyl starshyn bolyp qyzmet atqarǵan, 1921-1922 jyldary bandy Orynǵalıdyń tobyna belsendi qatynasqan, baı, saılaý quqyǵynan aıyrylǵan, shala saýatty, partııa qatarynda joq, malshy, otbasyly, 1931 jyly sottalǵan, óıtkeni 1930 jyly kolhozdardy ydyratý boıynsha baılar tobyna kirgen, keńestik qyzmetkerlerdi uryp-soǵýǵa qatynasqan, Syrymbekovtiń úıinde ótken jasyryn jıynda Jańaqala kóterilisi basshylary Sultanǵalıevpen jáne basqalarymen baılanys ornatý qajettigin, Qalmaq jerinen qarý-jaraq alý jáne Qalmaq oblysyna kóship ketý jóninde aıtqan. Kubaı Aıtqalıev – 49 jasta, Qasymtaý aýylynyń turǵyny, baı, saılaý quqyǵynan aıyrylǵan, saýatsyz, partııa qatarynda joq, malshy, otbasyly, óziniń aıtýy boıynsha sottalmaǵan, 1930-1932 jyldary Qasymtaý aýylynda kolhozdy ydyratý boıynsha baılardyń tobyn quryp, jetekshilik jasaǵan. Kol­hoz­dastyrýǵa qarsy úgit-nasıhat júr­gizý arqyly Qasymtaý aýylyndaǵy kolhozdy taratyp jibergen. Bul másele­ler boıynsha Orda aýdanynyń №1 aýylyndaǵy baılar tobynyń jetekshisi Qabı Qurmashevpen baılanys ornatqan. Olardyń baılanysy basynda jasyryn jınalystar ótkizýmen shektelse, keıin kolhozdarǵa ashyq qarsylyq bildirý, kolhozdyń mal-múlkin tonaý arqyly kórinis berdi. Keńestik bılikke qarsy jáne jeńilmeýge úgit-nasıhat júrgizip, kolhozshylardy kolhoz malyn óz betinshe soıyp alýǵa, kolhozdan shyǵýǵa ıtermeledi. Shákir Járdemov – 30 jasta, Qasymtaý aýylynyń turǵyny, baı, saılaý quqyǵynan aıyrylǵan, shala saýatty, partııa qatarynda joq, malshy, otbasyly, 1931 jyly malyn ádeıi satqany úshin sottalǵan, kolhozdardy ydyratý boıynsha Qasymtaý aýylynyń baılary tobynyń múshesi bolǵan. О́teǵul Syrymbekov – 50 jas­ta, Orda aýdanynyń Qasymtaý aýyly­nyń turǵyny, baı, saılaý quqyǵynan aıy­rylǵan, saýatsyz, partııa qataryn­da joq, kásibi boıynsha malshy, otbasyly, óziniń aıtýy boıynsha sot­tal­maǵan, kolhozdardy ydyratý boıynsha Qasymtaý aýylynyń baılary tobynyń belsendi múshesi, óziniń aǵa­ıy­ny Q.Syrymbekovtiń úıinde bolǵan baı­lar­dyń kontrrevolıýsııalyq jıylysyna qatysqan. Tólepqalı Múlhaıdarov – 40 jasta, Qasymtaý aýylynyń turǵyny, baı, saılaý quqyǵynan aıyrylǵan, shala saýatty, partııa qatarynda joq, malshy, otbasyly, óziniń aıtýy bo­ıynsha sottalmaǵan, Q.Syrymbekovtiń úıinde ótken baılardyń jasyryn jınalysyna qatynasqan, halyq arasynda keńestik bılikke qarsy úgit-nasıhattar júrgizgen. Luqpan Bektemirov – 47 jasta, Súıindik aýylynyń turǵyny, 1913 jyldan 1923 jyl aralyǵynda molda bolǵan, baı, saılaý quqyǵynan aıyrylǵan, shala saýatty, partııa qatarynda joq, malshy, otbasyly, óziniń aıtýy boıynsha sottalmaǵan, Qalmaq oblysynda jasyrynyp júrgen baılar tobymen jáne Qasymtaý aýylynyń baılarymen baılanys jasaǵan. Omarǵalı Janǵalıev – 45 jasta, Súıindik aýylynyń turǵyny, revo­lıýsııaǵa deıin ártúrli laýazymdy qyzmetter atqarǵan, 1918-1919 jyldary aqtardyń kezeńinde óz erkimen Anohınniń otrıadyna qosylyp, beıbit turǵyndardy shabýyldaý áreketterine qatynasqan, áleýmettik shyqqan tegi jaǵynan iri baıdyń uly, ózi de baı, saılaý quqyǵynan aıyrylǵan, saýatty, partııa qatarynda joq, malshy, otbasyly, 1930 jyly mal saýdalaǵany úshin sottalǵan, Qalmaq oblysynda jasyrynyp júrgen baılarmen baılanysy bar, halyqty kóshýge úgittegen jáne keńestik bılikke qarsy shyǵýǵa shaqyrǵan.

1932 jyly 1 jeltoqsanda Orda aýdanynyń №1 aýyly, Qasymtaý jáne Súıindik aýyldarynyń turǵyndaryna qatysty «qylmystyq istiń» aıyptaý qorytyndysy shyǵarylyp, bul qujat QASSR-i OGPÝ-ynyń saıası ókilderi úshtiginiń sottan tys qaraýyna joldanǵan.

1932 jylǵy 28 jeltoqsandaǵy OGPÝ janyndaǵy saıası ókilder úshtiginiń otyrysynda №354 aıyptaý isi boıynsha Qabı Qurmashev pen 9 adamǵa qatysty Qylmystyq kodekstiń 58/10, 59/13-baptary negizinde tómendegideı sheshim qa­byldanǵan. «K.Srymbekov, Ý.Ýta­lıev, K.Aıtkalıev, T.Mýlhaıdarov, O.Djangalıev, L.Bektemırov – on jyl merzimge konslagerge jabylsyn, merzimi 3/VII-32 j. eseptelsin. K.Kýrmashev, Sh.Djardemov, Ý.Srymbekov – bes jyl merzimge konslagerge jabylsyn, mer­zi­mi 3/VII-32 j. eseptelsin. Bar­ly­ǵy­nyń múlki tárkilensin».

Sóıtip, ujymdastyrý saıasatyna qar­sylyq bildirgenderi úshin sottalǵan Orda aýdanynyń úsh aýylynyń adamdary jazalaryn óteý úshin Qarlagqa jó­nel­tilgen. Al olardyń keıingi taǵ­dyr­lary týraly málimet joq. Degen­men 1989 jyly 13 shildede jazyqsyz aıyptalǵan Orda aýdany azamattarynyń barlyǵy Oral oblystyq soty Prezıdıýmynyń qaýlysymen aqtalǵan.

Orda aýdany baılarynyń ujymdas­tyrý saıasatyna qarsy bas kóterýi –1928-1932 jyldardaǵy Oral okrýgindegi halyq kóterilisteriniń quramdas bir bóligi. Olaı deıtin sebebimiz, bul bas kóterýlerdiń Jańaqala kóterilisimen baılanysynyń bolǵandyǵy anyq baıqalady. О́ıtkeni Jańaqala kóterilisine qatysyp, tergeý­den bosaǵan adamdar Orda aýdanyna kelip qonystanǵan, odan ári Astrahan okrýgine, Qalmaq oblysyna qaraı qashqan. Q.Sultanǵalıev, O.Jetibaev, M.Zaınalıev jáne taǵy basqalardyń Jańaqala óńirinen shyqqan kóteriliske qatysýshylar eken­digine arhıv derekteri dálel bolady. Mine, osyndaı belsendi kóterilisshiler Orda aýdany baılaryna ıdeıalyq qoldaý kórsetip, keńestik bılikke qarsy kúreste olarǵa demeý bolyp otyrǵan.

Orda aýdany baılarynyń bas kóte­rýiniń maqsat-murattary qazaq halqynyń ult-azattyq qozǵalysymen úndesip jatyr. Stalındik ákimshil-ámirshil jú­ıeg­e qarsy tura bilgen qaısar rýhty jandardy halyq batyrlary dep tanýǵa, olardyń erlikterin qazirgi jas býynǵa úlgi-ónege etýge ábden laıyq. Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq saıa­sı aqtaý, olardyń esimderin búkil qoǵamǵa tanytý jáne dáripteý – elimizdiń basty ıdeologııalyq ustanymynyń biri. Bul jaǵdaı halqymyzdyń tarıhı sanasynyń jańǵyrýyna negiz bolyp, Jańa Qazaqstannyń rýhanı-mádenı damýyna jol ashady.

 

Esqaırat HAIDAROV,

Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý jónindegi Batys Qazaqstan oblysy boıynsha komıssııa múshesi