Álemdegi eń iri ınvestısııalyq bankterdiń biri Goldman Sachs-dyń boljaýynsha, aldaǵy bir jyl kóleminde Brent munaıynyń baǵasy barreline 135 dollarǵa jetedi. Sarapshylar reseılik munaı jetkizýdiń qysqarýy jáne jahandyq suranystyń artýy munaı baǵasyn ósiredi dep paıymdaıdy.
8 maýsym kúni Brent tamyz fıýchersteriniń quny ICE Futures londondyq bırjasynda barreline 121,94 dollardy quraǵan. Bul – aldyńǵy sessııadan 1,14 paıyzǵa kóp. Nıý-Iork bırjasyndaǵy WTI munaıynyń barreli 120,61 dollarǵa baǵalanady. Álbette, munaıdyń qymbattaı túskeni elimizge tıimdi. Sodan túsken tabys esebinen Ulttyq qor tolyǵady. Bıyl 5 aıdaǵy kiris byltyrǵy bir jyldyń paıdasynan asyp túsken. Sebebi nede? Munaı sarapshysynyń aıtýynsha, 15 sáýir men 14 mamyr aralyǵynda reseılik Urals munaıy barreline 73,24 dollardan satylǵan. 1 maýsymnan beri Reseıdegi eksporttyq kedendik baj salyǵy (EKBS) 4,8 dollarǵa azaıǵan. Qazir eksporttyq baj salyǵy tonnasyna – 44,8 dollar.
«Buryn Qazaqstanda munaıdyń eksporttyq kedendik baj salyǵy Reseıden tómen bolǵan. Qazir áldeqaıda joǵary. Mysaly, munaı baǵasy barreline 100-den 105 dollarǵa deıin bolǵanda EKBS tonnasyna 100 dollardy quraıdy. Munaı baǵasy barreline 115-ten 125 dollarǵa deıin bolǵanda EKBS tonnasyna 130 dollar bolady. Qazaqstannyń Salyq kodeksi munaı Brent-ke qatysty aýqymdy jeńildikpen satylatyn áskerı táýekelderdi eskermeıdi. Tórt aı ishinde Ulttyq qorǵa kóp aqsha túsýiniń de syry osynda jatyr», dep jazady Energy Monitor.
Endigi bir qyzyq – jarym-jartylaı embargo jarııalanǵanyna qaramastan Reseı munaıynyń áli kúnge Eýropaǵa tasymaldanyp jatqany. Qur tasymaldanbaı, eselep arttyryp jetkizilýde eken. Eýroodaqtyń jahandyq naryqtaǵy reseılik eksportqa qysym kórsetýine qaramastan, Ýkraınadaǵy soǵys bastalǵaly eýropalyq kompanııalar Reseı munaıyn tasýdy kúsheıtken. Global Witness toby júrgizgen taldaýda Eýropanyń teńizge shyǵar joly bar úsh eli – Grekııa, Kıpr jáne Maltanyń aqpan aıyndaǵy 31 mln barrelden mamyr aıyndaǵy 58 mln barrelge deıin Reseıden munaı ımportyn ulǵaıtqany aıtylady. Aqpannan beri osy úsh el jalpy jıyntyǵy 178 mln barrel munaı tasyǵan. Onyń quny reseılik munaıdyń qazirgi qunymen eseptegende 17,3 mlrd dollarǵa jetedi.
The Independent basylymynyń jazýynsha, osy úsh elde ornalasqan kemeler sońǵy birer aptada reseılik munaıdy álem elderine jetkizý qarqynyn da údetken. Bul óz kezeginde tankerlik tasymaldaý tarıfterin qymbattatqan. Degenmen sarapshylar bul uzaqqa barmaıdy deıdi. Bizge de solaı kórinedi. Bálkim, sońǵy tuıaq serpýdiń bir nyshany...
Reseılik sarapshy Iýrıı Rykovtyń aıtýynsha, jaqyn arada munaıdyń qymbattaıtyny sonsha, 2008 jylǵy barreline 143 dollar bolǵan mejeden de asyp túsýi múmkin. Reseı munaıy ótimsiz bolyp qalmaýy úshin onyń ataýyn ózgertý sekildi aıla-amaldar istelýi de yqtımal.
«Bizdiń munaıdy satý mehanızmderi qazir de belgili. Shell kompanııasy istegendeı, reseılik munaı dep sanalmas úshin basqa munaımen aralastyrady. EO sanksııalarynyń altynshy paketi aıasynda munaı embargosy tolyq kúshine engennen keıin baǵa ósedi», dep boljaıdy sarapshy.
Aıtpaqshy, Kaspıı qubyr konsorsıýmyn (KQK) jel bir shaıqap alǵaly beri, biz basqa balama joldardy sóz ete bastaǵanbyz. Bir nárse anyq. Dál qazir eshqandaı balama jol – «Atasý-Alashankoý» da, «Atyraý-Samara» da, KQK-ny almastyra almaıdy. Novorossıısk portyndaǵy beket arqyly el munaıynyń 90 paıyzdan astamy jahan naryǵyna shyǵarylyp otyr. Qazir bul qubyr jelisindegi apat qaýpi joıyldy. Qalypty rejimmen jumys istep jatyr. Biraq qulaı senýge taǵy bolmaıdy. Oǵan birinshi sebep – kórshiniń pıǵyly bolsa, ekinshisi – kári qurlyq tarapynan týyndaýy múmkin yqtımal shekteýler.
Munaı embargosynan bólek, EO Londonmen Reseıden keletin otyn tasymalyn saqtandyrýǵa tyıym salý týraly kelisken. Financial Times derekkózge silteme jasaı otyryp, Ulybrıtanııa úkimeti jaqyn arada óz kompanııalaryna reseılik munaı úshin reseılik porttarǵa keletin kemelerdi saqtandyrýdy qamtamasyz etýge tyıym salý týraly jarııalaýǵa nıetti ekenin, sodan keıin bul sheshimdi búkil G7 qabyldaı alatynyn jazady. Budan keıin naqty reseılik porttan shyqqan kez kelgen kemeni saqtandyrýdan bas tarta alady. Sarapshylardyń aıtýynsha, KQK qazaq munaıyn Novorossııskidegi portalda tankerlerge tıeıtindikten, bul túptiń túbi bizdiń ıegimizge taqalýy múmkin judyryq ekenin esten shyǵarmaǵan abzal.
Boks tiline salǵanda, birer aı buryn ǵana jeńil-jelpi «hýk» tıdi. Túbegeıli eseńgiremeıtin, biraq ápter-tápterińdi shyǵararlyq bir jaǵymsyz soqqy. Al endigisi ońaıǵa soqpaıyn dep tur. Meıli, Ulybrıtanııa yqpalymen áldeqandaı zańdyq turǵydan shekteý bolsyn nemese KQK-da túpki sebebi bizge beımálim taǵy bir kedergi týyndasyn... Qaı-qaısysy da qıyn... Iek astynan dedik qoı, ony ádette «apperkot» deıdi jáne odan keıin kóbi «uıyqtaıdy».