Jaz keldi... kókónis pisip-jetildi

Túrkistan oblysyndaǵy Jetisaı aýda­nynyń sharýalary bıyl 78 myń gektar sýarmaly jerdiń 49,5 myń gektaryna maqta shıtin sepse, 17 myń gektar jerge baqsha, 3,5 myń gektarǵa dándik júgeri, 2,3 myń gektarǵa kókónister men taǵy basqa daqyldardy ekken. Búgin­de baqsha daqyldarynyń alǵashqy ónim­deri – qaýyn-qarbyz pisip, ishki naryq­pen qatar Reseıge de eksporttalýda. My­saly, 30 jylǵa jýyq ýaqyttan beri dıqandyqpen aınalysyp kele jatqan Qobylandy Túımeshev Jańa aýyl aýyl­dyq okrýgindegi 150 gektar jerine túr­li daqyldardy egip, «Ádilet» sharýa qoja­lyǵyn ashqan. Jyldaǵydaı bıyl da ónimin ózgelerden erte naryqqa shyǵaryp otyr. Ol 100 gektarǵa qaýynnyń «Dakar», «Aeroport», «Bakınka», «Efıopka» syn­dy suryptaryn egip, onyń 20 gektarynan ónim jınaýda. Aqpannyń sońynda otyrǵyzylǵan kóshetter jospardaǵy 65 kúnde emes, aýa-raıynyń jaýyn-shashyndy bolýy saldarynan 90 kúnde pisip-jetildi. Endi suranysqa sáıkes Reseıdiń Máskeý, Samara qalalaryna eksporttalyp jatyr. Dıqannyń aıtýynsha, baǵasy da jaman emes, kılosyna 800 teńgeden joǵary. «Bıyl qaýynymyz jyldaǵydan sál keshteý pisti. Suranys ta jaqsy. Aǵyn sýdan qıynshylyq­tar bolǵanymen, tapshylyq sezilmedi. Alǵash­qy ónimderimizdi Reseıge eksporttaýdamyz. О́nimdi eshqandaı deldalsyz, egistik basynan ózimiz kólikterge tıep, jóneltýdemiz», deıdi «Ádilet» sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy Qobylandy Túımeshev.

Aýyldyq okrýg ákimi Nurlybek Bah­tııa­rovtyń aıtýyna qaraǵanda, 7 myń gek­tardan astam sýarmaly jeri bar ok­rýg­te búginde 5 myńnan astam gek­tarǵa maqta shıti egilip, 45,5 gektarǵa kókó­nis, 1 163 gektarǵa baqsha daqyldary orna­las­tyrylǵan. Onyń ishinde plenka astyna egilgen qaýynnyń aýmaǵy – 978 gektar, ashyq topyraqqa egilgen qaýyn – 225 gektar. Al 220 gektarǵa qarbyz egilgen. Sondaı-aq Jetisaı aýdany, Atameken aýyldyq okrýgine qarasty Jemisti a­ýylynda bir gektar alqapta tamshylatyp sýarý ádisimen ósirilgen 25 tonna qarbyz Reseıge eksporttalmaq.

«Tamshylatyp sýarýdyń paıdasy mol eken. Jyl saıyn 6 myń túp ege­tin edim, osy ádispen bıyl 8 myń túp shyq­ty. Bul óz kezeginde mol ónim alýǵa múm­kindik beredi. Tamshylatyp sýarýdyń taǵy da bir artyqshylyǵy tyńaıtqysh 5-6 ese az ketedi. Qol kúshin de kóp qa­jet etpeısiń. Qarbyzdyń 60-65 kúnde pisetin «Dolbyı» atty surpyn sáýir aıynda ektik. Qazir baǵasyn kelissek, 25 tonnadan astam qarbyzdy satylymǵa shyǵaraıyn dep jatyrmyz. Buǵan deıin kılosyna 210 teńge usynyp ketti, bul baǵadan 20-30 teńgege joǵarylaý baǵany kózdep otyrmyn», deıdi «Atymtaı» sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy Atymtaı Omarov.

Aıta keteıik, bıyl Jetisaı aýdanynda «Bir alqaptan 2-3 ónim alý» jobasy boıynsha 1 100 gektar aýmaqta 236 joba iske asyrylýda.

Al Maqtaaral aýdany A.Qalybekov aýyldyq okrýginiń dıqandary erte pisip jetiletin qant qyzyl­sha­sy­nyń alǵashqy ónimin Re­seıge jóneltti. Aýyl dı­qandary Nıderlandydan arnaıy jet­kizilgen «pavlo», «vadan» atty qyzyl­shanyń joǵary suryptaryn qańtar aıyn­da 25 gektar úı irgelik jerlerge ekken bolatyn. Jańajol aýylynyń tur­ǵyny Bek­temir Alıqulov al­ǵashqy bolyp úıiniń irgesindegi 15 sotyq jer­den 1,5 tonna ónim alyp úlgerdi. Sharýa­nyń gektaryna shaqqanda 300 sentnerge deıin ónim alýǵa múmkindigi bar. Qazirgi tańda kılosyn 180 teńgeden saýda­laýda. Jalpy okrýg aýmaǵynda sha­rýalar Reseıge jáne elimizdiń Nur-Sultan, Almaty, Qaraǵandy qala­laryna ónimderin jóneltýde. Qant qyzyl­shasyn tolyq jınap alǵan soń, dıqan­dar ekinshi ónimge mal azyqtyq daqyl­dardy egýdi josparlap otyr. Keles aýda­nynyń dıqandary da alǵashqy ónim­derin elimizdiń iri qalalaryna jónelt­pek. Sonymen birge shet memleket­terge eksporttaýdy kózdep otyr. Mysaly, Bozaı aýyldyq okrýgindegi «Ábil» sha­rýa qojalyǵy 40 gektar aýmaqqa egil­gen qarbyzdy jınap alýda. Aýdan ákim­diginiń habarlaýynsha, sharýa Nurlan Mustaev 22 tonna ónimdi ótkizip úlgergen.

«Qystyń sońyna qaraı úı aldyndaǵy jylyjaıǵa qarbyzdyń dánin egip, kó­shet kúıine jet­ki­ze­miz. Kóktemniń jaıma-shýaq kún­de­­rin­­de Syr boıyndaǵy egistik al­­qa­byna egemiz. Kók­tem­niń soń­­ǵy kún­de­­rinde, ıaǵnı 3 aıda qar­byz pisedi. Jer­gilikti 5 adamdy ju­­mys­pen qam­tydyq», deıdi sharýa qo­­jalyǵynyń tóraǵasy Nurlan Saparqululy.

Iá, búginde túrkistandyq dıqandar kókónis ónimderin kóbinese Reseıge eks­port­taýda. Aldaǵy ýaqytta óńir­de óndiriletin ózge de óndiristik-ónerká­siptik taýarlardy eksporttaý baǵyty keńeıe túspek. Bul oraıda jergilikti sharýalar men kásipkerler Túrkistan qalasynda ashylatyn Turan arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyna úlken úmit artady. Jýyrda Túrki mem­leketteri uıymynyń ókilderi Turan arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy­nyń jos­pary­men, uıymdastyrý bary­sy­men, múm­kin­dikterimen tanysý úshin Túrkistanǵa arnaıy keldi. Arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń tujyrym­damasy talqylan­ǵan Túrkııa, Ázerbaıjan, Qyrǵyz Respýb­lıkasy jáne О́zbekstan elderiniń delegasııasymen kezdesýde Túrkistan obly­synyń ákimi О́mirzaq Shókeev joba menedjmentin júzege asyrýda Túrkııa tájirıbesi qoldanylatynyn atap ótti.

«Búginde Memleket basshysy Qasym-Jo­mart Toqaevtyń bul ıdeıa­­syn­ júzege asyrý baǵytynda ju­mys jú­rip ja­tyr. Indýstrııany da­my­tý ja­ǵynan Túrkııanyń úlken táji­rı­besi bar. Bul – halyqaralyq deń­geı­degi ekonomıkalyq aımaq bolýy ke­rek. Jumysty neǵurlym tez bastap, óndiris oryndaryn ashýǵa múddelimiz. Túrkistanda ındýstrııalyq aımaq, arnaıy ekonomıkalyq aımaq qurylǵan. Endi ol taǵy bir ekonomıkalyq aımaqpen tolyǵady. Jergilikti ákim­dik tarapynan Turan arnaıy ekono­mıkalyq aımaǵyna jer berip, ın­fraqurylymyn jasaqtaýǵa qoldaý kór­setýge daıynbyz. Aımaqta óndiristi damytý asa mańyzdy», dedi О́.Shókeev.

Sondaı-aq kezdesýde Túrki Keńesi Bas hatshysynyń orynbasary О́mer Kojaman Túrkistanda óndiristi damytýǵa Túrkııanyń iri ınvestorlarynyń qyzy­ǵýshylyq tanytyp otyrǵanyn jetkizdi. Bul baǵyttaǵy jer­gilikti bıliktiń qol­daýyna erekshe toqtaldy.

«Eń aldymen saraptama jasap alýdy kózdep otyrmyz. Ekinshiden, bul bas­tama zańmen bekitilip, júzege asqannan keıin biz Túrkistanǵa iri kásipkerler men óndirýshilerdi jiberemiz. Ásirese, Túrkııadan ınvestorlar kóbirek keledi degen boljam bar. Olar ınvestısııa sa­la­dy degen senim mol», dedi О́mer Qojaman.

Ázerbaıjan, Qyrǵyz Respýblıkasy, О́zbekstan ókilderi de óz usynystaryn aıtyp, birlese jumys atqarýǵa daıyn ekenin jetkizdi. Túrkistanda isker­lik baılanysqa qolaıly jaǵdaı qalyp­tasqanyn atap ótti.

Eksportqa baǵyttalǵan Turan AEA jumysyna kúsh salynyp, bul baǵytta jan-jaqty qoldaý kórsetilmek. Túrkitildes memleketterdiń yntymaq­tastyq keńesiniń beıresmı sam­mı­tinde Memleket basshysy elimizdegi keń ın­vestısııalyq jáne saýda-ekonomıkalyq múmkindikterdi eskere otyryp, Túrkistan qalasynda túrki elderin biriktiretin arnaıy ekonomıkalyq aımaq qurýdy usynǵany belgili. Erekshe mártebe berilgen Turan AEA aıasynda túrki memleketteriniń qatysýymen óndiris oryndary, birikken kásiporyndar ashylady dep josparlanǵan. Sondaı-aq arnaıy ekonomıkalyq aımaq aýyl sharýa­shylyǵy ónimin óńdeý, mashına jasaý, elektr jabdyǵyn óndirý, týrıstik jáne bilim berý klasterlerinen turatyn óner­kásiptik-óndiristik klaster qurýdy, ózara tıimdi saýda qatynastaryn ornatýdy kózdeıdi.

Túrkistan oblysy