О́ńirdiń damýynda oń ózgeris kóp

Memleket basshysynyń tapsyrmalary aıasynda oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy bo­ıynsha Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken baspasóz konferensııasynda oblys ákimi О́mirzaq Shókeev tórt jylda ónerkásip ónim kólemi 1,6 esege artyp, 707,8 mlrd teńgege jetkenin atap ótti. Bul merzimde aýyl sharýashylyǵy ónimi 1,7 esege artyp, 906,5 mlrd teńge bolǵan, 823,8 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanylýǵa berilgen, oblys bıýdjetiniń kólemi 1,7 ese ósip, 970,3 mlrd teńgeni qurady. Sondaı-aq oblys ákimi óńirdiń ındýstrııalyq aımaqtarynda jalpy quny 32 mlrd teńge bolatyn 44 joba iske qosylyp, nátıjesinde 2 368 jumys orny ashylǵanyn aıtyp ótti. «Bıyl quny 4,2 mlrd teńgeni quraıtyn 246 jańa jumys ornyn ashýmen 6 jobany iske qosý josparlanýda. Qazirgi tańda 793 mln teńgege 2 joba iske qosylyp, 36 jumys orny quryldy. Jalpy, ónerkásip ónim kólemin 2022 jyldyń qorytyndysymen 751,3 mlrd teńgege jetkizý josparlanýda. Qazirgi kezde óndiristegi birneshe iri joba qolǵa alyndy. Mysaly, Ordabasy aýdanynda 2 mln tonnalyq munaı óńdeý zaýyty bar, bıyl kómirden janar-jaǵarmaı shyǵaratyn zaýyt qoldanysqa beriledi, Túlkibas aýdanynda sement óndiretin zaýyt, hımııalyq zattar shyǵaratyn zaýyt ashylady. Túrkistan tóńi­reginde arnaıy ekonomı­kalyq aımaq quryp, ózbek­standyq ınvestorlarmen kelisip, kúndelikti tuty­na­tyn turmystyq tehnıka jasaý boıynsha zaýyt salý josparlanǵan. Reseılik ınvestor Keles aýdanynda 500 gektar jerge iri jylyjaı salady. О́ndiristik oryndar bolmasa, óńir damymaıdy. Sondyqtan osyǵan basymdyq beriledi», dedi О́mirzaq Estaıuly. О́ńirde 150 myńǵa jýyq shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri jumys isteıdi. «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» arqy­ly 42,9 mlrd teńgege 315 joba maquldanǵan bolsa, «Bıznestiń jol kartasy-2025» baǵdarlamasy arqy­ly 2,2 mlrd teńgege qol­daý kórsetý josparlanyp otyr. Shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý sharala­ry arqyly óndirilgen ónim kólemi 47%-ǵa ósip, 1,2 trln teńge bolǵan. Al aýyl sharýashylyǵynda 199,3 mlrd teńgeniń ónimi óndiril­gen. Bıyl egis kólemi 851 myń gektar bolyp, ótken jyldan 5 500 gektarǵa ulǵaıdy. Qosymsha 26 600 gektarǵa jylyjaılar salynyp, alańy 1 494 gektarǵa jetken. Mal men qus basy jáne ónimdilik ortasha 3-4%-ǵa artýda. «Bir alqaptan jylyna 2-3 ónim alý» jobasy bo­ıynsha 8 400 gektarǵa 3 myń joba júzege asyrylyp, 145 500 tonna kókónis ónimi jınaldy. Bıyl 3,1 mln tonna kókónis, baqsha, kartop ónimderin jınaý josparlanyp otyr. Túrkistan qalasy aýmaǵynda azyq-túlik bel­deýin qalyptastyrý aıasynda quny 34,3 mlrd teńge bolatyn 5 serpindi iri ın­ves­tısııalyq jobalar júzege asyrylýda. Turaqtandyrý qorynyń ese­binde quny 327,6 mln teńge 3 615,8 tonna taýar bar. Buǵan qosa qosym­sha 1 mlrd teńge qarjy bóli­nip, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń 12 túrin alýǵa baǵyttalmaq. Son­daı-aq tu­raqtandyrý qoryn tolyq­tyrý úshin 136 tonna qant satyp alyn­ǵan. Jalpy, jyl qory­tyn­dy­sy­men aýyl sharýashylyǵy ónimi­niń kólemi 1 trln teńgege, ósim qar­qy­ny 104%-ǵa jetkiziletin bolady.

Oblys ákimi, sondaı-aq óńir­degi ózekti máseleniń biri – jaıylym tapshy­lyǵyna toqtaldy. Oblys bo­ıynsha jalpy jaıylym jer kólemi – 8 864,7 myń gektar. «Sharýashylyq júrgizýshi kásip­oryndar úshin jaıylym jer jetkilikti. Ne­giz­­gi másele eldi meken­der­­degi jurtshylyq sha­rýa­shylyǵyndaǵy mal ba­syna qajetti ortaq jaıy­lym­nyń tapshyly­ǵynda bolyp otyr. О́tken jyl­dyń basynda ja­ıylym tapshylyǵy 7 164,7 myń gektardy quraǵan. Bul máse­leni sheshý maqsatynda árbir aýyldyq okrýgter boıynsha taldaý jumystary júrgizilip, nátıjesinde eseptik merzimge jaıylym tapshylyǵy 3 119,8 myń gektar boldy. О́tken jyly 133 eldi mekenge 135,8 myń gektar jaıylym jer ortaq jaıylymǵa bekitilip berildi. Bıyl eldi mekenderdegi ortaq jaıylym jerlerin qosym­sha 101,2 myń gektarǵa ulǵaı­tý josparlanyp, eseptik merzimge 149,8 myń gektar ortaq jaıylymmen qamta­masyz etildi. О́ńirdegi eldi mekenderdi ortaq jaıylymmen qamtamasyz etýdiń 2025 jylǵa deıingi jos­paryna sáıkes kezeń-kezeńimen ortaq jaıylymdy 2 896,2 myń gektarǵa ulǵaıtý josparlanýda», dedi О́.Shókeev.

Oblys boıynsha 2020-2025 jyldary 323,3 mlrd teńgege, 4 823 jańa ju­mys ornymen, 34 ın­ves­­tı­­sııalyq joba engizilgen. Ob­lys quryl­ǵan­nan beri qu­rylys salasy edáýir damyp, nátıjesinde qurylys ju­mystarynyń kólemi 2021 jyl­dyń qorytyndysymen 2,3 esege artyp, 322,9 mlrd teń­­gege jetken. Bıyldyń qory­­tyn­dysymen qu­rylys ju­mystary 329,3 mlrd teńge mól­sherinde jos­parlanýda. Jyl basynan paıda- ­laný­­­ǵa berilgen turǵyn úıdiń jal­­­­py alańy 191,5 myń sharshy metr bolyp, ótken jyl­dyń sáı­kes kezeńi­ne 17,7%-ǵa artty. Son­daı-aq oblys ákimi turǵyn­dar­dy sapaly aýyz sýmen, tabıǵı gaz­ben qam­tý ba­ǵytynda atqary­lyp jat­qan ju­mystarǵa keńinen toqtaldy.

Túrkistan qalasynda týrızm salasyn damytý onyń áleýetin arttyrý ári týrısterge tartymdy etý – búgingi basty talaptyń biri. Bul oraıda týrızm salasyna byltyr 102 mlrd teńge ınves­­tısııa tartylǵan. О́ńirde Túrkis­­tan, Kentaý qalalary men Otyrar, Ordabasy, Báıdibek aýdan­­dary baǵytynda tarıhı-tanym­dyq týrızm, Saryaǵash kýror­ty aýmaǵynda emdik-saýyq­tyrý týrızmi, Túl­kibas, Tólebı, Qazyǵurt aýdan­darynda ekolo­gııalyq týrızm túrleri qarqyn­dy damyp keledi. Sonyń biri re­tinde týrızmdi damytýdaǵy alar orny erekshe «Qasqasý týrıs­tik-rekreasııalyq ke­sheni» jobasy iske asyrylýda. Sondaı-aq oblys ákimi 2022 jyldyń 5 aıy­nyń qory­tyndysymen Túrkis­tan qa­lasyna birkúndik kelý­shiler sany byltyrǵymen salys­­tyr­ǵanda 29 574 adamǵa artyp, 296 919 bolǵanyn aıtyp ótti. Tórt jyl­da qalaǵa tartylǵan ınvestısııa kóle­mi 8 esege artyp, jalpy 793,2 mlrd teńgeni quraǵan. Onyń 50%-ǵa jýyǵy, ıaǵnı 389,4 mlrd teńge – jeke ınves­­­tısııalar. Túr­kistan qala­­syn damytýdyń 2-ke­zeńinde ınvestısııalardyń kólemi 1,3 trln teńge, onyń 1 trln teńgesi nemese 77%-y jeke ınvestısııalar bolyp tabylady. Iаǵnı bıýdjetten baǵyttalǵan 1 teńgege jeke ınvestısııalardyń 3 teńgesi tıesili.

Baspasóz konferensııa­sy barysynda oblys áki­mi Kentaý qalasynyń Túr­kistanmen qatar damıtynyn jetkizdi. Mektep jetis­peýshiligi máselesi de jýr­nalıster suraǵyna arqaý boldy. Bul oraıda oblys ákimi 2021-2025 jyldar aralyǵynda óńirde 200-ge jýyq mektep boı kóteretinin atap ótti. Bıyl 59 mekteptiń qurylys jumystaryn júrgizýge 20 mlrd teńgeden astam qarjy qaraldy. Al oblys ortalyǵy Túrkistan qalasynda 2025 jylǵa deıin 10-nan astam mektep salynady dep jos­parlanýda. Sondaı-aq oblys ákimi el gazeti «Egemende» kóterilgen Qajymuqan Muńaıtpasuly atyn­daǵy memorıaldyq keshen­niń qury­lysyna qatys­ty pikirin bildirdi. О́ńir­degi aqsaqaldar bastamasy­men qolǵa alynyp, irge­tasy qalanǵan keshenniń qury­lysy Úkimetten qarjy bólin­begenine baılanysty toqtap tur. Degenmen О́.Shó­keev bastalǵan is bıyl bol­masa kelesi jyly jalǵasyn taýyp, aıaqtaý maqsa­tynda jumys júrgizile­tinin, me­morıaldyq keshenniń jas urpaq úshin tárbıelik ma­ńyzy zor ekenin aıtyp ótti.

Halyqtyń ómir súrý sapasy men ál-aýqatyn art­tyrý bas­ty maqsat ekenin málimdegen О́mir­zaq Shó­keevtiń dereginshe, jańa keshendi jospardy iske asyrý nátıjesinde 2025 jy­ly jalpy óńirlik ónim kólemi 3,6 trln teń­gege jet­kiziledi, óńirdiń áleýmet­tik-ekonomıkalyq damýyna ba­ǵyttalǵan jumystar jalǵasady.