Bıyl kún raıy kúrt ysyp, shartaraptyń túkpir-túkpirindegi turǵyndardy ábigerge saldy. Máselen, naýryzda ońtústik polıýste buryn-sońdy kezdespegen temperatýra tirkeldi. Mamyrda Úndistannyń Delı qalasynda aýa raıy rekordtyq 49 gradýsqa jetti. Qońyrsalqyn sanalatyn Ispanııada ótken aptada termometr 40 gradýsty kórsetti.
Naýryzdyń basynda Antarktıkalyq meteostansalarda buǵan deıin kezdespegen aýa raıy kórsetkishi tirkelgen edi. Ǵalymdar bastapqyda apparattar isten shyqqan shyǵar dep topshylaǵan. Ádette ońtústik polıýste bolatyn qysqa jaz aıaqtalǵan tusta óńir salqyndaı túsýge tıis edi. Biraq geografııalyq ońtústik polıýsten shamamen myń shaqyrym qashyqta ornalasqan «Vostok» stansasynda -17 gradýs tirkeldi. Negizi naýryz aıynda bul mańda aýa temperatýrasy -53 gradýs deńgeıinde bolatyn. Sóıtip, «Vostoktaǵy» kún raıy kúrt jylydy.
Sýyq sanalatyn Terra Nova (Antarktıda) aılaǵynda da temperatýra jylyp, plıýske deıin jetti. Soltústik polıýste de osyndaı ádetten tys temperatýra tirkeldi. Arktıkada qys boıy qatqan muz baıaý erýge tıis edi. Sondyqtan jyldyń bul mezgilindegi mundaı kórsetkish ǵalymdardy tańǵaldyryp otyr. Zertteýshilerdiń esepteýine súıensek, óńirde temperatýra ortasha kórsetkishten 3 gradýsqa asyp túsken. Osy oraıda, ǵalymdar dabyl kóterip otyr. Olardyń aıtýynsha, polıýsterdegi aýa raıynyń kúrt ysýy klımattyq apattan habar beredi.
Rasynda, bıylǵy jaz álem halqy úshin aptap ystyq bolyp tur. Máselen, Pákistan men Úndistanda naýryz aıynda aýa raıy kúrt ysyp, derekter tirkele bastaǵan 122 jylda kezdespegen deńgeıge jetti. Budan qala berdi, Azııanyń ońtústigindegi basqa elderde de aptap ystyq jalǵasty. Muhıttyń arǵy betinde de jaǵdaı máz emes. AQSh-ta jaz aptaptyń alqymnan alýymen bastaldy. Sonyń saldarynan 120 mıllıonǵa jýyq amerıkalyq zardap shekken kórinedi. Iаǵnı biri basynan kún ótip aýyrsa, endi biri mı qaınatar dalada ishetin sý tappaı sendelgen.
Eýropa da aptap ystyqtan qıynshylyqqa dýshar boldy. Ispanııada temperatýra 40 gradýsqa deıin jetti. Fransııa da kún raıynyń kúrt ózgerýinen zııan shegip otyr. О́tken ǵasyrda atalǵan eki elde de mundaı rekordtyq temperatýra tirkelmegen eken. Jaýyny tyıylmaıtyn Ulybrıtanııada da termometrler eń joǵary kórsetkishke jetti. Máselen, Londondaǵy Hıtroý áýejaıynda 32,7 gradýs tirkelgen. Buryn-sońdy «Tumandy Albıon» mundaı ystyqqa kýá bolmapty.
Ǵalymdar bul rekordtyq temperatýranyń tabıǵı qubylys emes ekenin dáleldedi. О́tken aıda jarııalanǵan zertteýde ońtústik Azııadaǵy aptap ystyq tolqynǵa adamzattyń klımatqa beıjaı qaraýy áser etkenin kórsetti. Sondyqtan ǵalymdar da, densaýlyq saqtaý mamandary da dabyl kóterip otyr. О́ıtkeni ystyq aýa raıy adam densaýlyǵyna úlken qaýip tóndiredi. Aptap denemizge tikeleı qysym jasap, janama túrde eginge zııan keltiredi. Dalalarda órttiń órshýin týdyrady. Tipti joldar men ǵımarattar sekildi adamzattyń qolónerine de áser etedi. Sarapshylardyń sózine sensek, ystyqtan kedeı adamdar kóp zardap shegedi. Sebebi olar dalada, zaýyttarda eńbek etedi. Baspanasynyń joqtyǵy, bola qalǵan kúnniń ózinde salqyndatqyshqa qol jetkize almaýy da úlken kedergi.
Kún raıynyń munshalyqty kúrt qubylýyna klımattyń ózgerýi áser etip otyr. Jyl saıyn shartaraptyń túkpir-túkpirinde aýaǵa mıllıondaǵan tonna parnıkti gazdar shyǵarylady. О́z kezeginde mundaı zııandy qaldyqtar kún sáýlesiniń atmosferada saqtalyp qalýyna jol ashady. Osylaısha, jahandyq temperatýra birtindep ysyna bastaıdy.
Dúnıejúzilik banktiń málimetinshe, 2050 jyly bosqyndar qatary 216 mıllıon adamǵa artýy múmkin ekenin alǵa tartady. Basty sebep – klımattyń ózgerýinen týyndaıtyn qıyndyqtar. Orman órti, sý tasqyny, daýyl men qýańshylyq kesirinen týǵan jerin tastap, ómir súrýge qolaıly orta izdeýge májbúr adamdar sany artpaq.
Sońǵy 35 jylda jer-jahan kúrt jylynǵan. NASA-nyń málimetine súıensek, XIX ǵasyrmen salystyrǵanda Jerdegi ortasha temperatýra 1 gradýsqa kóterilgen. Máselen, 2010 jyldan beri álem bes ret rekordtyq deńgeıde ysyǵan.