Jaqynda belgili sýretshi, rejısser, Qazaqstan Sýretshiler odaǵy men Eýrazııa sýretshiler odaǵynyń múshesi, Kórkemsýret akademııasynyń akademıgi jáne atalǵan akademııanyń birinshi vıse-prezıdenti, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Januzaq Músápir álemniń ekinshi ustazy atanǵan Ábý Nasyr ál-Farabıdiń Damask qalasyndaǵy mýzeıine baryp, uly ǵalymnyń ómir jolyn qylqalam kúshimen aıshyqty beınelegen keń kólemdegi «Balalyqtan danalyqqa jol» atty bes bólimnen turatyn týyndysyn tartý etti.
Osydan eki jyl buryn elimizde ǵulama ǵalymnyń 1150 jyldyq mereıtoıy memlekettik deńgeıde atalyp ótildi. Sonyń aıasynda tuǵyrly tulǵanyń eńbekteri qaıta basylyp, ǵylymı konferensııalar men jobalar, túrli is-shara uıymdastyryldy. Talantty sýretshiniń aıtýly eńbegi de osy mazmundy sharalardyń jalǵasy deýge bolady.
– Jalpy, bul ıdeıa maǵan osydan jeti jyl buryn keldi, – dep bastady sózin Januzaq aǵamyz. – Zańǵar jazýshy Muhtar Áýezov «Abaı joly» epopeıasynda Abaı atamyzdyń ómir jolyn ǵana emes, halqymyzdyń bolmysy, turmysy, baı etnografııasy kórkem sýrettelgen. «Bolmasań da uqsap baq» demekshi, men de Ál-Farabı babamyzdyń Otyrardan zamanynda bilim men ǵylymnyń ordasy bolǵan Samarqan, Buhara, Baǵdat, Merv, Kaır sekildi shaharlarynan bastap, aqyrǵy demi úzilgen Damaskige deıin júrip ótken jolyn beıneli boıaý túsimen jetkizýdi oıladym. Portret degen bir adamnyń beınesi bolsa, men buǵan ǵalymnyń barlyq ómirin syıdyrýǵa kúsh saldym. Alǵashynda ony «Ál-Farabı joly» dep ataǵam, keıin oǵan ǵalymnyń ómir joly balalyqtan danalyqqa jalǵasqandyǵyn kórip, «Balalyqtan danalyqqa jol» dep qoıdym, – dedi sýretshi.
Bes bólimnen turatyn kólemdi kartınanyń birinshi bóliminde uly babamyzdyń balalyq shaǵy, týǵan jeri – Otyrar qalasynyń sol ýaqyttaǵy kórkem kelbeti beıneli shyqqan. Tereze aldynda kitapqa úńilip otyrǵan on jastaǵy zerdeli balanyń júzinen bolashaq uly ǵalymnyń oıly beınesin kóresiz. Onyń mańaıynda ushyp júrgen kógershinderden beıbit ómirdiń sazyn sezinesiz. Arǵy jaǵynan asyq oınap jatqan balalar men altybaqan tepken qurbylarynyń daýysy qulaǵyńyzǵa kelgendeı bolady. Bir búıirde túıe saýyp jatqan apalardyń sulbasy aǵarańdaıdy. Qysqasy, aıtýly tulǵanyń balalyq shaǵy arqyly qazaq jeri de órkenıettiń altyn besigi bolǵandyǵyn sýretshi astarmen kórkem jetkize bilgen. Al ekinshi, úshinshi, tórtinshi bólimderden – ǵulama ǵalymnyń týǵan jerinen uzap, kerýenmen alys saparǵa attanǵan kórinisin kóresiz. Munda uly adamnyń joly túsip, bilim alǵan Tashkent, Samarqan, Buhara, Kaır, Mysyr, Baǵdat jáne t.b. shaharlardyń aıshyqty beınesi sol dáýir kórinisimen jarasymdy bederlengen. Samarqandaǵy Ulyqbek observatorııasy da kózge birden shalyndy. Álemniń ekinshi ustazy atanǵan Ál-Farabı Ulyqbekten eki ǵasyr buryn ómir súrdi. Sondyqtan ǵalymdar Samarqandaǵy bilim men ǵylymnyń qalyptasýyna Ál-Farabıdiń úlesi zor dep aıtady. Álemniń 70-ke jýyq tilinde erkin sóılegen fılosoftyń ómir jolynda atalǵan shaharlardyń árqaısynyń orny úlken. Máselen, ol Baǵdatta 20 jyl turyp, «Qaıyrymdy qala turǵyndary» traktatyn jazdy. Sondaı-aq sýretshi eńbegindegi 11 túıeli kerýen – 1100 degen san bolsa, túıeniń botasy 50 degendi bildiredi. Sońǵy besinshi bólimde fılosof ǵalymnyń Damaskige shahardyń shyǵys jaq esiginen kirip kele jatqan sáti sýrettelgen. Qala turǵyndary men ǵulamalardyń bári jınalyp, álemniń ekinshi ustazy atanǵan Ábý Nasyr ál-Farabıdi qarsy alyp tur. Olardyń biri qolyna globýs ustasa, endi biri qalam ustap, uly ǵalymmen kezdesýdi kútip turǵanyn baıqaısyz.
Jalpy, biz sóz etip otyrǵan týyndylarmen kóziqaraqty qaýym tanys dep oılaımyz. Byltyr Almatydaǵy Á.Qasteev atyndaǵy mýzeıde jáne astanadaǵy Ulttyq mýzeıde qylqalam sheberiniń jeke kórmesi ótkende, bul kartınalar jurtshylyq nazaryna usynyldy.
– Osy irgeli eńbegimdi aıaqtaǵannan keıin ony Damaskidegi Ál-Farabı mýzeıine elimizdiń jáne óz atymnan syılasam dep oıladym. Sodan Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Syrtqy ister mınıstri Muhtar Tileýberdige hat jazdym. Ol kisi ony birden qoldady. Sóıtip, Damaskige jolymyz tústi. Sonaý erte zamannan órkenıettiń ortalyǵy bolǵan álem astanalarynyń alǵashqysy Esh-Sham búginde Damask shaHary ýmaıattardyń meshitteri kóp ornalasqan sulýlyǵyna kóz toımaıtyn qala. Tar kósheleriniń tas tóselgen joldary erte zamandy eske túsiredi. Kóne shahardaǵy uly ǵalym mýzeıin Qazaqstan salǵan. Murajaıdan babamyzdyń zıraty da alys emes. Mýzeıdiń jalpy kólemi 6000 sharshy metrge jaqyn. Ishinde Qazaq eliniń tarıhy jáne shyǵys fılosofynyń ómir joly, taqýalyq maǵynalarǵa toly shyǵarmalary men traktattary saqtalǵan. Sonymen birge sýretshi Aǵymsaly Dúzelhanovtyń uly tulǵanyń beınesin kelistirip salǵan portreti ilinipti. Al meniń týyndylarym mýzeıdiń birinshi qabatyna qoıyldy. Qazir mýzeıde úsh qyzmetker bar eken. Meńgerýshisi, ǵalym, professor. Bizdi jyly qarsy alyp, qurmet kórsetti. Qala tarıhyn baıandap berdi. Jol sapardan úlken áser aldym. Ol týraly arnaıy jazamyn. Osy saparyma qoldaý kórsetken barlyq azamatqa alǵysymdy aıtamyn», – dedi Januzaq Kerimbekuly.