Eń bastysy – ózara syılastyq pen mámile kiltin taba bilý

Keshe Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda eki kúnge sozylǵan HII Eýrazııalyq Medıa-forýmnyń jumysy aıaqtaldy. Oǵan álemniń 40 elinen kelgen 6000-ǵa jýyq delegat qatysty. Forým jumysyn 300-den astam sheteldik jáne otandyq buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi nasıhattady.

Saıası turaqsyzdyq alańdatady

Búginde Eýropalyq ıntegrasııa Eýrazııa qurlyǵyndaǵy qoǵam qaıratkerleri men saıasatkerler arasynda eń ózekti taqyrypqa aınalyp otyr. Ýkraınadaǵy qalyptasqan saıası jaǵdaı jáne osy eldiń Eýropalyq odaqqa qosylýǵa degen umtylysy TMD memleketterimen qatar, Batys elderiniń de nazarynan tys qalmaıtyndyǵyn qazirgi kezde órship turǵan «aqparattyq soǵys» anyq kórsetýde. Son­dyq­tan bolar, Eýrazııalyq Medıa-forýmnyń keshegi kúngi plenar­lyq sessııasynyń otyrysy «Ýk­raınadaǵy daǵdarys. Ýkraına hal­qy qandaı joldy tańdaıdy?» degen taqyryp aıasyndaǵy «shaıqastan» bastaldy. Otyrysqa Reseıdiń birinshi telearnasynyń júrgizýshisi Mak­sım Shevchenko moderatorlyq etti. Onyń aıtýynsha, Ýkraınada bılik aýysqannan keıin ondaǵy ózge ulttardy kemsitýshilik kórinis bere bastady. Moderator bul sózdi Serbııadaǵy Eýroatlantıkalyq zertteý ortalyǵynyń dırektory Elena Mılıchtiń pikirine jaý­ap retinde aıtty. Sondaı-aq, «Re­seıde turatyn ulttardyń óz ana tilin damytýyna múmkindik beretin aımaqtyq zańnama bar, – dedi M. Shevchenko. – Sol zańnamaǵa sáıkes qabyldanǵan baǵ­darlamalardyń barlyǵy memleket tarapynan qarjy­landyrylady. Mysaly, As­trahan oblysynda qazaq tili aımaqtyq til bolyp tabyla­dy. О́ıtkeni, osy oblys turǵyndarynyń 30 paıyzyn qa­zaqtar quraıdy. Onda qazaq mek­tepteri jumys isteıdi». Osyndaı málimetterdi atap ótken moderator sózdi spıkerdiń biri – «Eho Moskvy» radıostansasy bas redaktorynyń orynbasary Vladımır Varfolomeevke berdi. Ol sózin áriden bastady. Onyń pikirinshe, orys tildi azamattardyń quqyǵyn buzýshylyq ótken ǵasyrdyń 90-jyldarynda oryn alǵan. Sol problema Re­seıdiń quramyndaǵy Soltústik Kav­kazda áskerı qımyldarǵa soq­tyrdy. «Ortalyq Azııadaǵy bir­qatar elderde kezinde orys tildi turǵyndardy azamattyqtan shyǵarýǵa májbúrlegen jaǵdaılar da boldy, – dedi sheshen. – Sonyń sal­darynan olardyń Reseı aýma­ǵyna amalsyz qonys aýdarýlaryna týra keldi. Úı-jaılarynan aıyrylǵan olar áli kúnge deıin problemalarǵa tap bolyp otyr». Spıkerdiń sózine qaraǵanda, Reseı Ýkraınadaǵy orys tildi halyqtyń quqyǵyn qorǵaý úshin osyndaı qadamǵa baryp otyr. Kanadanyń Reseı Federa­sııa­syndaǵy burynǵy elshisi Djeremı Kınsman aldymen 90-jyldary óziniń Reseıge elshi bolyp kelgen kezi men qazirgi ýaqyttaǵy re­seılik jastardyń tanymy úlken ózgeristerge ushyraǵanyna toq­tal­dy. Saıasatkerdiń atap ótýinshe, toqsanynshy jyldary Reseı jastary ózderiniń bola­sha­ǵyna senimsizdikpen qaraıtyn. Al bú­ginde olar keleshek ómirlerine úlken senim bildirip otyr. Budan soń ol Ýkraınadaǵy jaǵdaıǵa qatys­ty pikirin ortaǵa saldy. «Ýk­raı­nada jemqorlyq beleń alǵan, – dedi D. Kınsman osy jónin­de. – Onyń sońy ereýilge ulas­ty, al ol tóńkeriske ákelip soqtyr­dy. Grýzııa О́nerkásipshiler par­tııa­synyń tóraǵasy Levan Pırvelı kezinde Grýzııada bolǵan jaǵdaı men Ýkraınadaǵy qazirgi saıası daǵdarysty salystyra kelip, Ýk­raınadaǵy turaqsyzdyqtyń oryn alý sebepterine toqtaldy. «Bar­lyǵy osy eldiń ishki jáne syrtqy problemalaryna baılanysty, – dedi ol. – Ondaǵy ahýaldyń nasharlaýyna eldegi birneshe olıgarhııalyq toptar da yqpal etken sııaqty. Jaǵdaıdyń ýshyǵýyna prezıdent Vıktor Iаnýkovıchtiń Eýropalyq odaqpen ıntegrasııalaný týraly qujatqa qol qoıýdan bas tartýy da sebep boldy. Buǵan qarsylyq tanytqan oppozısııany Batys qoldady, kómektesti». Saıasatkerdiń atap ótýinshe, kezinde Grýzııa da dál osyndaı jaǵdaıdy bastan keshirgen. Al Serbııadaǵy Eýro­atlan­tıkalyq zertteý ortalyǵynyń dırektory Elena Mılıch Ýkraınaǵa baılanysty kózqarasyn bas­qasha topshylady. Ýkraınadaǵy saıası jaǵdaıdy tu­raqtandyrý Batys pen Reseıdiń osy problemaǵa qatysty túsinistikke kelýine tikeleı baılanysty. So­ny­men qatar, Ýkraınada ótetin pre­zıdenttik saılaýǵa da munyń ózin­dik áseri bar. «Spıkerlerdiń Ýk­raına bıligi sybaılas jemqor­lyq­qa boı aldyrǵan degen pikir­lerine qosylýǵa bolady», – dep qorytty sózin ol.

Integrasııanyń tetigi – jańashyldyq

XII Eýrazııalyq Medıa-fo­rým­nyń qyzý pikirtalas pen jan-jaqty únqatysý alańynda talqy­lanǵan keleli máselelerdiń biri – Eýrazııalyq ıntegrasııa tóńire­ginde órbidi. «Eýrazııalyq ıntegrasııa. Ekonomıkalyq «tóńkeris» bolýy múmkin be?» degen taqyrypta uıymdastyrylǵan plenarlyq sessııa otyrysynda oǵan qaty­sýshylar, mine, osy máselege san túrli kózqarastar turǵysynan kelip, oı-pikir bildirýge, oǵan saraptama júrgizýge múmkindik aldy. Jıynǵa moderator bol­ǵan RBK arnasynyń telejúr­gi­zý­shisi Danııl Babıch álem ekono­mıkasynyń qazirgi jaı-kúıine qatysty az-kem toqta­lyp ótti. «Sońǵy jyldary biz sonshalyqty, ıa bolmasa aıtarlyqtaı qıyn­dyqtarmen betpe-bet kelip otyrǵan joqpyz. Dúnıejúzilik qarjy júıesi 2008 jyly oryn alǵandaı, «joıylyp ketý qaýpin» bastan keship otyrǵan joq. Al jalpy, biz talqyǵa salatyn eýrazııalyq ıntegrasııa, ekonomıkalyq ıntegrasııa sózsiz, bizdiń ekonomıkalarymyz úshin, ásirese, «myqty ekonomıkalyq ortalyqtar» sanalatyn elder úshin mańyzdy», dedi ol bul týrasynda. Osylaı deı kele, ol spıkerlerge: «Integrasııanyń ekpinin údetý kerek pe, álde ony birtindep, aqyryndap júzege asyrý kerek pe?» degen saýal tastady. Bul saýalǵa jaýap bergen EýrAzEQ ınstıtýtynyń bas dırektory Vladımır Lepehın bylaı dedi: «Eýrazııalyq ıntegrasııa – ǵalamdyq úderistiń bir bólshegi. Al ekonomıkada qazirgi tańda jıi qoldanylyp, aıtylyp júrgen bir termın bar. Ol – modernızasııa. Eýrazııalyq Medıa-forýmnyń aıasynda ótken bir plenarlyq sessııa­da bir qatysýshy: «Damyǵan elder, eń aldymen demokratııalyq elder» degen pikirin aıtty. Meniń pikirim buǵan sáıkes kelmeıdi. Meniń oıymsha, damyǵan elder – bul modernızasııadan ótken elder. Olar – Amerıka, Germanııa, Japonııa, Qytaı, Sıngapýr, t.b. Qazirgi tańda, bizdiń osyndaı modernızasııalyq úderistermen júrýimizge tolyq múmkindigimiz bar. Al mundaı úderisterdi laıyqty júzege asyratyn elderdiń lıderleri myqty bolýy kerek. Sebebi, adamzat tarıhynda júrgizilgen mundaı úderisterdiń basynda turǵan azamattardyń barlyǵy kóshbasshylar boldy. Ekinshiden, modernızasııanyń búginde qanshalyqty qajet ekenin Qazaqstannyń tájirıbesinen kórýge bolady. Burynǵy post­keńestik keńistiktegi elder­diń ishinde Qazaqstan modernızasııalyq úderisterden ótýde». «Anadolý» agenttigi halyq­ara­lyq jańalyqtar bóliminiń redaktory Farýk Chalyshkın Túrkııa 2004 jyldan beri Eýropalyq odaqqa múshe bolýy múmkin degen kandıdattardyń qataryna engenine toqtaldy. «Sondyqtan, biz Túrkııa Odaqtyń tolyq múshesine aınalýy úshin óte naqty, transparentti, túsinikti baǵdarlamany paıda­lanýǵa múddelimiz. Eger Odaqqa múshe eldermen aradaǵy ekijaqty dıplomatııalyq baılanystarǵa kelsek, olardyń keıbirimen árip­testik kelissózder tym sozylyp ketti. Eń basty kedergi – Eý­ro­odaqtyń osyndaı úl­ken memleketti qabyldaýdy qala­ma­ǵany. Eger Túrkııa Eýroodaqqa kiretin bolsa, aýmaǵy jaǵynan ekinshi memleket bolar edi», dedi ol. Ulybrıtanııadaǵy Jýr­nalıstik zertteýler mektebiniń dı­rektory Shahıda Tólegenova teorııalyq turǵyda Eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııa ıdeıasyna oń kózqaraspen qaraıtynyn, alaıda, tájirıbe turǵysynan alǵanda ıntegrasııalyq úderisterdi nátıjeli júzege asyrý úshin tek myqty lıderler ǵana emes, myqty ınstıtýttar qajet ekenin atap ótti. Qazaqstannyń Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýtynyń dırektory Sultan Ákimbekov ıntegrasııanyń áleýeti zor degendi alǵa tarta kelip, onyń nátıjeleri alda myqtap kórinetinin atap kórsetti. Sondaı-aq, ol úsh eldiń ortaq naryǵy aıasynda júrgizilip jatqan úderister men sol úderister nátıjesindegi kórsetkishterge qatysty mysaldar keltirdi. Plenarlyq otyrys sońynda spıkerler zaldan qoıylǵan saýaldarǵa jaýap berdi.

Memleket obrazy – ulttyq ımıdj

Keshe «Bári de ımıdj úshin! Eldiń «Atyn shyǵarý» qansha turady? Memleket pıarynan kim paıda tabady?» degen taqyrypta taǵy bir plenarlyq sessııa ótti. Sondyqtan, bul otyrysta «Osy brendter qalaı jasalady?», «Mundaı jobalardy qarjylandyrý kimderge tıimdi?», «Bul kimder úshin tabysty bıznes?» syndy saýaldar aıasynda áńgime qozǵady. Plenarlyq otyrysqa «Ál Jazıra» telearnasynyń júrgizýshisi Edrıan Fınnıgan moderatorlyq etti. Jaryssózge shyqqan «Inter­neshnl Nıý-Iork taıms kompanı» prezıdenti Stıven Danbar-Djonson ulttyq brendti qalyptastyrýda BAQ-tyń róli men jaýapkershiligi mańyzdy bolatyny jóninde sóz qozǵady. Al «Samuryq-Qazyna» Ulttyq ál-aýqat qorynyń basqarýshy dırektory Darhan Qaletaev Qazaq­stannyń ımıdjin qalyp­tastyrýǵa qatysty pikirin bylaısha jetkizdi. «Qazaqstan – salystyrmaly túrde alǵanda jas memleket. Bizdiń «memleket brendıngin» qalyptastyrý, eń aldymen, bizdiń Elbasynyń esimimen tikeleı baılanysty. Iаǵnı, biz ózimizdiń elimizdi syrtqa brendteý­de osy tetikti qoldanamyz. Bizdiń elimiz, Syrtqy ister mınıstrligi eldegi barlyq qurylymdardyń bul baǵytta jumys isteýine kúsh salýda. Árıne, biz sonshalyqty úlken jetistikterge jettik dep aıta almaımyz, biraq, bul baǵytta qalaı júrýdiń júıesin bilemiz», dedi ol bul oraıda. JTI kompanııasynyń Qazaq­stan­daǵy korporatıvtik baılanys jáne kommýnıkasııa jónindegi dırektory Denıel Blıss ózi qyzmet etetin kompanııanyń Qazaqstandaǵy fılıalynda jumys istep jatqanyna 12 jyldan asqanyna, osy jyldar ishinde ózderi jumys isteıtin qoǵamnyń konteksin túsinýge bar kúsh-jigerlerin salǵanyna toqtaldy. «Biz ózimizdi sheteldik kompanııa dep eseptemeımiz, biz qazaqstandyq kompanııamyz. Demek, biz – Qazaqstannyń durys obrazyn qalyptastyrý baǵytynda jumys isteımiz. Bul rette, eldegi jetekshi qorlarmen áriptestik ornatyp, birlesken baǵdarlamalar ázirleımiz», dedi ol. Al Ulybrıtanııadan kelgen ekonomıst, saıası keńesshi Saımon Anholt: «Kez kelgen memlekettiń obrazy ózin qalaı ustaýyna baılanysty qalyptasady», deı kele, bul el saıasatkerlerine baılanys­ty ekenin, sebebi, saıasatkerler óz eliniń obrazyn, ımıdjin ózgerte alady degen oıyn alǵa tartty.

Internet-tehnologııalar qanshalyqty qaýipti

Eýrazııalyq Medıa-forýmnyń sońǵy májilisi osy zamanǵy ınternet-tehnologııalar men áleýmettik jeliler máselesine arnaldy. Osyǵan baılanysty ortaǵa tastalǵan suraqtar da qalyptaǵydan ózgeshe boldy. Atap aıtqanda, «Sándi «modýs vıvendı», «ádemi oraýyshtaǵy vırtýaldy ómir, bul dert pe, álde qajettilik pe?». Qazaq tilinde múlde sırek qoldanylatyn bul sózderdiń mánisi tómendegideı: «Modýs vıvendı» degen ómir súrý qalyby, kúnkóris tásili degen maǵynany beredi. Muny aldymen bir-birimen qarama-qaıshy, qarsy turatyn kúresýshi taraptardyń beıbit qatar ómir súrýiniń sharty degen uǵymda qoldanýǵa bolady. Nemese olardyń ýaqytsha da bolsa beıbit qarym-qatynasta turý múmkindigi degen uǵymdy qysqa sózben osylaı beıneleıdi. Halyqaralyq dıplomatııanyń quqyqtyq termıninde bul sóz qarama-qaıshy ustanymdaǵy taraptardyń uzaq merzimge bolmasa da ýaqytsha kelisimge kelý sharty osy attas kelisimshartpen resimdeledi. Al «vırtýaldy ómir» degen uǵym bul kúni qazaq oqyr­mandaryna birshama tanys. Bul kóbinese qalyptaǵy «ómir» degenge qarama-qarsy uǵym retinde qoldanylady. «О́mir» degenimiz naqty uǵym bolsa, «vırtýaldy ómir» degenimiz ımıtasııa, jasandylyq, ınternettegi ómir degenge keledi. Medıa-forýmǵa bul taqy­ryptardyń talqylaý alańyna tartylǵany óte oryndy kórindi. О́ıtkeni, mundaılardyń búgingi ómirimizde alatyn orny kúnnen-kúnge ulǵaıyp barady. Áleýmettik jeliler neshe túrli glamýrlyq kórinisterge tolyp ketken. «Glamýr» degenniń ózi fransýz tilinen aýdarǵanda jarqyraǵan, arbap alatyn, kóz tartatyn degen maǵynany bildiredi. Mine, osyndaı kórinister qazir bizdiń ómirimizdi «jaýlap» kele jatyr. Onyń bas suqpaǵan jeri joq. Adamnyń jeke ómirine, ádebıetke, ónerge, tipti, ǵylym salasyna da ol endep barady. Sonda qoǵamymyz qaıda bettep barady? Mundaı «keselder» ótpeli me, álde turaqtap qalýy múmkin be? Osy suraqtar minberge kóterilgen spıkerler aldyna tartyldy. Al májilistiń moderatory ulybrıtanııalyq «Tomson Reıter» agenttiginiń dırektory Tım Senthaýz boldy. Qazaqstandyq Voxpopuli.kz jetekshisi Álisher Elikbaev bul taqyryptyń óte ózekti ekenin aıtty. Ásirese, bul bizdegi keıbir saıttardy sottyń sheshiminsiz jabý qolǵa alynǵan jaǵdaıynda ózekti bolyp otyr. Mundaı jaǵdaıdy sheneýnikter ózderinen jaýapkershilikti alyp tastaý úshin jasaıdy. Sonymen birge, blogerlerdi BAQ dep tanıtyn solshyldyq oryn alýda. Mundaı óreskeldiktiń artynan úlken daýlar týýy múmkin. Osy jerde moderator Álisher Elikbaevtyń jeke basyna qatysty suraq qoıyp, onyń feısbýkta qansha dostary bar ekendigin surady. Oǵan on myńǵa jýyq degen jaýap berildi. Osyǵan baılanysty pákis­tandyq «Medıa-taıms» tele­ar­nasy­nyń júrgizýshisi Mehr Tarar óz oıyn bildirdi. Bizdiń elde áleýmettik jelilerdi jappaı qol­daný degen joq. Bizdiń halqy­myz óziniń oılaryn bólisýge BAQ-tardy ǵana paıdalanady. Al onda glamýrlyq kórinisterdiń az eken­digin bilesizder, dedi Tarar hanym. «Qazaqstannyń Internet qaý­ym­dastyǵynyń» prezıdenti Shafhat Sabırov glamýrdyń biz­diń elimizde sońǵy 10 jylda ǵana paıda bola bastaǵanyn aıtty. Alaıda, sońǵy bes jylda ol on esedeı kóbeıgenin kórip otyrmyz. Sonyń ishinde qazaq tilindegi saıttarǵa da ol dendep ene bastady. Qoryta aıtatyn bolsaq, bizdiń qoǵamymyz da álemdegi ózgeristerden qalyp jatqan joq, olarmen qatar qadam basyp keledi, dedi ol.

Júrekten shyqqan sóz júrekterge jetedi

HII Eýrazııalyq Medıa-forým onyń tóraıymy Darı­ǵa Nazarbaevanyń qorytyndy sózi­men aıaqtaldy. Ol pikirsaıystardyń óte ótkir, qyzyqty bolǵanyn aıtty. Sonymen birge, pikirsaıysqa qatysqandar shyn kóńilden sóılep, óz júreginiń túbindegini aıtqanyna kýá boldyq. Keı jaǵdaıda, tipti emosııa jarqyrap kórindi. Alaıda, eshkim de shekten shyǵyp ketken joq, dedi ol. Árıne, biz Medıa-forýmǵa jyl boıy daıyndalamyz, al ol bir-aq sátte óte shyǵatyny ókinishti. Osynyń ózi ómir ǵoı, dedi tóraıym ókinishti júzben. Forýmnan túıgen qorytyndylaryna toq­tal­ǵanda ol: «Usaq nársedegi kelis­­peýshilikterimiz bizge adam­­zatqa qajetti eń basty nárse­lerge kóńil toqtatyp, nazar aýdarýymyzǵa kedergi keltiretini kórindi. Biz únemi basymyzdy kótermeı, aıaǵymyzdyń astyna qaraıdy ekenbiz, sonyń ózinde súrinemiz, óıtkeni, aldaǵy uzyn joldy kórmeımiz. Sol sııaqty búkilálemdik úlken problemalardy qozǵaı otyryp, kıkiljińder aımaǵyndaǵy keıbir usaq oqıǵalarǵa shyrmalyp, shyǵa almaı qalatynymyz ókinishti. Eki kún boıy forýmǵa qatysýshylar qazirgi halyqaralyq qatynastardyń dramaǵa aınalý qaýpin aıtty. Álem is júzinde kóppolıarly bolýǵa aınalyp, osynyń ózinen kóbirek kıkiljińdi bolyp otyr. Kóptegen elder ózderinshe ádiletti jáne zańdy dep sanaıtyn múddelerin alǵa tartýda. Al olardy rettep, úılesimge keltiretin halyqaralyq ınstıtýttardyń erozııaǵa ushyraǵany aıqyn ekeni kórinip tur», dedi Darıǵa Nazarbaeva. Odan ári tóraıym kóptegen forým spıkerleriniń ádiletti de ózekti máselelerdi kótergenin atap ótti. Sonyń ishinde AQSh Kongresi О́kilder palatasynyń eks-spıkeri Nıýt Gıngrıch myr­zanyń halyqaralyq tártip týraly eskishe oılaý jahandanýmen kı­kiljińge urynǵany týraly aıtqan oıynyń utymdy shyqqanyn atap ótti. Osy sózderdi tiriltip, álemde sońǵy eki jylda 842 mln. adamnyń toıyp tamaq ishpeıtinin, al bul álemniń árbir segizinshi turǵyny ekenin, 10 jyldan keıin ǵalamshar turǵyndarynyń 45 paıyzy aýyz sý tapshylyǵyn tartatynyn aıtty. Mine, osyndaı máselelerdi sheshýdiń joldary qandaı, deı kelip, Darıǵa Nursultanqyzy osynyń jaýabyn qazaq halqynyń danalyǵynan tabýǵa bolatyn sııaqty ekenin aıtty. Bizdiń halqymyz óziniń qıly taǵdyrynda qanshama soǵysty, asharshylyqty, repressııany, deportasııany bastan keshirse de tiri qaldy. Onyń negizgi sebebi nede edi? Menińshe, ol bizdiń halqymyzdyń kekshil emestiginde, dedi ol. Al bul – búgingi kúni óte mańyzdy qasıet, deı kelip, óziniń sózin Prezıdent N.Nazarbaevtyń: «Bireýge buryn bizge jamanshylyq jasaǵany úshin ǵana jamandyq qylmaý kerek. О́tken ketti, oǵan biz qurmetpen qaraımyz. Biraq biz alǵa qaraımyz, jeńimizdi túrip tas­tap eńbek etemiz», degen danalyq oılarymen qorytty. Sóziniń sońynda D.Nazarbaeva barlyq qatysýshylarǵa, spıkerlerge, uıymdastyrýshylarǵa, qoldaýshylarǵa, demeýshilerge alǵysyn aıtyp, kelesi forýmnyń 2015 jylǵy sáýirde bolatynyn jetkizdi. Osymen HII EAMF óz jumysyn aıaqtady. Oǵan qatysýshylarǵa uıymdastyrý komıteti men «Sı-En-En» atynan Astana konsert zalynda qabyldaý boldy. «Egemen Qazaqstannyń» tilshiler toby. _________________________________   Forýmǵa qatysýshylar ne deıdi? Levan PIRVELI, Grýzııa О́nerkásipshiler partııasynyń jetekshisi: – Men ózimniń osy­naý forýmnyń jumy­syna qatysqanyma qýa­nyshtymyn. Mun­da kóptegen ózekti má­seleler ortaǵa salynyp, barynsha bilik­ti adamdardyń talqysyna túsip otyr. Sonyń ishinde men Ýkraınadaǵy daǵ­darys taqyrybynda spıker boldym. Men bul taqyrypqa baılanysty oılarymdy áriptesterime ashyq aıttym. Ýkraına Eýroodaq pen Reseı arasyndaǵy tartystyń saýdasyna aınalyp otyr. Jalpy, forýmda osyndaı ótkir taqyryptardyń kóterilgeni qýantady. Men Qazaqstannyń halyqaralyq bedeliniń arta túskenine kózim jetip júrgen adammyn. Mynandaı forýmdar da Qazaqstannyń bedelin arttyra túseri anyq. Qazaqstan astanasynyń birshama kórikti jerlerinde de boldym. Shyn máninde, Táýelsizdik Qazaqstandy kóp nársege qol jetkizgen eken. О́kinishke qaraı, mundaı pikirdi basqa, kóptegen postkeńestik elderge qatysty aıta almaısyń. Stefan SOMERVILLI, «Reıter» agenttiginiń tóraǵasy: – Aqparattyq júıe úshin mundaı fo­rým­dardyń paıdasy óte úlken. О́ıtkeni, alýan túrli pikirler men kózqarastardyń ózara saıysqa túsýi jáne keıbir, sony aqparattardyń ortaǵa tastalýy jalpy álemdik kózqarastardyń oń qalyptasýyna óziniń ilkim de bolsa paıdasyn tıgizedi. Osyndaı sharanyń paıdasyn eskerip, ony jyl saıyn uıymdastyryp júrgen jas Qazaqstan memleketine rızashylyǵymdy bildiremin. Ma­ǵan kóterilgen taqy­ryp­tardyń ózektiligi de unady. Bizdiń keıbir jýrnalısterimiz óz­deri usynǵan ótkir taqy­ryptardyń Me­dıa-forýmnyń pikir­talas alańyna ashyq shyǵarylǵanyna rıza bolyp jatyr. Demek, munda eshteńeni de jasyryp, qupııalaý joq. Bári de ashyq, móldir, naǵyz demokratııalyq qaǵıdattarǵa negizdelgen kúıde ótip jatyr. Sondyqtan Medıa-forýmdy uıymdastyrýshylar tarapyna rıza bolasyń. Men, ózimniń osynaý forýmǵa qatysqanyma qanaǵattanyp otyrmyn.   Terrı ASENSION, fransýz jýrnalısi: – Forým óte qyzyqty ótti. Aıtylǵan pikirlerdiń sanalýandyǵy adam oıyna azyq bolǵandaı. Men úshin osyndaı forýmǵa qatynasyp, áriptesterimniń álemdik mańyzy bar máselelerdegi oılaryn tyńdaýym ári qaraıǵy jumysyma paıdaly bolady dep sanaımyn. Jáne pikir aıtý jaqsy bir aýanda, óte ashyq júrýde. Bul rette uıymdastyrýshylarǵa aıtar alǵysym mol. Qazaqstannyń ásem Astanasynan da alǵan áserimiz úlken. Az ǵana ýaqytta osyn­daı qala turǵyzǵandaryńyzǵa tańǵa­lýdamyz. Eldiń qonaqjaılyǵy men hal­qynyń eńbekqorlyǵy kózge urady. Eńbektiń arqasynda sizder talaı maqsattaryńyzǵa jetesizder dep bile­min. Forýmnyń keshegi kúngi ótken jalǵasy da alǵashqy kúngiden esh kem soqqan joq. Qysqasy, elime qa­zaq­tarǵa degen zor qur­metpen attanatyn bolamyn. ––––––––––––––– Sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV.