Alǵa umtylǵan Aqmola

О́ńir turǵyndarynyń deni at­qarylyp jatqan qat-qabat sharýa­ǵa razy ekenin tikeleı efır kezinde bildirgen pikirlerinen aıqyn ańǵarý­ǵa bolar edi. Árıne, qordalanyp qal­ǵan máseleler de bar. Biraq olar birtindep sheshilip, oıǵa alǵan sharýa ońynan ońǵarylýda. Ekrandaǵy júgirtpe jolda óńir turǵyny Alma Bekenova «О́ńirdiń qarqyndy damyp kele jatqanyn kórip otyrmyz» dese, Serikjan Maqysh «Krasnoıar aýylynda dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni salyna bastady. Aýyl turǵyndarynyń atynan sportty damytýǵa kóńil bólgen­deri­ńiz úshin alǵys aıtamyz» dedi. Brı­fıng Býrabaı aýdanynda ótkendikten aýdan turǵyndary erekshe belsen­di­lik tanytty. Janar Aıtmaǵambetova: «Bizdiń týǵan ólkemiz – Býrabaı aýdany jyl saıyn jańǵyryp keledi, joldar jóndelýde, aýyz sý qubyrlary tartylýda, kásipkerler jańa nysandardy paıdalanýǵa berýde, aýyl turǵyn­dary da nazardan tys qalyp jatqan joq. Kýrortty ólkeniń tazalyǵy árqaı­sy­myzǵa qatysty» dese, Aınagúl Súıin­janova «Sofıevka aýylynda «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy bo­ıynsha mádenıet úıine kúrdeli jóndeý jasalyp, qaıta ashylǵan soń alǵashqy kúni-aq dombyra úıirmesine 84 bala jazyldy», dedi. Árıne, brıfıng ýaqyty shekteýli. Sondyqtan keıbir saýaldarǵa jergilikti atqarýshy organdardyń ókilderi jaýap berip, máseleniń mán-jaıyn túsindirdi. Aıtalyq, Anar Ydyrysova «Selınograd aýdanyna qarasty Qyzylsýat eldi mekeni 2022 jyly aýyz sýmen qamtamasyz etiledi dep edińizder, sý áli joq» dep surady. Saýal qoıýshyǵa birden ja­ýap berildi. Onda atalǵan eldi mekende tartylatyn sý qubyry Nur-Sultan qalasynyń irgesindegi jer telimi arqyly ótetindikten, qujattardy toltyrýǵa baılanysty kesheýildep jatqany aıtyldy. Qazir bul oraıdaǵy jumys júrgizilýde. Búginge deıin jobanyń 90 paıyzy atqarylǵan.

Osyndaı kókeıkesti saýaldardyń qoıylýynan-aq bul júzdesýdiń tıim­diligin ańǵarýǵa bolady. Eger ob­lys ákiminiń baıandamasynda óńir tur­ǵyndaryn tolǵandyryp júrgen kóp­tegen másele týraly tolyq aıtylmasa, saýaldardyń da kóp bolýy ábden múmkin edi. Endi osy oraıda óńirdiń áleýmettik damýy týraly aıta ketelik.

Burynnan jumys istep turǵan «Enkı» kirpish zaýyty jylyna 60 mln dana kirpish daıyndaıtyn. Qazir jańadan iske qosylǵan «Enkı Plıýs» zaýyty arqyly taǵy da jylyna 30 mln dana kirpish daıyndaýǵa múmkindik týyp otyr. Taıaýda óńirde taǵy bir iri kirpish zaýyty iske qosylǵan kezde jylyna 120 mln dana kirpish daıyndaýǵa múmkindik týady. Jyl sońyna deıin iri gıdrometallýrgııalyq keshen iske qosylyp, 5 mln tonna altyn keni óńdeledi. Osy jyldyń qazan aıynda Ortalyq Azııadaǵy iri kásiporyn – Makınsk qus fabrıkasynyń úshinshi kezeńi iske qosylady. Bul elimizge shetten keletin qus etin 15 paıyzǵa azaıtýǵa múmkindik beredi. Oblysta 2025 jylǵa deıin jalpy quny 1,3 trln teńge bolatyn 300-den astam joba júzege asyrylmaq.

Bul kórsetkishte orasan eńbektiń jatqany belgili. Árıne, jospar júzege asýy úshin ınvestısııa tartý asa mańyzdy. Investorlar da qarjy qaıtarymyndaǵy qaýip-qateri bar óńirge kele qoımaıdy ǵoı. Sondyqtan qolaıly jaǵdaı týǵyzý kózdelip otyr. Osy jobalar júzege asqan kezde turaqty, tolymdy tabysy bar 13,5 myń jańa jumys orny ashylady.

Astyq óndirý úshin ne qajet? Astyqty óńirdegi kópshilik kókeıinde júrgen saýaldyń biri osy. Bıyl óńirdegi egistik kólemi 57 myń gektarǵa keńeıip, 5,1 mln gektarǵa jetti. Bul – elimizdegi eń úlken egistik alqaby. Jyl saıyn Aqmola óńiri elimizdegi dándi daqyldyń tórtten birin óndiredi. Oblystyń óz ishindegi qajettilikti tolyq ótep, tuqym, mal azyǵyn da qapysyz qamtamasyz etip otyr. Jyl basynan beri aýyl sharýashylyǵy qurylymdary 727 birlik aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp aldy. Kóktemgi egis naýqanyna 14,7 myń traktor, 16,4 myń dán sebetin agregattar, sondaı-aq 1,4 myń joǵary ónimdi keshender qatysty. Naýqan bastalǵansha qolda bar barlyq tehnıka tegis jóndeýden ótkizildi.

Brıfıng barysynda azyq-túlik qaýipsizdigi týraly da aıtyldy. Bıyl maıly daqyldarmen birge kar­­top, kókónis tuqymdaryn sińirgen al­­qap­tardyń kólemi ulǵaıa tústi. Árbir aýdanda et jáne taýarly sút fer­ma­lary qurylýda. Qazir 4 asa iri maman­dandyrylǵan, 4,9 myń bas malǵa arnalǵan sút fermalarynyń qurylysy júrgizilýde.

Árıne, mundaı aýqymdy jumys­tardy júzege asyrý úshin memleket tarapynan qyrýar kómek kórsetilip otyr. Onsyz oıǵa alǵan sharýanyń ońynan ońǵarylýy qıyn.

Jýrnalıster tarapynan oblys ákimine qoıylǵan alǵashqy saýaldyń biri – Qosshy qalasynyń máseleleri. О́ńir basshysy bul saýalǵa jaýap bere kele, negizgi qıyndyq turmystyq qaldyqtardy shyǵarý, kógildir otynmen jáne sýmen qamtamasyz etý ekenin tilge tıek etti. Áleýmettik nysandar salýmen birge jol, abattandyrý jaıy da bar. Qosshy qalasynda jańadan úsh mektep salynýda, sport kesheniniń qurylysyn bastaý josparlanǵan. О́kinishke qaraı, qazir bul qalada birde-bir dem alatyn oryn joq. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin 160 mln teńge qarajat qarastyrylǵan. Oblys ákimi Arshaly aýdanyndaǵy Jibek joly eldi mekeniniń áleýmettik-turmystyq damý jaıyna toqtaldy. Qazir bul eldi mekenge aýdan bıýdjeti­niń úshten biri jumsalyp jatsa da, turǵyndar tarapynan kóptegen másele kóterilýde.

Jýrnalıster oblys ortalyǵy Kókshetaý qalasy men jalpy óńirdi taza aýyz sýmen qamtý máselesi týraly saýal qoıdy.

– Búginde óńirde qala turǵyn­dary­nyń 95 paıyzy, aýyldyq jer­ler­degi turǵyndardyń 85 paıyzy ortalyq­tandyrylǵan sý júıesimen qamtamasyz etilgen. Al Kókshetaý qalasyndaǵy másele – erteden qordalanyp qalǵan kúrdeli jaıt, – dedi oblys ákimi Ermek Boranbaıuly, – qaladaǵy tazalaý qurylǵylary da ótken ǵasyrdyń jet­pisinshi jyldary salynǵan. Son­dyqtan ábden tozyp bitken.

О́ńir basshysynyń aıtýyna qara­ǵanda, joba daıyndalǵan. Áıtse de, qurylys materıaldarynyń baǵasy qymbattaǵannan keıin tolyqtyrýlar engizilýde. Oblystaǵy taǵy bir alańda­t­ar­lyq ahýal – jylýmen qamtamasyz etý jaıy. О́tken qysta birqatar máseleniń týyndaǵany belgili. Aldyn ala shara qoldanǵandyqtan ǵana iri apattar oryn alǵan joq. Stepnogor qalasyn jeke kásipker jylýmen qamtamasyz etip otyr. Jylý jelisiniń 65 paıyzynyń tozyǵy jetken. Oblys ortalyǵyndaǵy eki qazandyqtyń da jaı-kúıi osyndaı. Byltyr qystyń sońynda qala turǵyndary tarapynan shaǵym kóp aıtyldy.

– Búginde Kókshetaý qalasynda jylý elektr stansasyn salý týraly tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme jasalýda, – dedi oblys ákimi. – Qyr­kúıek aıynyń sońynda konkýrstyq rásimdeý jumysy júrgizilýde.

San alýan suraqtarǵa jaýap bere kele, oblys ákimi óńirdegi sporttyń damýyna da toqtaldy. Onyń ishinde múm­kindigi shekteýli adamdarǵa jasal­ǵan jaǵdaı da tilge tıek etildi. Tabı­ǵatqa taǵylyq kórsetý, tarıhı oryn­dardy tý-talaqaı etetin «qara arheologtermen» kúres máselesin de sóz etti.

Tipti qańǵybas ıt pen mysyqtyń jaıy da sóz boldy. Bul oraıda alýan túrli pikirler aıtylýda. Aldaǵy ýaqytta ıesiz ıt pen mysyq aýlanyp, arnaıy turaqjaılarda belgili bir mezgil ishinde baǵylatyn bolady. Kóz jazyp qalǵan ıelerine izdeý salynady.

Brıfıng barysynda birneshe aýdan fermerlerine ortaq másele kóterildi. Bul – kıik jaıy. Qyzyl kitapqa engizilgen janýar sońǵy jyldary ósip-óngendikten, jaıylymdarmen birge egistik alqaptar da zııan shegýde. Bul saýalǵa oblys ákimi egistikterdi qorǵaıtyn arnaıy brıgadalar qurylǵanyn aıtty. Kıiktiń sanyn yqshamdaý týraly sońǵy sheshim­di Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrs­tar mınıstrligi qabyldamaq.

Aldaǵy ýaqytta nan jetkilikti bola ma dep surady jýrnalıster. О́tken jyly qýańshylyq boldy. Biraq bul oraıda alańdarlyq eshteńe joq eken, kúzgi egin oraǵyna deıin erkin jetetin ast­yq qory bar. Kóktemgi egis naýqany ýa­qytynda aıaqtaldy. Jerden berip, aspan­nan ıip, aýa raıy qolaıly bolsa, 5 mln tonna astyq jınaýǵa múmkindik bar.

Aqmola oblysy