Tórt túligi túgel bolsa, tóbedegi keletinin túsingen aýyldaǵy aǵaıyn aýyl sharýashylyǵy salasyna aıaq basýdan qashqan emes. Jeke aýlada bes sıyr, onǵa jýyq usaq maldy ustaıtyndardy aıtyp otyrǵanymyz joq. Ebin tapqandar memlekettik qoldaýdy paıdalanyp, sharýashylyq quryp, jeke kásibin dóńgeletip otyr. Maldyń sanyn arttyrý bylaı tursyn, asyldandyrýǵa asyǵýda.
Jem-shóp jetkilikti bolsa...
Búginde mal sharýashylyǵyn damytýǵa den qoıǵan elder tórt túliktiń sanyna emes, sapasyna mán beredi. Sáıkesinshe, álemdik naryqta et jáne sút ónimderin molynan usynyp otyr. Sońǵy jyldary elimizde de túlikti asyldandyrý isine zor qoldaý kórsetilip keledi. Eń áýeli ótkenge kóz salsaq. Mejege qol jetkizý úshin burynǵynyń kórsetkishterin tizip, salystyrmaly túrde saraptama jasaý – mańyzdy. Osy oraıda aýyl sharýashylyǵy salasy ardagerleriniń pikirine qulaq túrip kórdik.
Keńes ókimeti kezeńinde mal sharýashylyǵy jańa úlgide damydy. Mal etimen qatar, júnge, sútke degen suranys artty. Osyǵan baılanysty salada seleksııalyq jumystar júrgizilip, asyldandyrý isi jappaı sıpat aldy. Kóptegen kombınat, fabrıka salyndy. Onda mal sharýashylyǵy ónimderi bastapqy óńdeýden ótkizilip, ortalyqtan túsken tapsyrys boıynsha tutyný oryndaryna jóneltilip otyrdy. Osylaısha, jylyna júzdegen myń tonnadan astam et ónimderi óz tutynýshylaryn tabatyn. Qazirgi jaǵdaı basqasha. Maldyń basym bóligi jekemenshiktiń qolynda bolǵandyqtan mal tuqymdaryn asyldandyrý jumystary burynǵy ýaqytpen salystyrǵanda ájeptáýir álsiredi. Tórt túliktiń sany da azaıdy. Mal ónimderi eksportyn jolǵa qoıý úlken problemaǵa aınaldy. Bizdegi mal sharýashylyǵynyń óndiristik deńgeıi men qýaty burynǵyǵa qaraǵanda kóp kemigeni óz aldyna, syrtqy naryqta et eksportyna qatysty talaptar kúsheıe túskenin atap ótken jón. Máselen, Reseıdegi et kombınattary maldyń salmaǵymen qatar soıylý túrine de erekshe mán beredi. Kombınattar satyp alý úshin mal eti kesek kúıinde suryptalýǵa tıis. Qoıylatyn veterınarlyq talaptar jáne bar. О́kinishke qaraı, atalǵan talaptarǵa saı kelmeı otyrmyz. Sebebi iri qara mal usaqtalyp ketken. Tuqymdyq qasıeti tómen. Elimizde osy ýaqytqa deıin mal sharýashylyǵyn asyldandyrýdaǵy seleksııalyq jumystar júıeli túrde júrgizilmeı keldi. Onyń ortaq bir júıesi qurylmady. Mundaı jumystar jeke sharýashylyqtar aıasynda ǵana shektelip qalyp otyrdy. Al olarǵa bólingen qarjynyń tıimdiligi tıisti baqylaýǵa alynbady. Bólingen qarjynyń suraýshysy bolmady.
Ekinshiden, maldy óz tólinen ósirý isinde júıesizdik oryn aldy. Qazaqstanda asyl tuqymdy maldardyń qandaı túrlerin ustaý qajet degen máseleniń basy ashyq kúıinde qaldy. Árkim óz bilgen jolymen júrdi. Úshinshi másele – jem-shóp qorynyń jetkiliksizdigi. Qýantarlyǵy, el Prezıdentiniń tapsyrmasyna sáıkes, sońǵy jyldary bul baǵytta seń qozǵalǵan sııaqty. Memlekettik baǵdarlamalar sheńberinde asyl tuqymdy mal satyp alyp jatqan sharýa kóp. Qazir bul iske usaq sharýashylyqtar da belsendi aralasýda. Memlekettik qoldaý júıeli jalǵasa berse, jańa kórsetkishterge qol jetkizetinimiz anyq, – deıdi sala ardageri Ahmet Serkebaev.
Ulybrıtanııanyń ar jaǵynan kelgen túlik
Iá, pandemııa irgemizden alystap, shekaradaǵy jaǵdaı turaqtalǵannan beri pavlodarlyq sharýalar maldy asyldandyrý isin júıeli jalǵastyrýda. Máselen, sońǵy ýaqytta Ýspen aýdanyndaǵy «Galıskoe» JShS-i basshylyǵy Vengrııadan sımmental tuqymdy 213 bas iri qara satyp alsa, Aqsý qalasyndaǵy «KronAgro» sharýashylyǵyna da Avstrııadan sımmental tuqymdy 119 sıyr jetkizdi. Al Baıanaýyl aýdanyndaǵy «Asanáli» sharýa qojalyǵy Irlandııadan (6 000 shaqyrym) 50 bas gereford tuqymdy sıyr alyp keldi.
Belgili bolǵandaı, qazir aımaǵymyzdaǵy asyl tuqymdy tórt túliktiń sany 108 myńǵa jaqyndap qalǵan. Aımaǵymyzda qazaqtyń aqbas sıyryn ósirýmen 131-den astam sharýashylyq aınalysady eken. Sondaı-aq 4 sharýashylyq áýlıekól tuqymyn, on ekisi aberdın-angýs tuqymyn, 23 azamat gereford tuqymyn kóbeıtýge mashyqtanǵan. Olar – et baǵytyndaǵy mal sharýashylyǵyn damytýdy qolǵa alyp otyr.
Al sút baǵyty boıynsha eńbektenip júrgen 37 sharýa qojalyǵy tirkelgen. Olardyń ıeliginde 13 283 sıyr bar. Atap aıtsaq, 2 sharýashylyq qara shubar sıyrdy, 2 sharýashylyq qyrdyń qyzyl sıyryn, 4 kásipker golshtın tuqymdy sıyrdy, 29 azamat sımmental tuqymdy sıyr ósirip otyr. Aımaǵymyzda 16 448 bas asyltuqymdy qoı bar. Sharýalar qazaqtyń quıryqty qylshyq júndi qoıy men edilbaı tuqymyn ósirýmen aınalysýda. 16 sharýashylyq jaby jylqysyn kóbeıtýdi qolǵa alypty.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bólim basshysy Qaıyrbolat Baısarınovtiń aıtýynsha, sońǵy jyldary aımaǵymyzda mal basyn tuqymdyq túrlendirý jumystary júıeli júrgizilýde. Bul iske jyl saıyn shamamen 60-63 myń sıyr tartylýda.
Mal sharýashylyǵynyń eksporttyq áleýetin damytýdyń negizgi alǵyshartynyń biri – óndiristik bordaqylaý alańdaryn qurý. Búginde oblysymyzda jalpy qýaty 14,7 myń basqa shaqtalǵan 5 iri bordaqylaý alańy jumys istep tur. Aldaǵy ýaqytta olardyń sanyn arttyrý baǵytynda naqty josparlarymyz bar. Máselen, qazirgi ýaqytta jalpy syıymdylyǵy 2,9 myń basqa arnalǵan 3 bordaqylaý alańy salynyp jatyr. Byltyr bordaqylaý oryndaryna 18,1 myń bas buqashyq tapsyryldy. Al 1 592 tonna et jáne et ónimderi Reseıge eksporttaldy, – deıdi Q.Baısarınov.
Qoldaýǵa ilikkender qor bolmaıdy
О́ńirde mal sharýashylyǵyn damytýǵa jyl saıyn qomaqty qarajat bólinýde. Qarajattyń basym bóligi asyltuqymdy mal sharýashylyǵyn damytýdy qolǵa alǵan sharýalarǵa sýbsıdııa retinde úlestirilýde. Zor qoldaýdyń nátıjesinde aımaǵymyzdaǵy asyltuqymdy tórt túliktiń sany jyl saıyn 2-3 myń basqa artyp otyr.
Qazir «Sybaǵa» baǵdarlamasy ózge baǵdarlamanyń quramyna endi me, áıteýir ol jaıly az estip júrmiz. Jasyratyny joq, túsinbeýshilikterdiń saldarynan baǵdarlamadan opyq jegender de boldy. «Sybaǵa» baǵdarlamasynyń sharapatyn sezinip otyrǵandar da az emes. Solardyń biri – ekibastuzdyq sharýalar. Aldyńǵy jyldary Qoıandy aýyldyq okrýgindegi «Granat» sharýa qojalyǵy Reseıdiń Hakasııa Respýblıkasyndaǵy sharýashylyqtardyń birinen 45 bas asyl tuqymdy sımmental sıyryn satyp aldy. Iri qarany satyp alýǵa shamamen 20 mıllıon teńge qarjy jumsalǵan. Álkeı Marǵulan atyndaǵy aýyl sharýalary Aqmola oblysynan angýs tuqymdy iri qara maldy ákelgen. Buǵan deıin Ekibastuz óńirinde atalǵan mal tuqymyn ósirýmen birde-bir sharýashylyq aınalyspaǵan eken. Tórtqudyq aýyldyq okrýgindegi «Úsh ata» sharýa qojalyǵy da 500 qoı satyp alǵan.
Qoryta aıtsaq, Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes aýyl sharýashylyǵy salasynda, onyń ishinde maldy asyldandyrý baǵytynda aýqymdy jumystar atqarylýda. Jyl saıyn bólingen qarajattyń mólsherinen-aq qoldaýdyń zor ekenin ańǵarýǵa bolady. Bul baǵyttaǵy jumystar aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn taýyp, oń kórsetkishterge qol jetkiziletinine senim mol.
Derek pen dáıek
- Pavlodar oblysynda 108 myńǵa jýyq asyltuqymdy tórt túlik bar.
- Qazaqtyń aqbas sıyryn ósirýmen 131-den astam sharýashylyq aınalysady.
- О́ńirde jalpy qýaty 14,7 myń basqa arnalǵan 5 iri bordaqylaý alańy jumys istep tur.
- 1 592 tonna et jáne et ónimderi Reseıge eksporttaldy.
Pavlodar oblysy