Basshyny synap... basshy boldy

О́tken aptada álemdegi jáne elimizdegi aıtýly oqıǵalar, forýmdar kóleńkesinde bir jańalyq eleýsiz qaldy. Bir qaraǵanda ol kádýilgi kadrlyq ózgeris. Kún saıyn qanshama taǵaıyndaýlarmen tanysyp jatqan elimiz turǵyndary úshin mınıstrlik komıtetine jańa basshy keldi dep eshkimdi tańǵaldyra almaısyń. Tipti, bul resmı BAQ jarııalaıtyn taǵaıyndaý emes. Degenmen, bul komıtetti anaý-mynaý osal býyn dep te aıta almaısyń. Buryn elimizdiń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń, sońǵy jylda Qorshaǵan orta jáne sý resýrstary mınıstrliginiń quramyna engen Sý resýrstary komıteti. О́z aldyna derbes mınıstrlik jasasa da kóteretin qarjyly, ózekti, mańyzdy sala. Sońǵy jyldary kúlsheli komıtetti basqarǵandardyń sońyna qońyraý baılamaı qoshtasqandary az, tipti temir tordyń arǵy jaǵynan shyqqandar da bar. Aýyl-aýyldy nárlendirýi tıis «Aq bulaq», «Aýyz sý» baǵdarlamalaryna bólingen mıllıardtaǵan qarjy qumǵa sińgen sýdaı izin taptyrmaı atalmysh komıtettiń ımıdjine keri áserin tıgizgen edi. Osy komıtetti budan bir jyldaı buryn basqarǵan Is­lam Ábishevtiń de aqparat qural­darynyń «keıipkeri» bolǵan jaǵdaıy bar. Jo-joq, burynǵy basshylar sııaqty ol «isti» bolǵan joq, qyzmetin shuǵyl tapsyryp boı tasalamady da. Ol óziniń qol astyndaǵy qyzmetkeri ári baıyrǵy «dosy» Sátbaev atyndaǵy kanal dırektory Turǵynbaı Sár­sembaevpen kıkiljińge barý­ǵa májbúr boldy. Sebep – T.Sár­sembaev kanal úshin asa qajet №1 sý qubyry stansasy tehnologııalyq jabdyqtaryn qaıta qurylymdaýǵa 6 mıllıard teńge suraǵan. Al I.Ábishevtiń esebinshe, ol 1,5 mıllıard teńgeden aspaýǵa tıis. Daý osy máseleden týyndaıdy. Kanal dırektory qasarysyp, bıýdjettik tapsyrystyń kólemin azaıtpaıdy. Aıtqanynan qaıtpaıdy. Aqyry qyzmetinen bosatylady. 4,5 mıllıard aıyrmashylyq az qarjy emes, tipti 1,5 mıllıardqa bitetin jumysty 6 mıllıard dep josparlaýdyń ózi jemqorlyqtyń alǵysharty emes pe? Sonda jobany bekitken memlekettik ekspertıza mamandary qaıda qa­raǵan? Osyndaı nıeti úshin-aq isti bolýǵa tıis burynǵy kanal basshysy «mal ashýy jan ashýy» dedi me keshegi tikeleı basshysy, «bıýdjet qyryqqysh» I.Ábishevti de, ózin de aıamady. Islam Ábishevtiń týǵan kúnin «100 myń teńgege ótkizip bergenmin, oǵan kostıým syılaǵanmyn» dep dabyra qyldy. Týǵan kún datasynan 20 kún buryn toılanǵan kórinedi, al kostıým 4 razmer úlken bolyp shyǵypty-mys. Jalpy basshylardyń sońynan sóz ergeni jaqsy áńgime emes. Bilýshiler 58 jasar Islam Álmahanuly bi­reýge týǵan kúnin ótkizdirip, kos­tıým bopsalaıtyndaı aýyr emes, deıdi. Kezinde bıznespen tabys­ty aınalysqan, qurylys fırmasy bar kórinedi. О́zi ár tamshy sýdyń qadirin biletin О́zbekstanda dúnıege kelgen, ósip-jetilgen aımaǵy – eńbekqor ońtústik. Sol óńirde aýdan basqarǵan, oblys ákiminiń orynbasary, birinshi orynbasary bolǵan. Tipti B.Sa­parbaevtyń komandasyna erip О́skemen shaharyna ákim de boldy. Shyǵystan Astanaǵa qyzmetke aýysqanda qala ákimimen orys-qazaǵy aralas turǵyndar áýejaıǵa kelip qımaı qoshtasypty degendi bir basylymnan oqyǵanda pıar shyǵar dep eriksiz ezý tartqanbyz. Sonymyz beker boldy-aý dep oılanyp qaldyq taıaýda. Endi sonyń sebebin aıtaıyq. «Vremıa» gazetinde jaqynda «Epoha Vodoleıa» degen kólemdi maqala jarııalandy. Ol negizinen Islam Ábishevtiń elimizdegi Sý resýrstaryn basqarý, sý tap­shylyǵyn boldyrmaý jónindegi 2040 jylǵa deıingi kezeńdi qamtıtyn memlekettik baǵdarlama jobasy týraly synı pikirine qurylǵan. Atalmysh baǵdarlamany ótken jyldyń sońynda Úkimette Qorshaǵan orta jáne sý resýrstary mınıstri Nurlan Qapparov qorǵaǵan, Úkimet qoldaǵan, endi tek Elbasynyń qol qoıýy ǵana qalǵan. Sý resýrstary komıtetiniń keshegi basshysy Islam Álmahanuly qolyna esepshot alyp, osy baǵdarlamany egjeı-tegjeıli synaıdy. Keshegi dep otyrǵan sebebimiz, atalmysh komıtet Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginen Qorshaǵan ortaǵa aýysqan kezde I.Ábishev jaǵalaýda qalyp qoıyp edi. Jańa mınıstrlik elimizdiń sý aǵystaryn qadaǵalaýdy ózge basshyǵa senip tapsyrdy. Endi «ishi kúıgen» I.Ábishev ózi eki jyldaı basqarǵan salanyń baǵdarlamasyn synamaǵanda ne isteıdi, qoly bos emes pe dep oılaýy múmkin qalyń oqyrman. Degenmen, I.Ábishevtiń esepterine kóz júgirtkende bul oıyńyzdan qaıtasyz. Sebebi, ol jeke basynyń ókpesine barmaı taza esep-qısapqa júgingen eken. Mınıstrdiń baıandamasyna súıensek, aýyl sharýashylyǵynda paıdalanylatyn 13,4 mlrd. tekshe metr sýdyń 8,84 mlrdy. ysyrap bolyp, tek 4,36 mlrd. tekshe metri ǵana egis alqaptaryna jetedi eken, – deıdi Islam Álmahanuly. – Baǵdarlamaǵa sensek, elimizde 1,4 mıllıon gektar sýarmaly jer bar, ıaǵnı 4,56 mıllıardty 1,4 mıllıonǵa bólsek, bir gektar alqapty sýarýǵa 3257 tekshe metr sý jumsalady eken. Tipti sýdy eń az paıdalanatyn jońyshqa alqabynyń ózine 6000 tekshe metr sý kerek. Jáne ondaı sý berilip jatyr. Qazaqstan qýarǵan alqap, shól dalaǵa aınalmaı turǵanynyń sebebi de osy. Sonda álgi málimet qaıdan alynǵan? Mınıstrdi kim uıatqa qaldyrǵan? Úkimet otyrysynda mınıstr Qapparov elimizde 11 myń shaqyrym magıstraldy, 7 myń shaqyrym sý bólgish kanaldar bar ekenin aıtqan. Biraq bul adam sengisiz jaǵdaı. О́ıtkeni, kúre tamyrdyń sany usaq tamyrlardan az bolýy múmkin be dep saýal tastaıdy Ábishev. Tek Ońtústik Qazaqstan oblysynda ǵana 15 myń sý bólgish kanaldar bar eken! Sonda mundaı baǵdarlamany kimder jasaǵan, biliktiligi qan­daı, olar Aıdan ushyp kelgen be? Komıtettiń keshegi basshysy Astanany sýmen qamtamasyz etýge josparlanǵan 500 mıllıard teńgege de kúmánmen qarap otyr, bul máseleni Vıacheslav sý qoımasyna Ertis-Qaraǵandy kanalynan sýaǵar qazý arqyly sheshýge bolady eken. Al bul jobaǵa 4 mıllıard teńge jetkilikti dep sanaıtyndar da bar. Qysqasha aıtqanda, Islam Ábishev jetekshilik etip otyrǵan tusta joǵaryda atalǵan salany jańǵyrtý jónindegi memlekettik baǵdarlama túzilip, ony iske asyrýǵa 1,5 trıllıon teńge jumsaý josparlanǵan eken. Al, mınıstr N.Qapparov baıandaǵan baǵdarlamany iske asyrý úshin 8 trıllıon teńge kerek. Iаǵnı bes eseden de artyq. Islam Ábishev bul másele jóninde egjeı-tegjeıli eseptemelerin Premer-Mınıstrdiń blogyna da joldaǵan eken. Sý tapshylyǵyn boldyrmaýǵa arnalǵan joǵaryda atalǵan baǵdarlama qabyldandy, onda I.Ábishevtiń eskertpeleri de eskerildi degen derek bar. Sonymen qorytyndy qandaı? Mınıstr men onyń komandasynyń qatelikterin jarııa túrde bas­pasózde ǵana aıtyp qoımaı, Úki­met basshysynyń qulaǵyna da jetkizgen Islam Ábishevtiń derek­terine ýáj aıtqan adam boldy ma, álde qumǵa sińgen sýdaı joǵaldy ma? Ázirge I.Ábishev tekke baıbalam salyp otyr dep ýáj aıtqan eshkim joq. Qorshaǵan orta jáne sý resýrstary mınıstri N.Qapparovtyń ústimizdegi jylǵy 21 sáýirdegi buıryǵymen Sý resýrs­tary komıtetiniń tóraǵasy bolyp Islam Ábishev taǵaıyndaldy... Iá, ýájdiń úlkeni osy bolsa kerek. Qazaqstan tarıhynda buryn-sońdy memlekettik baǵdarlamany, tutas salany, mınıstrlikti, mı­nıstrdi jarııa túrde ótkir synǵa alǵan, qatesin aıtqan maman sol synnan ózi qorytyndy shyǵaryp, túzetip, baǵdarlamany ózi iske asyrý úshin buryn istegen qyzmetine qaıta taǵaıyndalǵan emes. Islam Ábishev «A» korpýsynda, tipti komıtet basshylyǵyna úmitkerlikke tirkelse de mınıstrdi osy buı­ryqqa qol qoıýǵa ıtermelegen qandaı kúsh? Myńdaǵan adam uzaq ýaqyt basshylaryn madaqtap, qolpashtap óse almaı júrgende bul ne jaǵdaı? Álde bul elimizdiń atqarýshy bıliginde, kadr saıasatynda esken sony lep, jańa aǵyn ba? Qalaı bolǵanda da I.Ábishev bir ózenmen ekinshi ret júzgendeı elimizdiń sý aǵyndaryn baqylaýdy qaıta qolǵa aldy, áıteýir belgisiz ıirimder boı bermeı ketpese bolǵany... Osy maqala ázirlenip bolǵanda respýblıkalyq telearnalar Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tóraǵalyǵymen ótken elordany odan ári damytý máseleleri jónindegi keńesten egjeı-tegjeıli esep berdi. Kóp ótkir másele ortaǵa salyndy, naqty tapsyrmalar berildi, shuǵyl mindetter belgilendi. Elbasy alǵa qoıǵan bıik meje – Astanany ómir súrýge óte qolaıly qalaǵa aınaldyrý. Osy keńeste biz qozǵaǵan Astanany sapaly aýyzsýmen qamtamasyz etý jaıy nazardan tys qalǵan joq. Memleket basshysynyń sózine qaraǵanda, ákimdiktiń ótken jyly Esil ózeni sýyn kóbeıtý jóninde eki túrli usynysy bolǵan. Bir usynys Sátbaev atyndaǵy kanaldan 90 mıllıard teńgege qubyr tartý. Sý resýrstary komıteti 5,8 mıllıard teńgege qoldanystaǵy júıeni qaıta jańǵyrtýdy usyndy. Men Qorshaǵan orta jáne sý resýrstary mınıstri Qapparov pen ákimdikke osy máselemen aınalysýdy tapsyrdym. Jańa nusqa 370 mıllıard teńgeni qurady. Mundaı mınıstrlermen memleket taqyrǵa otyrýy múmkin! Tábetterińizdi basyp, nysandardy tıimdi paıdalanýdy qamtamasyz etińizder, – dep qatań eskertti Elbasy. Sýdan qaıta-qaıta shý shyǵa bermesin desek, osy talapty oıda ustaǵan jón. Qalaı bolǵanda da jaqynda eldi eleń etkizgen osy taǵaıyndaý bizdegi kadr saıasatynda úmit kúterlikteı jaqsy jańalyq, ıgi izdenister boı kórsete bastady ma degen oıǵa jeteleıdi. Bul sheshim meni synaǵan adam osy dep onymen jaýyǵyp almaı, ol adamnyń kókeıge qonar ýájderine qulaq asa bilgen, jumysqa jany ashyǵan kadrdyń iskerligin ba­ǵalaı alǵan, sóıtip ortaq sharýa úshin jeke bastyń ókpe-renishinen bıik turýǵa shamasy jetken jas mınıstrdiń de baǵasyn arttyra túsedi dep oılaımyz. Al endi synaqtyń kókesi basshysyn synap basshy bolǵan Islam Ábishevtiń ózine kelip tireledi. Synaǵan sharýasyn óz qolymen túzetýine múmkindik berilip otyr oǵan. Aıtýǵa ońaı... Erkin QYDYR, «Egemen Qazaqstan».