Tıimsiz baǵdarlamalardy toqtatý qajet

Bul áńgimeler talaıdy mazalap, tynyshyn alyp bitti. Sondyqtan kóptegen otandasymyz dittegen sheteline jetip alýdyń qamymen zyr júgirýde, al bireýleri ebin taýyp, áni-mine jolǵa shyqqaly otyrǵan da bolar. Bul úrdis óz betinshe júrip jatyr. Al eldiń ál-aýqatyn arttyrý, laıyqty eńbek jaǵdaılary bar jumys oryndaryn qurý basty mindeti sanalatyn memleket sharasyzdyq tanytyp, atalǵan úrdisti syrttaı baqylap qana otyrǵan tárizdi. Áıtpese, halyqtyń kóńilinen shyǵatyn qandaı da bir qadamdar jasaý kerek edi. Osy oraıda jumyspen qamtý baǵytyndaǵy memlekettik baǵdarlamalardyń tıimsizdigi men nátıjesiniń óte tómendigi aıqyndala túsetindeı. Áıtpese, azamattarymyzdyń nápaqasyn shetelden izdep nesi bar?

Sońǵy 10 jylda halyqty jumyspen qamtý baǵytynda birneshe baǵdarlama ázirlengenin jurt biledi. Derekterge kóz júgirtsek, olarǵa 150 mlrd teńgeden astam qarajat qaralǵan, ókinishtisi kózdelgen meje kóleńkesin ázer kórsetti: jospardan 4-5 esege az jumys orny qurylǵan kórinedi. Nege bulaı boldy? Kim jaýapty? Jaýaby joq suraqtar.

Biz «bıyl pálenbaı myń jumys orny ashyldy, pálen adam jumysqa ornalasty» dep aqpar berip kúpinip jatamyz, al jeme-jemge kelgende olardyń basym bóligi ýaqytsha jumys oryndary bolyp jatady. Al qurylǵan turaqty jumys oryndary jalaqysy tómen, kúnkóriske jaýap bere almaıtyn tartymsyz bolyp shyǵady. Iаǵnı jumys orny degen aty ǵana, al zaty ýaqyt talabyna sáıkes kelmeıdi. Negizinde, jumyspen qamtý salasyndaǵy statıstıkaǵa sergek qaraý kerek, quryldy degen jumys oryndary turaqty jáne eńbekaqysy laıyqty, aqylǵa qonymdy bolsa ǵana esepke alǵan jón.

Jumyspen qamtý baǵytyndaǵy memleket­tik baǵdarlamalardy júzege asyrýdaǵy zań buzý­­shylyqtar da qoǵamnyń qytyǵyna tıip turǵan máselelerdiń biri desek bolady. Májilis depýtaty Maqsat Ramanqulovtyń depý­tattyq saýalynda kórsetilgendeı, jumys­qa ornalastyrylǵan (áleýmettik jumys oryn­dary, qoǵamdyq jumystar, jastar prak­tıkasy boıynsha ) 100 myń adamnyń 80 my­ńy­nyń (jumysqa ornalasqandardyń 80%-y!) áleý­mettik jáne zeınetaqy aýdarymdaryn olar­dyń eńbegine aqy tóleýge memlekettik sýbsı­dııa­lar alǵan jumys berýshiler emes, jumyspen qamtý baǵdarlamasyna qatyspaǵan úshinshi tul­ǵalar júzege asyrǵan. «Prokýratýra adam­dardy jalǵan jumyspen qamtýdyń 1000-nan astam faktisin anyqtaǵanyn atap ótken jón. Tipti qaıtys bolǵandar da, basqa uıym­dardyń qyzmetkerleri de jumys oryndaryna «jumysqa ornalastyryldy» degen derekter bar», deıdi M.Ramanqulov.

Memlekettik baǵdarlamalar arqyly jumys­qa ornalasý kezinde qyzmet kórsetýshi­lerdiń qabiletsizdigi, ótinish berýshiniń jumysqa ornalasýyna qyzyǵýshylyq tanytpaýy, bıýrokratııa, uzaq ýaqyt kútý sheshimi joq másele bolyp otyr. Aınalyp kelgende, munyń bári memlekettik baǵdarlamalardyń bedelin túsiredi ári bólingen esil qarjynyń jelge ushýyna úlken septigin tıgizedi. Odan basqa túk te emes. Endi ne isteý kerek? Bul suraqtyń jaýabyn tabý sonshalyqty qıyn emes. Ne isteý kerektigin jurt biledi. Endeshe, osy jurt aıtyp júrgen pikirdi óz sózimizben jetkizelik.

Eger biz ózdi-ózimizdi aldamaı turaqty, naqty jumys oryndaryn ashqymyz kelse, kásipkerlikti damytý isine ıek artqanymyz jón-aq. О́ıtkeni shaǵyn jáne orta bıznes – tabysy mol ári turaqty jumys oryn­darynyń alańy. Bul jerde jumyspen qamtý baǵdarlamasyn túzgende birinshi kezekte shaǵyn jáne orta bıznesti damytý isine arqa súıep, osy salany ilgeriletý múmkindikterine nazar aýdarý qajet. Shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń damý barysyn eskermeı jumyssyzdyq deńgeıin tómendetý qıyn ekenin tereń túsinetin kez jetti. Áıtpese, ýaqytsha jumys oryndaryn qurýǵa bosqa aqsha shashyp aram ter bolǵannan basqa eshteńe bolmaıdy. Bálkim, bul áldekimder úshin tıimdi shyǵar, al memlekettik múdde turǵysynan kelgende burys baǵyt.

Sondyqtan ýaqytsha ne tartymsyz jumys oryndaryn qurý úshin bólinetin qyrýar aqshany shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa jumsaǵan abzal.

Qoryta aıtqanda, paıdasyz baǵdarla­ma­lardy toqtatyp, bolatyn iske moıyn buratyn kez keldi.