Meıramhana qojaıyny

Osy bir oqıǵany aıtqan jigittiń áńgimesi meniń esimnen esh shyqqan emes. Myna ómirde bizdiń júrip ótken jolymyz – pánıdegi pıǵyldarymyz ben nıetimizdiń kóshirmesi. «Jaqsylyq kórsem de – ózimnen, jamandyq kórsem de – ózimnen» degen eken burynǵylar. Al tómendegi oqıǵany men keıipkerimniń sózimen qaz-qalpynda baıandap kóreıin. ...Men osy jyrtyńdaǵan qyz ataýlyny kórsem jynym keletin. Ishinde ne bar ekeni belgisiz, únemi sómkelerin asynyp alyp, dúnıeniń tutqasyn ózderi ǵana ustap júrgendeı kórinetin bıkesh bitkenniń jan dúnıesi men bilmeıtin basqa álem edi. Kelistileri túrin maldanyp, ǵashyq bolǵan jigitti murnynan tesip jetektegendeı qylyp degenderin jasatyp qoıatyny qanymdy qaınatatyn. Sondyqtan da, men shópjelkelerdiń sońynda salpańdap júretin buzaýlardyń sanatynan emes edim. Tek ózim armandaǵan jan kezdeskenshe. Al, men armandaǵan qyz múlde bólek edi. Ba­ryn­­sha sabyrly, sulý da súıkimdiligi bek min­det­ti jáne oǵan qosa ınabatty, toıǵan qozydaı tom­pıǵan tárbıeli bolýy kerek. Alaıda, meniń baǵym men soryma oraı, osy bir qyz múlde bólek boldy. О́zim josparlaǵandaı jýas ta emes, baryp turǵan erkeniń ózi. Keıde tym ótkir de sııaqty. Kúlgeni, barlyq qımyly ózine jarasady. Áý bastaǵy jos­parym boıynsha, sen de kóp shópjelkeniń birisiń degendeı qaramaýǵa, tip­ti kóńil aýdarmaýǵa tyrystym. Ǵashyq bolyp qal­maýdy oılastyra bas­tadym. Báribir oıymnan shyqpaı qoıdy. Qandaı qudiret ekenin bilmeımin, yrqyma baǵynbaı bara jatqan sanam men eki aıaǵym sol júretin jerlerge jetektep aparatyn boldy. О́zgelerdeı emes, meni ózine qaratyp alaıyn dep júrgen ol joq. Ol basqa, ol bıikte tur. Ázilderi ádemi, rııasyz kúlgeni de kerim. Rasynda da, qyzdardyń ezý tartyp jymıǵany, erke bolǵandary da ózderine jarasady eken ǵoı. Ol maǵan sony moıyndata bastady. Baıaǵyda «Elik qyz» degen ádemi áńgime oqyǵan edim. Sol hıkaıanyń keıipkeri dersiń. Menińshe, qııaldaǵy perishte qyzdar kórkem shyǵarmalarda, aqyn-jazýshynyń qııalynda ǵana ómir súrýi tıis edi. Myna bizdiń eki aıaǵymyzben pende bolyp basyp júrgen qara jer betinde kúnási men kemshiligi jetkilikti qarapaıym áıel halqy ǵana mekendeıtin sııaqty kórinetin. Tizeden sál ǵana joǵary, aq burshaq kóılegi, qulyn múshesi de ózine jarasady. Retin taýyp, janasqym-aq kelip turady, biraq kúshim jetpeıdi. Bizdiń bir top tanystarymyz otyratyn bas­qosý­da tek sonyń ǵana daýysyn estımin, qaramaı-aq, kózimniń qıyǵymen, jon arqammen tek sonyń qımylyn ǵana kórip otyramyn. Men ol úshin kóptiń biri ǵanamyn. Al, ol bolsa óziniń bárine unaıtynyn biletin bolý kerek, qaı kezde de erkin. Unaǵandy da, unamaǵandy da aıtyp salyp, qarap otyratynyn qaıtersiń. Shynynda da, qyz ataý­ly men oılaǵandaı qubylmaly, bári birdeı qý emes sekildi. Aıtpaqshy, onyń kózi tostaǵandaı úlken, shashy tilersegine túsetin uzyn bolmasa da, asa súıkimdi jaratylǵan jan. Kirpikteri uzyn, áde­mi qaǵady. О́ziniki me eken dep qaraımyn, ózi­niń kirpikteri. Júrgeni, turǵany, otyrǵany men kór­gen qyzdardyń eshqaısysyn qaıtalamaıtyny sózsiz. Men sııaqty jalańaıaq stýdenttiń osy qyzdy baǵyp júrgenine úsh aı ótti. Qara basymdy áreń alyp júrip, ony birden qaratyp alatyndaı artyq­shylyǵym da joq. Uzyn, aryq jigitpin. Qal­tam da ózim sııaqty shyr bite qoımaǵan, tym juqa. Keıin ol men kezdesýge shaqyrǵanda keletin boldy. Qudaıdyń qudireti, ekeýmiz kezdesken sátterden bastap ýaqyt quıryǵyna ashy shybyq tıgendeı, zýlaı jóneledi. Saǵattyń tili sumdyq bir jyldamdyqpen soǵa bastaıtynyn qaıtersiń. Bizdiń de áńgimemiz taýsylmaıdy. Keıde men ony qasynda otyryp ta saǵynamyn. Júregim taǵatymdy taýysyp bitetin sanaýly saǵattarǵa emes, barlyq kezde, kúndiz de, túnde de birge bolǵandy qalaıdy. Ony kórsem joǵaltyp alǵan zatym tabylǵandaı janym jaı tabady. Qysqasy, ol úshin qolymnan kelgenniń bárin jasaýǵa daıyn edim. Ekeýmiz únemi saıabaq aralaımyz. Qaltaly jigitterdeı meniń oǵan qushaq-qushaq gúl áperetin, eń myqty meıramhanalarǵa jetektep aparatyn kúıim joq. Oǵan degen úlken, shynaıy súıetin júregim ǵana bar. ...Ekeýmiz búgin taǵy da kóshede qydyryp kelemiz. Bizdiń qalanyń kóktemi bıyl burynǵydan da ádemi sııaqty. Múmkin osy qala da, onyń kósheleri, kóktemi, bári-bári buryn da ádemi bolǵan shyǵar. Áıteýir, ol meniń qasymda bolǵandyqtan ómir maǵan osylaı ózgeshe qyrymen, bar sulýlyǵymen beri qaraı burylǵan sekildi. Qarańǵylyq túse salysymen-aq kóshe shamdary, dámhanalar  men  túrli  demalys  oryndarynyń qyzyl-jasyldy jarnamalary kózdi arbaı bastaıdy. Shirkin-aı, basy artyq tıyn bolsa, men de áne bir jigitterdeı kerdeńdep, dańǵazasy azdaý ana bir meıramhanaǵa ony jetektep kirip baratyn edim dep oılaımyn. Áı, biraq, báribir baqytty edim. О́ıtkeni, men jaqsy kóretin qyz qasymda keledi. О́zi elik sııaqty, erke bolsa da keıde tunjyrap oılana qalatyny bar. Shashtary jibek tárizdi, birkelki, bireýi de shashaý shyqpaı, tógilip turady. – Myna meıramhanaǵa kireıikshi, – degeni, bir kezde kózin jalt etkizip. – Kireıik, – dedim ishimnen qylp etip. Qaltamda 500 teńge. Mańdaıymnan ter burq ete qaldy. Joq dep aıtýǵa jigittik namysym jibermedi. Buǵan deıin de osyndaı meıramhanalar tusynan óte bergende kórmegen-baıqamaǵandaı óte shyǵatynmyn. Ishimnen «joqtyq qolyńdy baılaǵan kedeı Jomartym-aı» dep qoıamyn mysqyldap. Áı, degenmen, men jaqsy kóretin qyz aspandaǵy aıdy surap turǵan joq qoı. Nar táýekel! – Kireıik, – dedim qolynan jetelep. Biz kirdik. Qosaqtasyp kirip barǵanda oǵan bári burylyp qarady. Kókiregim marqaıyp, dál osyndaı arýdyń tek meniń ǵana qasyma erip júrgenine maqtanyp qaldym. Shýy alystaý, shettegi ústelderdiń birine baryp jaıǵastyq. Daıashy da jalpańdap jetip kelip, ekeýmizdiń qolymyzǵa as mázirin ustata saldy. – Qalaǵanyńdy ala ber, – dedim aqsham qaltamdy kerip turǵan kisishe. – Alamyn, – dedi, óziniń erkindigimen erkeligine basyp. Ol tapsyrys berip jatqan  tamaqqa da, sýsynǵa da meniń qaltamdaǵy tıynnyń jetpeıtinin oılaǵanda báteńkemniń ishindegi bashpaılarym siresip, tar aıaq kıimdi kerip bara jatqan edi. – Al, sen she, seniń qarnyń shuryldaǵan joq pa? – Meniń tábetim bolmaı tur. Tek sý ishemin, – deı saldym. Ol aldyna kelgen tamaqty ádemi jep otyr. Qımylynda bir tektilik bar. Oǵan, nege ekeni, bári jarasady. Múmkin maǵan solaı kórinetin bolý kerek. Kórshi ústelde otyrǵan bireýdiń qalta telefony shyr ete qaldy. – Eger Qyz Jibek pen Tólegende uıaly telefon bolǵanda ǵoı.., – dedi ol kúlip. – Ne ister edi? – Tólegen Shegege zvondap, kómekke shaqyratyn edi. Sóıtip, tiri qalar ma edi?! Tek osy sátte aqsha týraly oılap otyrǵan men kúlip jiberdim. – Onda Tólegen men Jibektiń mahabbaty týraly uly shyǵarma týmaıtyn edi. – Balmuzdaq jeýge bola ma? – Bolady. Qudaıym-aı, qazir meniń qaltamda taksıge ǵana tóleıtin tıyn bar ekenin bilse myna qyz dál osylaı taırańdar ma edi? Meniń mazam kete bastady. «Etigimniń» tar ekenin sezgen saıyn, mańdaıym tepship, jonym jybyrlaı jóneledi. Men onyń aıtyp otyrǵan áńgimesiniń birin estisem, birin estimeýge aınaldym. – Kóńil-kúıiń nege joq, bir jeriń aýyryp turǵan joq pa? – Qazir sen úıińe ketesiń, qaıtyp seni kórgenshe ýaqyt ótpeı qoıady. – Sol úshin ǵana ma? – Iá, sol úshin. Áı, ıttiń balasy-aı, ol úshin emes qoı. Kóńil túskenniń kókesin, daıashy esep aıyrysýǵa kelgende kórersiń! Búıtip masqara bolǵansha, áý bas­ta, júz jerden namysyń oınap bara jatsa da, dál búgin meıramhanaǵa kirmeýdiń jolyn nege qarastyrmadyń deımin, ishteı ózimdi túıgishtep. Namystyń kókesi endi bastalady. Qazir bári bas­talady. Ol meniń qaltamda eseptesetin aqsha joq ekenin bilse... Joq, qazir dúıim jurttyń kózinshe, jo-joq, bárinen buryn men jaqsy kóretin qyzdyń kózinshe daıashy shý kóteredi. Qurysyn, atama... – Sen men kezdesýge shaqyrǵanda nege kóndiń, meni jaqsy kóresiń be? – dep bir kezde dalbasalap qoıyp qaldym. Osy ýaqytqa deıin qanshama áńgimelesip júrsek te, dál osy men barmaǵan taqyryp bolatyn. – Sen maqtanshaq emessiń, sen men kórgen jigitterdiń bireýine de uqsamaısyń. Jáne... jáne sizdiń tarapyńyzdan oǵash qylyq kórmeppin, – dedi ol ázilmen sizge kóship. «Qudaı kórsetpeı-aq qoısa eken». Osy sózderdi men ishimnen aıttym. Bir amalyn tapqan sııaqty boldym. Táńirim aqyry men abyroıyn bersin. – Qazir kelemin, – dep, daıashynyń sońynan ilese jóneldim. Artynan empeńdep kele jatqan meni kórip, ol: – Dárethana myna jaqta, – dedi. – Maǵan dárethana emes, osy meıramhananyń qojaıyny kerek. – Ol kisi ana esiktiń ar jaǵynda, – dedi daıashy kóp esiktiń birin nusqap. Bissimillámdi aıtyp, basymdy suqtym. Ústelde otyrǵan tórtbaq deneli, ıman júzdi kisi basyn jáıimen kóterip, suraýly júzben qarap tur. – Tórlet inim! – Assalaýmaǵaleıkým, aǵa! – Iá, ne boldy? – dedi sálemimdi alyp. – Aǵa, siz de azamatsyz, jigitsiz ǵoı, – dedim  de, sózimdi ári qaraı ne dep sabaqtarymdy bilmeı, ańtarylyp. – Jigitpiz. Ne boldy? Aıta ber. – Aǵataı, búgin meniń erkektik namysym synǵa túskeli tur. Sizdiń kómegińiz kerek. Bári ózińizdiń adamgershiligińizge baılanysty, – dep bastyrmalata jónelip, toqtap qaldym. – Meniń adamgershiligimdi qaıtesiń, aıta ber. – Aǵa, siz osy meıramhananyń qojaıyny ekensiz. – Qojaıyn bolsaq, bolarmyz, bizden de joǵary qojaıyndar bar. – Kóketaı, onda meniń búgingi taǵdyrym sizdiń qolyńyzda. Ana zalda meniń jaqsy kóretin qyzym otyr. Biz búgin sizderdiń qonaqtaryńyz edik. Qaltamda bary mynaý ǵana. Jaqsy kóretin qyzymnyń aldynda jerge qaratpańyzshy, – dep qaltamdaǵy 500 teńgeni aldyna tastaı saldym. Meıramhananyń qojaıyny salmaqty jymıyp, betime tesireıe qarap tur. – Aǵa, «er jigittiń moınynda qyl arqan shirimeıdi», – dep maqaldatyp jiberdim. – Atan túıe asqyzyp jemegen shyǵarsyńdar. Jaqsy. Otyra berińder, ýaıymdama. Bórikti aýyldanbyz ǵoı. Áı, jigitim-aı, dep kóńildenip, bir nárseler esine túskendeı taǵy da basyn shaıqap kúlip qoıdy. – Qoryqpaı otyra ber, qyzyńnyń aldynda uıalmaısyń. Al myna baılyǵyńdy, – dep, eskileý 500 teńgemdi aldyma ysyryp, tyrsıǵan ámııanyn shyǵaryp, 10 000 teńgeni qolyma ustata saldy. – Mynaǵan qyzyńa gúl áperip, jaqsylap shyǵaryp sal. Qolyń tıse erteń soǵa ket. Áńgime bar, – dedi meniń aǵataıym. – Aldamaımyn aǵa, erteń kelemin, – dep kabınetten qýana shyǵyp, súıiktimniń qasyna keldim. Qyz joq bolyp ketkenimdi túsinbegeni, ókpelegeni belgisiz, burtıyp otyr. Men ýájdi neden bastarymdy bilmeı otyrǵanda: – Qaıda ketip qaldyń? – dep sózdi ózi bastady. – Anaý jaqtan aǵamdy kórip qaldym. – Aǵań bar ekenin bilmeppin. Týǵan aǵań ba? – Týǵan aǵamdaı, – deı saldym, ıyǵymnan túsken aýyr júkten keıin jarqyldap. – Tamaq jeıik, – dedim qýanyp. – Seniń tábetiń joq edi ǵoı, al maǵan jalǵyz as batpaı otyr, – dedi meniń elik qyzym. ... Eldiń sońyn alyp, biz de dalaǵa shyqtyq. Ol ádemi, ol meniń qasymda kele jatyr. Bireýdiń ba­la­syna tabyndyryp qoıǵan taǵdyr da qyzyq. Qo­lyn­da men birinshi ret satyp ápergen bir shoq gúl. Men ertesine sabaq bitkenshe, astyma tuz quıyl­ǵan kisishe, bir orynda baıyz taýyp otyra almaı qoıdym. Keshikken saıyn meıramhana qo­jaıynyn aldap keteıin dep turǵan kisishe asyqtym. Keshegi ózim basymdy suqqan esikti ıtersem, ol kisi jumysyna kele qoımaǵan eken. Kókemdi kútip biraz otyryp qaldym. Kóp uzamaı tórtbaq deneli, ıman júzdi aǵam daıa­shy jigitterge qol berip amandasyp kirip kele jat­ty. Qos qolymdy bir-aq sozyp, qasyna mine alda­ǵan joqpyn degendeı, empeńdep jetip bardym. Ol kisi maǵan sońymnan er degendeı ıshara jasady. – Qalaı, qyzyń rıza boldy ma? – Rıza bolǵan, bolmaǵanyn bilmeımin, bir abyroısyzdyqtan alyp qaldyńyz ǵoı. Aǵa, qaryzymdy sózsiz qaıtaramyn. Al, aıtatyn áńgimeńizdi aıta berińiz, – deımin inilik ınabattylyqpen. Sonymen, men sol aǵataıymnyń arqasynda sol meıramhanaǵa daıashy bolyp ornalastym. Kúndiz sabaqtamyn, keshke qaraı taýyp alǵan qosymsha jumysyma júgiremin. Jaman tapqan joqpyn. Al, ózim jaqsy kóretin qyzymdy jumys pen sabaqtan bosaǵanda basqa dámhanalarǵa anda-sanda shaqyryp turatyndaı meniń de qaltama shyr bite bastady. Bul 90-shy jyldardyń aıaǵy edi. Meniń qaǵilezdigim men tııanaqtylyǵym aǵama unaǵan bolý kerek, kóp uzamaı men daıashylyqtan qyzmetim kóterile bastady. Aǵataıym, ózi qoly bosamaǵanda sol meıramhananyń bar jaýapkershiligi men anaý-mynaý jumystaryn maǵan tabystap ketetin boldy. Sodan beri de biraz jyldar óte shyǵypty. Meıramhana bıznesin ábden meńgerip alǵan meniń aǵataıymnyń odan da bólek birneshe meıramhanalary paıda boldy. Al, men keıinirek óz bıznesimdi bastaǵanǵa deıin, solardyń birine qojaıyndyq ettim. Qaı kezde de meniń azamattyq na­mysymdy qutqaryp qalǵan aǵamdy aldamaýǵa, seni­minen shyǵýǵa tyrystym. Týǵan aǵamnan art­yq syılastyq, ǵumyr bolsa syılasa beretin shyǵarmyz. Al baıaǵy, jalańaıaq stýdentti meıramhanaǵa aparýǵa májbúrlegen elik qyz búginde meniń jarym. Dál burynǵydaı erke emes, eseıdi, azdaǵan balalyǵynan arylyp, meniń balalaryma ana boldy. Biz baqyttymyz, áıtpese, súımeı, senbeı taǵdyr qosyp júrgender qanshama?!. Men bir jaǵy osy tentekteý, erkeleý qyzǵa qa­ryz­darmyn da! Eger sol joly ol ótkirligine ba­­syp, meni sol meıramhanaǵa jetektep kirmese, men birge týmasaq ta týǵandaı ómir jolyna tár­bıelegen sol aǵammen, búgingi azdy-kópti dóńge­letip otyrǵan sharýammen jolyqpas ta edim. Al meniń azǵantaı ómirimde kózimniń jetkeni – azamatty azamat etetin namys pen mahabbat jáne senim. Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.