Batys sanksııalarynan keıin Reseıdegi júzdegen sheteldik kompanııa 140 mıllıondyq naryqtan ketti. Bul – elimiz úshin úlken múmkindik edi, tıisinshe Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev kórshi eldegi bıznestiń Qazaqstanǵa relokasııasyn sátti júzege asyrýǵa shaqyrdy. Memleket basshysy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysy kezinde Reseıden ketken kompanııalar úshin elimizde qolaıly jaǵdaı jasalýy kerek degen tapsyrma júktedi.
«Biz ınvestısııalyq kapıtal úshin bolyp jatqan jahandyq kúrestiń kýásimiz. 1400 iri sheteldik kompanııanyń árbir ekinshisi qyzmetin toqtatty nemese Reseı naryǵynan birjola ketti. Olardyń Qazaqstandaǵy relokasııasy úshin Úkimet qolaıly jaǵdaı jasaýy kerek. Bul bizdiń orta jáne joǵary shektegi taýarlar óndirisin arttyra túsýge jaqsy múmkindik beredi. Men Úkimetke óńdeý ónerkásibi salasyndaǵy ınvestısııalyq jobalar pýlyn daıyndaýdy jáne ony áleýetti ınvestorlarmen pysyqtaýdy tapsyramyn», degen edi Prezıdent.
Batys sarapshylarynyń esepteýinshe, qazirge deıin Reseıden 200-den astam iri fırma ketip qalǵan. Onyń qatarynda Universal Pictures, Cisco, IBM, Coca-Cola Company, Lego, Electrolux Professional, Apple, Oracle, Autodesk, Boeing, Exxon Mobile jáne Walt Disney kompanııalary bar. Sondaı-aq ıspanııalyq Inditex, germanııalyq Adidas jáne amerıkalyq Victoria's Secret óz brendteriniń dúkenderin japty. Ázirge bul fırmalardyń qaısysynyń Qazaqstanǵa qonys aýdaratyny belgisiz. Degenmen statıstıka jyl bastalǵaly reseılik kompanııalardyń Qazaqstanda kóp tirkelgenin rastaıdy. Finprom málimetinshe, qazirge deıin reseılikterdiń qatysýymen elimizde 13 myńnan astam kásiporyn tirkelgen. Jumys istep jatqan sheteldik kompanııalar sany 25 myńǵa deıin ósken. Jappaı qonys aýdarý ásirese, naýryzda qatty baıqalǵan. Bul rette kompanııalar mıgrasııasynyń negizgi aǵyny Reseıden kelgenin aıtady. Germanııa ekonomıkasy Shyǵys komıtetiniń basqarýshy dırektory Mıhael Harms geosaıası ahýalǵa baılanysty kóptegen nemis kompanııalarynyń Reseıden Qazaqstanǵa kóshýdi qarastyryp otyrǵanyn jetkizdi.
«Reseıde seriktestik ornatqan kóptegen nemis kompanııalary endi Qazaqstan múmkindigin paıdalanýǵa nıetti. Olar Qazaqstan naryǵynan seriktes tapqysy keledi. Iаǵnı nemis bıznesiniń Qazaqstanǵa degen kózqarasy ózgerip, qazaqstandyq naryqqa kóńil bólinýde. Biz áleýetti kórip otyrmyz, ony nemis bıznesi barǵan saıyn moıyndap keledi. Men barlyq nemis bıznesin bizge qosylýǵa shaqyramyn. Kóptegen kompanııalar qazirdiń ózinde bizge habarlasyp jatyr, bul Qazaqstanda jumys isteý múmkindigin qarastyratyn barlyq nemis kompanııalary úshin óte jaqsy belgi», dedi M.Harms elordada ótken bıznes forým barysynda.
Reseı keńesiniń halyqaralyq ister boıynsha sarapshysy Kamran Gasanov RBK telearnasynyń efırinde sheteldik kompanııalardyń relokasııasyna baılanysty pikir bildirdi.
«Postkeńestik keńistiktegi ózge de elder sııaqty Qazaqstan da qýattylyǵy jaǵynan Reseıden biraz artta. Eki el eksport, ımport, ınvestısııa turǵysynan bir-birimen tyǵyz baılanysty. Bir jaǵynan olar zardap shegip jatyr. О́ıtkeni, Reseıde jaǵdaı turaqty bolsa olarda da ahýal durys bolady. Ekinshi jaǵynan bul múmkindik terezesin ashyp otyr. Qazir Reseıde jumys istegisi kelmeıtin kompanııa úshin dál sondaı jaǵdaıdy postkeńestik elder jasap bere alady. Biraq osy jerde bir kazýs týyndaıdy. Al olar sonda sanksııany qalaı aınalyp ótpek? Osy rette Toqaevtyń bir málimdemesin eske túsiremiz, ol Qazaqstannyń batys sanksııalaryn baqylaıtynyn aıtty. Iаǵnı olar oǵan qosylmaıdy, biraq sanksııa salqyny ózderine tımes úshin óte muqııat qımyldaıdy. Árıne, Qazaqstan ózderine fırmalardy kóshirýge tyrysady. Alaıda olarǵa osynshama óndiris kólemi qajet emes. Bizdegi búkil kompanııa Qazaqstanǵa kóship barsa, ónimderin kimge satady olar? Iá, basqa elder bar, máselen, Qytaı, biraq olar Reseıge taýar jetkize ala ma? Sol kezde sanksııaǵa ushyramaı ma degen suraq týady», deıdi K.Gasanov.
Qazaqstannyń bul áreketi «arqadan pyshaq suǵý ma», ıaǵnı, biz Reseıden de myqty ekenimizdi dáleldeı alamyz degen emeýrin be, álde batys bıznesi úshin Reseıge arnap ofshorlyq ınstrýment jasaý ma dep suraq qoıady RBK júrgizýshisi.
«Arqadan pyshaq suǵý» dep aıta almas edim. Qazaqstan birinshi kezekte óz múddesin eskeredi. Odan keıin óziniń eń myqty odaqtasyna mán beredi. Qazaqstan biz úshin ofshor bola ma, bizge qandaı da bir kómek kórsete me, ony keıin bilemiz. Eger olar shynymen kómektesse, bizge paralleldi eksport uıymdastyrsa, onda olardyń shynymen bizben odaqtas ekenine kózimiz jetedi. Al Qazaqstan olaı istemeı, basymdyqty batys ınvestısııasyna berýi de múmkin. Biraq Q.Toqaev bizdi árdaıym eń jaqyn odaqtasymyz dep aıtady. Sondyqtan olaı bola qoımas», deıdi sarapshy.
Reseılik saıasattanýshy Arkadıı Dýbnov bolsa, Reseıden ketken kompanııalardy Qazaqstanǵa shaqyrý eki el arasynda báseke týǵyzbaıdy dep sanaıdy.
«Bul jerde eshqandaı báseke týraly sóz qozǵalyp otyrǵan joq. Bul jerden bar bolǵany seriktestikke baǵyttalǵan pozıtıvti kóńil-kúıdi kórdim. Iá, áldekimder Reseıge qatysty dostastyq emes qarym-qatynasyn kórgisi keledi, biraq dolbarlaı salýdyń qajeti qansha? Munda óz eline, ekonomıkasyna degen oryndy qamqorlyqtyń kórinisi ǵana bar. Reseıde jaqsy zaman bolǵan kezde biz de sheteldik kompetensııany tartýǵa daıyn boldyq», deıdi RTVI-ǵa bergen suhbatynda.
Ekonomıst Rahym Oshaqbaev Prezıdent Q.Toqaev osyǵan deıin batystyń 180 mıllıondyq naryqty (EAEO – red) tastap kete almaıtynyn, sondyqtan Qazaqstan zańnamasy negizinde sheteldik jáne reseılik kompanııalardyń jumys isteýdi jalǵastyra alatynyn aıtty, dep eske salyp ótti. «Árıne, bir jaǵynan kómektesemiz, ekinshi jaǵynan ózimiz de paıda kórgimiz keledi» deıdi.
Sarapshy Sábıt Rysbaevtyń aıtýynsha, sheteldik kompanııalardyń Qazaqstanǵa jersinýiniń oń tusy basym.
«Bul kompanııalar bizge jańa tehnologııalardy alyp keledi. Jańa jumys oryndary ashylady, jas mamandar jumys tabady. Biraq sheteldik, onyń ishinde reseılik ınvestor kompanııalar bolsyn, olardyń basty maqsaty – óz eline barynsha joǵary paıda túsirý. Mysaly, Qazaqstanǵa «Iаndeks» pen «Indraıver» qyzmeti kelgennen keıin otandyq taksopark qyzmeti toqyrady deýge bolady. Qanshama taksopark pen fırmalar jabyldy? Qanshama adam jumyssyz qaldy? Munymen qatar, osy taksı salasynda keletin qarajattyń barlyǵy Reseıge jóneltilýde. Keı memleket jergilikti halyqtyń taksoparkin óltirip almas úshin Amerıkanyń Uber sekildi iri kompanııasyn shekarasyna kirgizbeıdi. Osyndaı jaǵdaılarǵa nazar aýdarý kerek sııaqty. Qazaqstanǵa kelip jatqan kompanııalar óz eline qaıtyp ketýi múmkin. Biraq uzaq merzimdi salaǵa ınvestısııa salǵan kompanııalar qalady dep oılaımyn», deıdi S.Rysbaev otandyq telearnaǵa bergen suhbatynda.
WE zańgerlik fırmasynyń saraptaýynsha, bıznesti Reseıden Qazaqstanǵa kóshirýdiń birneshe sebebi bar. О́ıtkeni Reseımen salystyrǵanda Qazaqstanda jumys isteý zańnamalyq turǵydan áldeqaıda jeńil. Ol qandaı basymdyqtar:
«Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy jumys isteıdi. Memlekettik qyzmettiń 80 paıyzy elektrondy formatta usynylady. Iаǵnı, bıznes pen býhgalterııany onlaın júrgizýge múmkindik bar. RF azamattary úshin vıza rejımi joq jáne eshqandaı kelisim men tirkeýsiz eńbek qyzmetin atqara alady. Bızneske qatysty salyq júktemesi tómen, 3 paıyzdyq salyq stavkasymen jeńildetilgen rejım bar. Eksporttyq qyzmet atqarylsa QQS 12 paıyz bolady. Reseıde QQS stavkasy – 18 paıyz. Sondaı-aq «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy sekildi balama ıýrısdıksııanyń bolýy, jergilikti IT mamandardyń joǵary kásibıligi, asa yńǵaıly IT-ekojúıe jáne kásipkerlikti qoldaýǵa baǵyttalǵan memlekettik ınvestısııalar bıznes júrgizýde jeńildik beredi», dep jazady atalǵan fırma.
Eske salsaq, osyǵan deıin Sıfrlyq damý mınıstri Baǵdat Mýsın sheteldik IT-kompanııalardy Qazaqstanǵa ákelý boıynsha aýqymdy jumys júrgizilip jatqanyn, qazirdiń ózinde Rlaýrih, Nexters jáne Mytona vıdeooıyndar óndirý kompanııalarynyń, «Tınkoff» onlaın-bankiniń, vıdeooıyndar óndirý kompanııasynyń, InDriver jolaýshylar tasymaly servısiniń, Sankt-Peterbýrg bırjasynyń, Type Type shrıfti stýdııasynyń, Lever Travel týr izdeýge arnalǵan onlaın-servısiniń jáne Red Mad Robot baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi daıyndaý kompanııasynyń Qazaqstanǵa kóshirilgenin habarlaǵan edi.