Grant maıshelpek pe?

Stıpendııa jetpegendikten, úlkeni oqý arasynda tyrnaq boıap aqsha tabady. Klıent tartý da kádimgideı jumys, qoly qalt etkende tyrnaq boıaýdyń san túrlisin úıretetin vıdeo qarap otyratyn. Men oǵan: «Nege odan da bir emhanaǵa jumysqa kirmeısiń? 5-kýrsta oqısyń, bul deńgeıde assıstent bola alasyń ǵoı. Stýdent kúnimde oqý or­nyn­­daǵy jáne qalalyq gazetterde tegin is­te­dim. Sonyń jemisin qazir jep júrmin. Sen bolashaqta tyrnaq boıaýshy emes, dáriger atanasyń ǵoı», deıtinmin. Alaıda ol úshin keleshek kásibiniń maıtalmany bolý emes, aqsha, kúnkóris aldyńǵy orynda boldy. «Men bitirgende bıýdjettik aýrýhanalarda jumys istemeımin, aılyǵy az. О́zim jekemenshik klınıka ashyp alamyn», deıtin memlekettik grantta oqıtyn ol.

Bir kúni qos qyzdyń kishisi sabaqqa kúndegiden erekshe daıyndaldy. Bolashaq saıasattanýshy aınanyń aldynda ústi-basyn túzep tur eken. «Búgin bólekshe ádemilenip ketipsiń ǵoı, stýdent emes, oqýshy sekildisiń», dedim. Ol keń etekti, tizege túsken beldemshesin aınala kórsetip: «Eshteńe baıqamadyńyz ba?», dep surady. Basymdy shaıqadym. Etegin túrip, sanyna aınaldyra japsyrylǵan «shpargalkalaryn» kórsetti. «O, Qudaıym! Qaıdan shyǵarasyńdar osyndaıdy?», dedim tańǵalysymdy jasyrmaı. Stýdent-saıasattanýshy osy áreketin erlikke balap, emtıhanǵa jóneldi. Tapsyryp kelgennen keıin otyrǵyzyp: «AQSh-taǵy bir keıipkerim týraly maqala jazǵanda kózim shalyp edi. Amerıkalyq oqýshylar men stýdentter «shpargalka» paıdalanýdy namys kóredi eken», dep bastaı bergenim sol edi: «qoıyńyzshy», dedi. Onyń kúlkisinen «ózińiz paıdalanbaǵandaı sóıleısiz ǵoı» degendi aıtpaı-aq uǵýǵa bolatyn. «Jeke basym mektepte 9 jyl, kolledjde 4 jyl, ýnıversıtette 3 jyl oqydym. 16 jyldyq oqýda talaı ret emtıhan tapsyrdym. Biraq «shpargalka» alyp kirgen emespin. Bir ret kolledjde kýrstastarymnyń bári qoldanǵanyn kórip, aram oı keldi. Sonda meni ishtegi «О́zimdi-ózim aldaýdan kim utylady?» degen suraq toqtatty. Sen muǵalimdi aldaımyn dep oılaısyń, biraq shyn máninde ózińdi-óziń aldap tursyń ǵoı», dedim. Ol únsiz qaldy. Aqıqatynda jetistikke, jańa nárseni úı­re­nýge degen qadam ózińdi biletin adamdaı kór­setýden emes, ózińniń bilmeıtinińdi mo­ıyn­­daýdan bastalady.

Qaıbir jyly bilim granttaryn bóletin respýblıkalyq komıssııanyń múshesi boldyq. Senesiz be, osy ýaqytsha qyzmet jaıly estigen tanystarymyz jan-jaqtan habarlas­ty. Bir ata-ana: «Kórshi, múmkindik bar ma? О́zinikine talas kóp ári ball joǵary, ánebir mamandyqqa túse salsa da meıli. Grantqa oqysa boldy», dedi. Álgi mamandyq balasyn qyzyqtyra ma? Erteń dıplomdy qalaı qorǵaıdy? Jumys isteı me? Mańyzdy emes. Endi biri: «Bizdiń bala grant túgili aqylyǵa da ilikpeı qaldy. Myna kórsetkishpen qabyldaıtyn qandaı JOO bar?», dep surady. Memlekettik ýnıversıtetter bir pánnen shekti ball jınaı almaǵandardy qabyldamaıdy. Endi jekege baratyny belgili. Jaqynda habar aldym, mıllıonnan asa qarjy tólep oqytatyn bolypty. Jáne 7 jyl. Biz balalardy mamandyq tańdaýǵa, keleshek kásibine umtylýǵa emes, «memleketti aldap oqımyn da, dıplomy bar adam degen ataq alamyn» deıtin ıdeologııaǵa tárbıelep jatqandaımyz. Al shyn máninde olar memleketti ǵana emes, ózin-ózi aldap júr.

Granttyq komıssııanyń múshesi bolǵanda bir nárseni anyq uqtyq. Shyntýaıtyna kelgende, grantty jeńip alǵandar tym az, kóbisine tek taǵaıyndaldy, berildi. Bakalavrǵa 50 balmen memlekettik grantqa túskender bar, bul barlyq upaıdyń nebári 36 paıyzyn quraıdy. Onyń ózin qalaı belgilep alyp shyqqanyn tapsyrýshynyń ózi ǵana biledi. Oılańyzshy, kóp mamandyqta bir orynǵa bir adam ǵana úmitker bolyp turady. Bul konkýrs emes qoı. Jáne mundaı tujyrymǵa 2 jyl buryn, ıaǵnı 51 myń grant bólingende kelgenbiz. Bıyl grant sany 73 myńǵa jýyqtap otyr. Sózsiz, bizge mamandar kerek. Ásirese tehnıkanyń tilin biletin, tánimizge qosa janymyzdy emdeıtin, memlekettik júıeni jetildiretin, ár salada myqty mamandar kerek-aq. Biraq dıplomy bar, jumyssyz mamandar kerek pe?