Ázaǵań óziniń Qalbataýyna qanyna bitken qarapaıymdylyǵynan da san ese kishireıip, alasaryp, ańǵaldanyp, sábıshe arsalańdap kelip ketýshi edi-aý. Bul joly ózi joq, sandaǵan kózi – oqyrmandary bar edi. Almatydan ádeıi kelip ata-baba rýhyna taǵzym etip, as berip Quran hatym túsirtý qamyn kúıttegen uly Jannur, kelini Ǵalııa bastaǵan urpaqtarynyń – nemereleri men shóbereleriniń bul taǵzym ǵurpyna súısingen jergilikti basshylar óz taraptarynan jóppeldemede oılastyrylǵan jedeǵabyl ilkimdi is-sharalarymen jelpintip ákete qoıǵanyna qalaısha súısinbessiń. Mundaı ińkárlik sezim ózderiniń týma talantyna kórsetilgen qoshemet, yqylas ekendigi sezilip, dúıim jurttyń qoldaý, qolpashtaýyna ulasyp kete barǵany qandaı jarasty edi, aýyl birliginiń aıshyqty berekesi edi.
Joǵarydan nusqaý kútpeı-aq jerlesteriniń júrek qalaýymen dúbirlengen dárkemdi ister óz-ózinen qııýlasyp, naq bir aılar boıy daıyndyq jasalǵannan beter órelenip, órkeshtenip, órisin keńge sala berdi.
Jarma aýdanynyń ortalyǵy Qalbataýda kári, jastyń júregin bulqyntpaı qoımaıtyn, jasyl aımaǵyna kelip saf aýasyna toımaıtyn, bareleftegi «Mahabbat, qyzyq mol jyldar» dep alaýlatqan jazýdyń oń qaptalyndaǵy «Ázilhan Nurshaıyqov» qoltańbasymen qosa tulǵalanǵan ór tulǵa beınesin jatsa-tursa da oılaıtyn oqyrmandardyń ańsap keletin bir kórneki orny – «Mahabbat alleıasy» atalady. Ǵaıyptan osy jerde jas jubaılardyń aq nekesi qıylatyn bolyp, kýálik tapsyrylar sátte bizden bata suralǵanyn mahabbat jyrshysy Ázaǵańnyń amanatyndaı sezinip, kirpigimizge jas shylandy... Ázaǵańnyń «Máńgilik mahabbat qýanta da biledi, jylata da biledi» degen sózi esimizge oralyp, elimizdiń jas otaýyna Ázaǵań men Halımanyń mahabbat baqytyn tiledik.
Halyq jazýshysy atyndaǵy kóshede júrgenimizde bir qonaq kenet: «Áne, áne ushyp barady, samalmen oınap barady, tulymshaǵy jelbirep», dep daýystap jibergen jaqtan eshnárse kózimizge shalynbaı daǵdaryp qalsaq, álgi egdeleý kisi «aýada qalqyǵan mahabbatty aıtamyn», dep dý kúldirmesin be, bárimizdi. Shynynda da bul kóshede bolsyn, ortalyqtyń basqa jerinen de turǵyndardyń bári mahabbatpen jelpingendeı, meıirimdi, meıirban júrekterin qoldaryna mápelep ustap bara jatqandaı áserge bóleıtinin qaıtersiz. Mahabbat jyrshysynyń aýdanynda mahabbat kezip júr eken... Bul neniń qudireti, bátir-aý! Jaýaby kókiregińizde saırap tur ǵoı...
Ortalyq saıabaqtaǵy maıdangerler alleıasynyń kireberis sol qaptalynda tuǵyrǵa qondyrylǵan serjant Ázilhan Nurshaıyqovtyń zeńbiregi (halyq sol kisige telıdi) sonaý Otan úshin shaıqastyń dabylyn qaǵyp, beıbit ómirdiń mańyzyn ústemeleı uǵyndyryp turǵandaı. Bul jerden jurt tebirenbeı ótpeıtindeı: qatýly qabaq Baýyrjannyń ósıet sózderi eske alynady, aqıqat pen ańyzdyń kezek pe kezek almasqan qaǵıdattary san tarapqa súıreleıdi... Otannyń ottaı ystyq ekendigin ár sanaǵa shegeleı túsedi.
Jurtshylyq kóp jıylyp estelikterimen bólisken, Quran hatym túsirilgen astan soń aýdandyq mádenıet úıinde uıymdastyrylǵan kitap kórmesi tamashalandy. Odan ári jalǵasqan «Ańyz adam – naǵyz adam...» atty konferensııany aýdandyq máslıhat hatshysy M.Ospanbaev ashyp, jazýshynyń júzjyldyq toıynyń týǵan jerinde bastaý alǵanyn qanaǵat sezimimen atap ótti. Belgili ǵalym, professor S.Qorabaı halyq jazýshysynyń aqyndyq álemine taldaý jasap, maıdannan arnaıy kelip «Jambylǵa hat» óleńin oqyp berip, uly jyraýdyń batasyn alǵanyn, esimin osyndaǵy orta mektepke berý qajettigine toqtalyp, Semeı qalasynda da máńgilik este qaldyrý sharalarynyń júzege asatynynan úmit etti. Rejısser A.Azamatov bolsa «Mahabbat, qyzyq mol jyldar» pesasynyń ómirge kelýinen syr tartyp, «Shabyt» shyǵarmashylyq ortalyǵynyń jetekshisi, joǵarǵy sanatty ustaz J.Rahmetova jazýshymen kezdesken sátterinen tushymdy estelik aıtyp berdi. Aýǵan soǵysynyń ardageri Q.Pirmashev oqqa ushqan dosynyń qoınyndaǵy «Mahabbat, qyzyq mol jyldar» kitabynyń parshalanǵan on segiz betin avtorǵa ákep kórsetkendegi tylsym sátterdi baıandaǵanda zal toly jurttyń kúńirenisi jan kúızelesin týdyrdy. «Ázilhan Nurshaıyqov shyǵarmashylyǵyndaǵy epıstolıarlyq janr órisi» degen taqyrypta biz de áńgime órbittik. Ázaǵańnyń jarııalanbaı jatqan qanshama hattary bar, solarǵa kóńil bólinse eken.
Ekinshi kúni Ázaǵańdy qoldan «jańa týdyryp» alǵandaı kúı keshtik. Birlik aýylyndaǵy ózi oqyǵan orta mekteptiń shaǵyn murajaıynda bolyp, tyń qujattarmen tanystyq. Nemeresi Dına men Alma atasy týraly mazmundy derekter, sýretter jınaqtalǵan banner syılady. Áli de tosyn syılarymen bólisetinin málimdedi. Osyndaǵy jazýshy kóshesiniń boıymen keýde kere tynystap jaıaýlap ótkenimizde aýyl ákimi N.Nurǵalıev aýyl saıabaǵynda jazýshyǵa eskertkish ashpaq talpynystaryna qoldaý kórsetýdi ótindi. Jaraıdy dedik, Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy U.Esdáýletovke jetkizeıik dedik. Múmkin, odaq usynysymen Abaı oblysynyń ortalyǵynda jazýshy mereıtoıy ári jalǵasatyn shyǵar dedik. Bile bilgenge jańa oblystyń rýhanı azyǵyn eseleıtin kezeń endi týǵan shyǵar dedik. Bizdiki, deý ǵana ǵoı...
Ázaǵańnyń erekshe meıirimmen jyrlaıtyn Aqbuzaý aýylyna taqap engenimizde aldymyzdan el jalaýyn kóterip, aýyl atyn asqaqtatqan jalaýshany jelmen jelbiretip atqa qonǵan bes-alty jigit oınaqtatyp shyǵa kelsin. Ázaǵańnyń úlken portretin keýdelerine tosa ustaǵan turǵyndar án-jyrǵa basyp, shashý shashyp, aq dámin usynyp, qurtyn ashylata tiske basqyzyp, bal qymyzyn urttatty. Jazýshyny jetpis jasynda osylaısha kútisip alǵan eken... Odan ári aýylǵa attylarmen jarysa endik. Atam qazaqtyń ash qaryn, beli úzilerdeı jińishkergen tazylary da oınaqty saldy deısiń qýanyp. Qonaq kútse osylaı, jany qalmaıtyn qazaǵym-aı!
Aqbuzaýdyń ejelgi ataýy – Amangeldi. Bul kisi Ázaǵańnyń atasy, soǵysta erlikpen jan tapsyrǵan ákesi Nurshaıyqtyń, onyń inisi Nıǵaptyń ákeleri eken. Erterekte aq buzaý joǵalyp el dúrligip izdep, óligin taýypty, sony eske túsiretin oqıǵaly aýyl óz esimin soǵan tárk etip jiberipti. Netken márttik!
Aýyl degen aty ǵana, úıleri az, ár tómpeshik orny «biz de oshaq kótergenbiz» derlikteı ótkeninen órim óretin tarıh tábárigi eken. Mundaǵy asyl qazynaǵa – baıaǵyda jas Ázilhan súıikti Halımasyn jetelep ákep kelin ǵyp túsirgen úıdiń, búgingi tym qorash keıpine aq saraı kórgendeı julqyna entelestik. Esigi joq úńireıgen aýzynan ishine bas suǵyp edim, taýyq qorasyndaı tar bólmeniń bir buryshynan kishkene kereýet kóringendeı bop, júregim álde muzdady, álde mazdady, tula boıym titirkenip ketti... О́mir osynysymen qundy eken ǵoı... Anadaı jerdegi jas ǵashyqtar shólin qandyrǵan shegen qudyqtan sý tartyp ishtik. «Tátti» dedi shólirkegen Halıma shóbere. Sonaý qııadan, Amerıkadan babasynyń asyna kelgen asyl tuıaq bul. «Tátti» dedi bir keıýana: «Ázilhandardyń tańdaıyn jibitken sý bolǵasyn ishtim», dep tastaı ekendigine qaramastan simirip jibergesin.
Osy mahabbat mekeni júdeý kúıinde qala berer me eken?! Basqa ult bolsa qalpyna keltirip, jaınatyp, muntazdaı etip maqtanyshpen ustap, bolashaqqa amanattar edi-aý, dep amalsyzdan barmaǵymyzdy tistedik.
Endi búgingi áńgimemizdiń túıinine kelip te qalǵan syńaılymyz. Ázaǵańnyń kindik qany tamǵan jer Muqysh aýylynyń eski kóńderiniń ornyn basyp turmyz. Qıyrshyq tasty oba sekildi dóńestengen tustaryn bizdi bastap júrgen aýyl aqsaqaldary barlap turyp, «mine, úıiniń orny dál osy jer ekenin Ázilhan tap basyp bizge kórsetken» dep aıaq ushtaryn qadap, turalap turyp aldy. Rasynda da, bylaı bolypty. Erterekte bir kelgeninde Ázaǵań bala kezinde qııadan tómen syrǵanaǵanda aıaǵy kep dál úıiniń qabyrǵasyna tireletinin eske alyp, sonyń etegindegi úıindini «osy bizdiń úı bolǵan» dep aıqaılap jibergen eken. Bul úıde ol jeti jasyna deıin ómir súripti.
Tabıǵaty ásem, qyratty, oıpań, eńisti, sonadaıdan taý silemderi býranyń órkeshterindeı jamyraı andaǵaılaǵan kelisti jer eken. Sonaý tómende erte zamanda aınadaı kól jarqyrap jatqan-mys. Qazir tartylyp, tandyry kepse de aýmaǵyn qalyń kók maısa japqan jasyl buırat kózge qyzyq. Qyrat ústine, baıaǵy bala Ázilhan shanamen tómen syrǵanaıtyn bıikke kóterilip, mańaıyma zer saldym. Ázilhannyń jazýshy, aqyn bolmasyna, janynyń móldir, kókiregi nurǵa tunǵan tunyq, ár nársege mahabbat kózimen qaramaýyna eshqandaı haqy qalmaǵanyna ımandaı sendim... Tabıǵat ana óz talantyn baýyryna osylaısha basyp óbektep, erjetkizipti-aý!..
...Dál osy úıiniń ornyna bir belgi qoısa artyqtyq etpes edi degen aýyr júk arqalap, jolǵa tústik.
Qaısar ÁLIM,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
Abaı oblysy,
Jarma aýdany