S.Toılybaev Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, kóptegen jyr jınaqtarynyń, án mátinderiniń avtory. Aqynnyń negizgi taqyryby – týǵan jer, ósken el, atameken tabıǵaty men táýelsiz Otanymyzdyń búgingi tynysy.
Týǵan jermen sálemdesý
Osy ǵoı turǵan turys, qalpym meniń,
Aıan ba, umtyl alǵa, talpyn dediń!
Sizderge sálem berem, shyn júrekten:
Assalaýmaǵaleıkým, halqym meniń!
Kórkeıgen ózderińmen jasyl baǵym,
Qol jetken baqytyma tasynbadym.
Saǵynyp kelip qaldym aldaryńa,
Armysyń aǵa, baýyr, asyldarym!
Izdeımin aýylymnan jańalyqty,
Izdeımin jasy úlkennen danalyqty.
Asyǵyp jettim saǵan týǵan jerim,
Saǵynyp keshegi ótken balalyqty!
Estilse tulparlardyń topyry áni,
Jelpinip at ıesi otyrady.
Men úshin ystyq eken qashannan-aq,
Týǵan jer qasıetti topyraǵy.
Kórgende Qýsaǵymdy syldyraǵan,
Án salyp turǵandaı ǵoı búkil ǵalam.
Qyratta qyrmyzy gúl qol bulǵasa,
Saǵymyń kóz aldymda buldyraǵan.
Nár alyp seniń mynaý bulaǵyńnan,
Keýdemnen shalqar shabyt jyr aǵylǵan.
Saıraǵan san qustardyń bulbul úni,
Ketpeıdi-aý búgin meniń qulaǵymnan.
Sarnoqaı, Myńbulaǵym, armysyńdar!
Qarsy alǵan aq mamyqpen qarly shyńdar!
Ań aýlap izi qalǵan babalardyń,
Ańqoımas, Shoratuǵyl barmysyńdar!
Janyńdy súısindirip uǵatyn qyz,
Ańsaǵan bala kóńil muratyńbyz.
Baýraıy Úshbulaqtyń qyzarǵanda,
Biz talaı gúl terýge shyǵatynbyz.
Mán bermeı tátti kúnge ilgeride,
Ol kezdiń qandaı edi kúnderi de!
Ańqyǵan átir ısi qushaǵyńda,
Pah, shirkin, qandaı edi gúlderi de!
Bolǵan soń balań úshin násipti kún,
Baramyn qýanyshtan tasyp búgin.
Týǵan jer júregime syıyp ketshi,
Men keldim qushaǵymdy ashyp búgin!
Aýyldy ańsaý
Ketsem de bul ómirdiń jeteginde,
О́zińnen týǵan jerim ketemin be?
Jap-jasyl, baý-baqshaly bir aýyl bar,
Jaıqalǵan Ushbulaqtyń eteginde.
Shaqpaqtas, Báıgetóbe babynda ma?
Aldymnan qol bulǵaıdy saǵymdana.
Kóterip kókke ketti kóńilimdi,
Bas ıip, týǵan jerge tabynǵanda.
Tartqandaı tunyǵyna aı qabaǵy,
Kógińde qus joly da baıqalady.
Qyratta qyrmyzy gúl qushaq jaıyp,
Kúlimdep kóktem saıyn jaıqalady.
Ketkem joq bir ózińnen jyraqtanyp,
Turǵandaı balǵyn kúndi bulaq tanyp.
Syldyrap kúmis kómeı taýdan qulap,
Qýsaǵym aǵyp jatyr syr aqtaryp.
Jiberseń óz ulyńdy erkine tek,
Kóz tigem quzar shyńnyń «bórkine» kóp.
Shańdatqan kóshelerin aýylymnyń,
Qarasań kóz toımaıdy kórkine tek!
Janyma nur sáýlesi shýaqtanyp,
Kóńilimdi sol bir sátiń jubatty anyq.
Aınaldym qasıetińnen aýylym meniń,
Júremin bir ózińmen qýattanyp.
О́mirimniń bári de óleń meniń
Júrgenimde qazyp men óleń kenin,
Jaqsylyqqa janymmen bólengenmin.
Pesheneme táıir-aı, jazylǵan ba,
О́mirimniń bári de óleń meniń.
Qasıetti, aq peıil tilim meniń,
Pyraq mingen parasat pirim be ediń!
Qalamymdy qolǵa alsam shabyttanyp,
Kún nuryndaı sen maǵan kúlimdediń.
Ashyp-japqan ómirdiń esiginde,
Tirshilikpen kún keshtik osy kúnde.
О́leń – degen órisi oı-sezimniń,
Terbeleıin endeshe besiginde.
Júrgenimde qazyp men óleń kenin,
Qajeti joq men úshin kóleńkeniń.
Aıtyp aıtpaı ne kerek, baıqap tursam,
О́mirimniń bári de óleń meniń.
Alakólge barǵanda
Birinshi jyr
Bara jatyr kún uzap,
Sonsha bizdi kút meıli.
Joldar, joldar tym uzaq,
Taýsylmaıdy, bitpeıdi.
Tuman kóńil seıilgen,
Bir keremet shaq týdy-aı!
Keldik saǵan peıilmen,
Kóldi ańsaǵan aqqýdaı.
Taýyń anaý kógildir,
Tabıǵatyń talǵamdy-aı!
Aına kóliń móp-móldir,
Kózdiń jaýyn alǵandaı.
Ekinshi jyr
Kókeıimdi san oılarym tolǵasa,
Másele emes deı almaımyn ol da asa.
Alakóldi kórmeppin ǵoı bir de ret,
El aýzynan estigenim bolmasa.
Kórgen sátten oıatatyn sezimdi,
Tolqynyńa terbeteıin tózimdi.
Kóldiń asty tuma, – deıdi tup-tunyq,
Maqtaıtyndaı bar eken-aý ózińdi.
Kógildirsiń, kók tuma tús aspandaı,
Kól betinen saǵym oınap qashqandaı.
Biz kelgende kóz jetpeıtin aıdynyń,
Qushaǵyn tek aıqara bir ashqandaı.
Sulý qyzdaı syńǵyrlatqan sholpysyn,
Júregimde jyr tolqynym tolqysyn.
Kól betinde shańqyldaıdy shaǵala,
Sen de meniń bir armanym bol qusym!
Bir tolqynmen bir tolqynyń alysyp,
Bara jatyr paı-paı shirkin, jarysyp!
Shýylyna qulaq túrsem ǵajaıyp,
Ketkendeımin bir ózińmen tabysyp.
Qosqudyq
О́zińde ótken kúnderim,
Aldymda tur ǵoı jaınap ta.
Qulpyryp tipten gúlderiń,
Juparyn shashty aımaqqa.
О́rekpip soqqan julqynyp,
Samalyń sıpar kekildi.
Bulaǵyń tentek bulqynyp,
Tastan-tasqa sekirdi.
Shuraıly jerim mekenim,
Jotaly qumyn kezgenmin.
Jer jánnaty ekenin,
Aıtpasańda sezgenmin.
Taý bulaǵy
Tastan-tasqa sekirip bulqynady,
Bulqynady kúshi bar julqymaly.
Baý-baqshanyń káýsaryn qandyram dep,
Taý bulaǵy tentek qoı julqynady.
Ol súıedi dalanyń dalalyǵyn,
(Súıse-súıer týǵan jer dala, qumyn).
Aq bulaǵym ózińmen birge ótti ǵoı,
At jalynda oınaǵan balalyǵym.
Syldyr-syldyr shúmektep jatar aǵyn,
Laılansań aq bulaq tundyramyn.
Dóńesterge shyǵa almaı saı-salamen,
Tómen qaraı zymyrap quldyradyń?
Álde sen tómendikti ańsaıtyn ba eń?
Syrlasyp, jyr kóńildi qansha aıtyp em.
Qyrandaı bıikterge samǵaıtuǵyn,
Men bolsam sol bıikti ańsaıtyn em!
Otyrar
Sógip tastap qaıǵy-sherdiń kóbesin,
Izgiliktiń otty ushqynyn sebesiń.
Janym nege tebirenip tolǵandy,
Kórgen kezde Otyrardyń tóbesin!
Ýa, Otyrar qasıetti, nar qalam!
Qulaq túrgen órligińe bar ǵalam.
Shyńǵyshannyń áskerine berilmeı,
Qarsy turǵan erligińe tań qalam!
San ǵasyrdy ótkerse de basynan,
О́shpeıdi eken tarıh degen asyl án!
Kórip turmyn qasiretin qazaqtyń,
Tarıhymnan syr shertetin tasyńnan.
Kelip turmyn jaqsy nıet kúımenen,
Jan tabylmas basyn ıip, súımegen?
Qazaǵyma qasıetti, qasterli,
Topyraǵyńdy basýǵa da ımenem!
Báıge
Adýyn shirkin aýyzdyǵymen alysyp,
Tizginin tartyp, saýsaǵym qaldy-aý qarysyp.
At jeter jerden jınalǵan óńsheń sáıgúlik,
Barady-aý, paı- paı, jarysyp!
Kókteńbil atym báıgeden-báıge bermegen,
Qoltyǵy qyzyp, býsanyp jatty termenen.
«Symtastyń» ústin sabaýdaı sabap baramyn,
Yńǵaıǵa baǵyp yldı da tómen jermenen.
Qulaǵyn jymyp, jaltyldap alyp janary,
Arqasy qozyp, juldyzdaı bári aǵady.
Jyraýy kemshin birtindep qalyp barady,
Shyn júırik atqa uzaqqa shapqan jaǵady!
Saılaýbaı TOILYBAEV.