Jýyrda gazetimizge bir top torǵaılyq ardager hat jazyp, kásipqoı boksta judyryqtasyp júrgen otandyq boksshylarymyz týraly kóbirek málimet bilgileri keletinin jetkizgen bolatyn. Oqyrmandarymyzdyń ótinishi boıynsha Egemen Qazaqstan gazetiniń 2 tamyz kúngi sanynda «Chempıondyqtan úmitti boksshylar» atty kólemdi maqala jaryq kórdi. Búgin sol maqalanyń jalǵasy retinde chempıondyq beldikke jetpeı jatyp jeńilip, jankúıerler senimin aqtaı almaǵan bylǵary qolǵap sheberleri týraly baıandamaqpyz.
Jasyratyny joq, ótken ǵasyrdyń ekinshi jartysynan bastap qarqyndy damı bastaǵan kásipqoı boks búginde jankúıerlerdiń qyzyǵa tamashalaıtyn sport túrine aınaldy. Jalpy, kásibı sharshy alańda óner kórsetip júrgen boksshylardyń negizgi maqsaty – dúnıe júzine atyn shyǵarý, sonan soń, árıne aqsha tabý. Al qazirgi qazaqstandyq boksshylardyń aıtyp júrgen «el namysyn qorǵaý» urany keıingi oryndarda turady.
Sońǵy 10 jyldyqta kásipqoı boksta qazaqstandyq boksshylardyń bir shoǵyry qalyptasyp úlgerdi. Báriniń maqsaty – boks áleminde eń joǵary sanalatyn tórt tujyrym (WBC, WBA, IBF jáne WBO) boıynsha álem chempıony ataný. Áıtkenmen, bul belbeýlerdiń kez kelgen boksshyǵa buıyra bermeıtini, oǵan tek tańdaýly sańlaqtardyń ǵana qoly jetetini beseneden belgili. Máselen, Táýelsizdik alǵaly beri Qazaqstan kásipqoı boks tarıhyna úńiler bolsaq, nebári tórt-aq boksshymyz (Vasılıı Jırov, Gennadıı Golovkın, Beıbit Shúmenov jáne Janat Jaqııanov) joǵarydaǵy tórt belbeýdi ıelengen. Negizi, altyn belbeýdi oljalaǵan boksshylarymyzdyń sany budan da kóp bolýǵa tıis edi, degenmen judyryǵy joıqyn jigitterimizdiń birazy jankúıerler úmitin aqtaı almaı júr.
Atap aıtar bolsaq, keıingi 10 jyldyń ishinde qazaq boksshylary arasynda álem chempıony atanýy múmkin bolǵan birden-bir boksshymyz – Qanat Islam (28-1, 22 KO) edi. Alaıda jerlesimiz uzaq ýaqyt boıy Kolýmbııa men Domınıkan Respýblıkasyndaǵy translıasııasy da, reıtıngi de joq dańǵaza boks keshterinde deńgeıi tómen boksshylarmen judyryqtasyp, altyn belbeýge jetkizetin altyn ýaqytyn bosqa ótkizip aldy. Áıtpese, álemdik boks mamandary Qanattyń múmkindigin joǵary baǵalaǵan bolatyn.
О́kinishke qaraı, kelesi aıda 38 jasqa tolatyn otandasymyz bıyl aqpanda brıtanııalyq Djeıms Kılreın Kellımen (26-2, 10 KO) judyryqtasyp, upaı sanymen qarsylasynan jeńilip qaldy. Tóreshiler 95:95, 96:94, 97:93 upaıymen jeńisti Kellıge berdi. Osylaısha, dańqty boksshymyz kásipqoı boksta tuńǵysh ret jeńilip, álem chempıony ataný múmkindiginen birjola aıyryldy. Munyń sebebin kásipqoı bokstan habary bar oqyrmandarymyz jaqsy bilip otyr.
О́ıtkeni jekpe-jek túrleri ishinen kásipqoı boksta jeńilistiń quny qymbat. Joǵaryda aıtqan beldi uıymdar jeńilgen boksshylardy (eger eń quryǵanda bir belbeý jeńip almasań nemese Olımpıada chempıony bolmasań) birden reıtıngterinen shyǵaryp tastaıdy, ıa bolmasa reıtıngtegi ornyn túsirip tastaıdy. Máselen, Qanat Islam qazirgi tańda negizgi tórt uıymnyń, atap aıtqanda, WBC, WBA, IBF jáne WBO reıtıngteriniń TOP-15 tiziminde joq. Al aralas jekpe-jektegi eń bedeldi sport sanalatyn – UFC-de sportshy masqara bolyp jeńilip qalsa da, kelesi jekpe-jeginde ataǵy dardaı álem chempıondarymen judyryqtasa beredi. Olarda jeńilis pen jeńistiń quny birdeı ólshenedi.
Osylaısha, 2012 jyldan bastap kúni búginge deıin orta salmaqta 29 jekpe-jek ótkizip, sonyń 28-inde qarsylasyn tize búktirgen otandasymyz bir jeńilistiń saldarynan kóp múmkindiginen aıyryldy. Karerasynyń basym bóliginde reıtıngi nashar boksshylarmen judyryqtasqan otandasymyzǵa endigide orta salmaqtyń kósh basynda turǵan boksshylar qaıyryla qoımas.
Sondaı-aq karerasynda birtalaı iri-iri jeńistke qol jetkizip, áne-mine álem chempıony atanýy múmkin degen sańlaqtarymyzdan Aıdar Sháribaev (8-1, 7 KO), Batyr Júkembaev (19-1, 15 KO), Madııar Áshkeev (14-1, 7 KO), Bekman Soılybaev (12-1, 4 KO), Tursynbaı Qulahmet (4-1, 3 KO) jáne taǵy basqa boksshylar kútpegen jerde jeńiliske ushyrap, álemdik reıtıngtegi jaǵdaılaryn nasharlatyp aldy. Endi bul boksshylarǵa reıtıngte qaıta kóterilý úshin bárin basynan bastaýǵa týra keledi. Sondaı-aq bul qatarǵa Janqosh Turarov (25-0, 18 KO), Abylaıhan Qusaıynov (11-0, 8 KO), Nurzat Sabyrov (11-0, 9 KO) sekildi boksshylardy da jatqyzýǵa bolady. О́ıtkeni keıingi úsh boksshymyz karerasyn sátti bastaǵanymen, sońǵy eki jylda birde-bir márte rıngke kóterilgen joq. Sonymen qatar atalǵan úsh boksshy da qazir boks keshterin uıymdastyratyn eshqandaı promoýterlik kompanııamen jumys istemeıdi.
Osydan birneshe jyl buryn Qazaqstan men Kanada halqyn jarqyn jeńisterimen qýantyp júrgen Batyr Júkembaev, Sadrıddın Ahmedov, Abylaıhan Qusaıynov, Nurzat Sabyrovtardyń pandemııadan keıin isteri alǵa baspaı qoıdy. Máselen, A.Qusaıynov pen N.Sabyrov túrli sebepterge baılanysty promoýterimen kelisimshartyn buzyp, boks keshterinen qol úzip qaldy. Al 19 jekpe-jeginiń 14-inde qarsylasyn sulatyp salǵan Júkembaev byltyrǵa deıin saty-satymen chempıondyq jolynda táp-táýir kele jatqan-dy. Byltyr mamyr aıynda AQSh-ta ótken debıýttik jekpe-jeginde pýertorıkalyq Sabrıel Matıastan tehnıkalyq nokaýtpen jeńilip, jankúıerleri aldynda uıatqa qaldy. Osy jeńilisinen keıin otandasymyz Kanadada taǵy bir kezdesý ótkizip, qarsylasyn 69 sekýndta sulatyp saldy. Degenmen bir jeńilistiń saldarynan jerlesimiz tórt tujyrymnyń reıtıngindegi joǵary ornyn saqtap qala almady. Batyrdyń rıngke shyqpaǵanyna tamyzda toǵyz aı boldy. Ádette chempıondyq beldikke talpynǵan boksshylar bul ýaqytta kem degende eki jekpe-jek ótkizetin.
Sonymen qatar biraz jyl buryn kásipqoı bokstyń «Mekkesi» sanalǵan AQSh-taǵy boks keshterinde judyryqtasyp júrgen Aıdar Sháribaev pen Bekman Soılybaev karerasyndaǵy onynshy jekpe-jegine jetpeı jyǵylyp, ózge boksshylarymyz sııaqty biraz ýaqyt bokstan qol úzip qaldy. Keıinnen A.Sháribaev Qazaqstanǵa oralyp, 2020 jáne 2021 jyly bir-bir kezdesý ótkizip, jeńiske jetti. Jerlesimiz qazirgi tańda AQSh-ta jattyǵý jıynyn ótkizip júr. Soǵan qaraǵanda, bylǵary qolǵabyn qaıta kıgenge uqsaıdy.
Shymkenttik B.Soılybaev ta 2017 jylǵa deıin zor qarqynmen kele jatqan edi. Biraq keıinnen belgisiz sebeptermen tórt jylǵa rıngten alystap qaldy. 2021 jyly sharshy alańǵa orala salyp, meksıkalyq boksshy Ramıro Chezenadan upaı sany boıynsha utylyp qaldy.
Sondaı-aq áýesqoı boksta el quramasynda júrip biraz bıikterdi baǵyndyrǵan Tursynbaı Qulahmet pen «Astana arlandary» jartylaı kásibı klýbynda júrip-aq álemge áıgili boksshylardyń tomaǵasyn sypyrǵan Madııar Áshkeevten de qazaqstandyq jankúıerler kóp úmit kútken edi. О́kinishtisi sol, keıingi eki jylda eki boksshymyz da jeńilip, jankúıerlerin jerge qaratty. M.Áshkeev 2020 jyldyń jeltoqsanynda amerıkalyq Charlz Konýellden (17-0, 13 KO) utylyp, kúni búginge deıin rıngke shyqqan joq. Al áýesqoı boksta 2019 jyly Azııa chempıony atanyp, ekinshi aıqasynda-aq WBC International beldigin oljalaǵan Tursynbaı Qulahmet byltyr qazanda Domınıkan ókili Hýan Karlos Abreýden (23-6-1) tehnıkalyq nokaýtpen jeńilip qaldy.