Lenıngrad maıdanyndaǵy qazaq gazeti

Jalyndy jastyq shaǵymyz jaýmen arpalasýdan bastaldy. Bul kúnde toqsannyń seńgirinde turyp ótken jolyma qaraımyn. Alystaǵy qazaq aýyly... kishigirim mektep... qarapaıym sharýa balasy... el basyna kún týǵanda, «erdiń týy – namys» dep, bárin tastap, vıntovkaǵa jarmastyq. Qýanarlyǵy da, maqtanarlyǵy da sol: elińdi, jerińdi, erlikti álemge tanyttyq. Bir bilgir aıtqan eken, «ómir degen ótken kúnderiń emes, este qalǵan kúnderiń» dep. Meniń aldymda jatqan sarǵaıǵan maıdan dápterinen esilgen estelikter osy qaǵıdany rastaıdy. Lenın qalasy úshin bolǵan joıqyn soǵystar, ondaǵy qazaqtardyń erlik isteri bul kúnderi oıǵa qaıta oralyp, meni asa tolqytýda. Zymyrap bara jatqan ýaqyt! Lenın­­grad shaıqasyndaǵy Uly Jeńiske de 70 jyl tolyp qalypty. Qazaqtardyń erligi týraly jazylǵan habarlardy, olardyń gazetterge shyqqan fotosýretteri kózi­me tússe jazyp qoıatynmyn. Bul jaz­ba­larda oıdan shyǵarylǵan nemese quras­­tyrylǵan oqıǵa joq, surapyl urys­tardyń kórinisteri qaz-qalpynda. Qarapaıym árbir esim – bir hıkaıa, bir erlik, tek qana qurǵaq faktiler emes. Káne, úńilip kóreıikshi. Múmkin oqý­shy qaýym aıaýly adamyn, atasyn, jerlesin tabar. Bálen tiri nemese sháıt boldy deýdiń de qajeti az. О́lse de ómiri ólmeıtin erlik bar. Olar laýlaǵan ot sııaqty, máńgi sónbeıdi. 1942 jylǵy tamyzdyń sońǵy kúnde­riniń birinde rotamyzdyń saıası jetekshisi, meniń tikeleı bastyǵym Kraıýshkın aldaǵy sheptegi jaýyngerlerdi aralap júrip, meniń qasyma kelip toqtady da, «seni dıvızııanyń komıssary shaqyryp jatyr» degeni. Tez jınalyp, tóbeniń arǵy jaǵyndaǵy shtabqa bardym. Komıs­sar bizdiń rotada bolǵandyǵyn, sonda kórgendigin aıta kelip, maıdan áskerı keńesiniń uıǵarýymen orystan basqa ult ókilderinen saıası qyzmetker daıarlaýdy oılap, Lenıngradta áskerı-saıası ýchılıshe ashqanyn, oǵan kýrsanttar qabyldanǵanyn, bizdiń usynysymyzben siz de solardyń biri ekenin aıtqaly shaqyrǵanmyn. Jaqsy oqyp, dıvızııaǵa tezirek oralýyńa tilektespin, dep turyp qolymdy qysty. Eki aı oqyp ta qalǵanbyz, qazan aıynyń ortasynda, Pýshkın oqqa ushqan Chernaıa rechka jaǵasyndaǵy aǵash úılerdi buzyp, qysqa otyn daıyndap júr­genbiz. «Kýrsant Jumaǵalıev ýchılıshe bastyǵyna tez jet!» deıdi bizben birge júrgen komandır. Júregimdi qolyma alyp júgirip kelsem, ýchılıshe bastyǵy polkovoı komıssar Messmannyń qasynda úsh shpaldy (aǵa batalon komıssary) kisi otyr. Eki úlken bastyq nege shaqyrdy dep qobaljýdamyn. Ekeýiniń de qabaqtary ashyq, jaıdary júzben otyrýǵa ruqsat etti. Qyzyl Armııanyń Joǵarǵy saıası basqarmasy Lenıngrad maıdanynda qa­zaq tilinde gazet shyǵarýdy uıǵardy, soǵan kerek qyzmetkerler iriktelýde. Qa­laı áńgimeleseıik, dedi aǵa batalon komıssary. Qujattaryńyzben tanystyq. Jambyldyń «Lenıngradsy, detı moı» degen óleńin qazaqsha aıtyp bere alasyń ba? Men aıtyp berdim. «Qazaqshasy oryssha aýdarmadan da bıik, ekpindi bolar», dep qoıdy komıssar. Qazaq jaýyngerleri Jákeńniń bul óleńin bári derlik jatqa biledi, óleń bizdiń rýhymyzdy kóterip, atamyzdyń aq batasy retinde árqashan esimizde júredi, dedim. Sonymen maıdandyq «Na straje Rodı­ny» gazetiniń janynan qazaq tilinde shyǵatyn gazetke qyzmetke alyndym. Biz úsheý boldyq –Túımebaı Áshimbaev, Aqmuqan Syzdyqbekov, úsh kisige gazet shyǵarý ońaı sharýa emes. Onyń ústine áli bastyǵymyz joq. Jańa jyl qarsańynda bizge bas­tyq bolyp aǵa polıtrýk Abdolla Mada­lıev keldi. 40-tan asqan, egde tartqan kisi. Almaty obkomynyń jaýapty qyz­metkeri, Lenıngradtaǵy joǵary partııa mektebinde oqyp júrgende soǵys bastalǵan soń armııaǵa alyp, maıdanǵa attandyrǵandardyń biri eken. Baıypty da salmaqty adam. Biraq gazet shyǵarý jaıynan tipti habarsyz. Ábekeń oryssha túgil, qazaqsha materıaldarymyzdy qarap shyǵýdan qashady. Alǵashqy kezde kóp maqalalarymyz orysshadan aýdarylatyn. Tek qana Aq­muqan jazǵan jaýyngerlerdiń erlik hronıkalary sol kúıinde jarııalanatyn. Biraq ony redaktorǵa kórsetý úshin Túımebaı oryssha aýdaryp shyǵatyn. Aıta keteıin, Aqmuqan buryn kolhozda esepshi bolǵan. Soǵystyń basynan maıdanda, ysylǵan jaýynger, mergen, qajyrly da yjdaǵatty. Alǵy shepke barýdy unatatyn. «О́zine jeke berilgen» optıkasy bar mergendik vıntovkasyn ala ketetin. Alǵashqy shep alys emes, ol kóbinese jaıaý júretin. Aqmuqan barmaǵan Lenıngrad túbindegi áskerı bólimder joq desek qatelespeımiz. Aqjarqyn, qa­rapaıym Aqmuqan maıdandaǵy qazaq jaýyngerleriniń erligine qýanatyn, bizdiń aǵaıyndar týraly komandırlerden, komıssarlardan, basqa ult ókilderinen jyly sózden basqa estimegenine máz-meıram bolatyn. «Kósh júre túzeledi» degendeı, 1943 jyldyń ortasynan bastap, orysshadan aýdaryp tek qana «ofısıozdy» basatyn boldyq. Qalǵan materıaldy ózimiz qazaqsha ázirlep, burynǵydaı orysshaǵa aýdaryp mashaqattanýdan qutyldyq. Maıdannyń saıası basqarmasynyń seni­mine ıe bolyp, ózimizdiń oı-pikirimiz bo­ıynsha jumys isteýge múmkindik al­dyq. Al osynyń bárine Túımebaıdyń eńbekqorlyǵy men iskerligi, joǵary laý­azymdy adamdar aldynda óz pikirlerin taısalmaı aıtatyn, bilgirligi sebep bolǵany anyq. Sóıtip gazetimiz, eń aldymen maıdandaǵy qazaq jaýyngerleriniń ómirin jan-jaqty kórsetýge múmkindik aldy, «Týǵan Qazaqstanda» degen ádeıi bólim ashyp, eldiń habarlaryn keńirek bere bastadyq, qazaq aqyndarynyń óleńderin, «án úıreneıik» degen rýbrıka astynda ár nómirge halyq ánderin be­rý daǵdyǵa aınaldy. Munyń bári ga­zet­tiń mazmunyn arttyryp, oqyrman­da­rymyzdyń kóńilinen shyǵýǵa jol ashty. 943 jyldyń kókteminde A.Madalıev bizden ketti. Bizge bastyq bolyp Karım Ýsmanov degen maıor keldi. Soǵystan buryn Saratovtaǵy Chernyshevskıı atyn­daǵy ýnıversıtetti bitirgen, Astra­han oblysynyń jigiti. Ustamdy, áskerı isten ájeptáýir tájirıbesi bar. Túsinisip isteı bastadyq. Kúzge qaraı taǵy bir jańa qyzmetker keldi. Ol Asylhan Turǵanov. Soǵystan buryn Qazaqstannyń sovhozdar mınıstrliginiń josparlaý-ekonomıka basqarmasy bastyǵynyń orynbasary bolǵan. Bizdiń ishimizdegi balaly-barandymyz osy Asekeń edi. Qostanaı oblysynyń týmasy. Sonymen bes kisi bolyp, kóbeıip qal­dyq. Aqmuqan men Asylhan tilshi, maıdannyń alǵy shebine baryp-kelip júredi. Ekeýi de esepshi, ákelgen materıaldary jalań, statıstıkaǵa bara-bar, olardyń bárin redaksııalaıtyn Túımebaı ekeýmiz. Árıne, soǵys kórinisteri, jaýyn­gerlerdiń is-qımyldary birkelki ǵoı, degenmen, Túımebaı «jazyp otyrǵan kisilerdiń ishki syryn, kóńil-kúıin ashýǵa umtylmaısyńdar, ár adamnyń ózine tán minez-qulqyna úńilmeısińder», dep otyratyn. Redaksııanyń ishki mehnaty ekeýmizdiń moınymyzda. Degenmen, Túı­mebaı da, men de anda-sanda issaparǵa shy­ǵyp, kólemdi, mazmundy maqalalar jazdyq. 1943 jyldyń kókteminde barlyq gazetterde qazaq halqynyń maıdandaǵy qazaq jaýyngerlerine haty jarııalandy. Bizdiń maıdannan jaýap hatty ázirleýdi saıası basqarma bizge tapsyrypty. Eki-úsh kúnnen soń maıdannyń áskerı keńesi qabyldaǵan hatymyz qolymyzǵa tıdi. Qarasaq, eshbir ózgerissiz eken. Qýanyp qaldyq. Endi hatty maıdandaǵy qazaq jaýyngerlerine óz tilinde oqyp, olardyń maquldap, qol qoıýyn uıymdastyrý úshin bárimiz alǵa shepke jol tarttyq. Redaksııamyz turǵan jerden alǵy shep 5-10 shaqyrym bolatyn. Elge hat jaz­ǵan aǵaıyndarymyzdyń qýanyshy qan­daı edi! Báriniń kóńili kóterińki, jaý­dy jeńip, elge oralamyz degen oıdyń qushaǵynda. Lenıngrad maıdanyndaǵy qazaq jaýyngerleriniń qazaq halqyna haty Lenıngradtyń barlyq gazetterinde, «Sosıalıstik Qazaqstan», «Kazahstanskaıa pravda» gazetterinde jarııalandy. Soǵys ýaqytynda toǵyz maıdanda qa­zaq tilinde áskerı gazetter shyǵyp tur­dy. Olardyń basqalaryn qaıdam, bizdiń Lenıngradtyń «Otandy qorǵaýda» gazetinde «Sosıalıstik Qazaqstan» gazeti baıypty sholý berip, óte joǵary baǵalady. «Qalamynyń jeli, sózderiniń ýyty, ystyq lebizi bar T.Áshimbaev, B.Jumaǵalıev, A.Syzdyqbekov sııaqty qyzmetkerleri bar» dep jazypty. Kóńi­limiz kóterilip, masaırap qaldyq. Maıdannyń áskerı keńesi de bizdiń eńbegimizdi joǵary baǵalady, úsheýmiz de «Qyzyl Juldyz» ordenin aldyq. 1944 jyldyń kúzinde maıdannyń saıası basqarmasynyń sheshimimen Túımebaı Almatyǵa saparǵa shyqty. Bul onyń qajyrly eńbegin baǵalap, elge baryp kelýine berilgen ruqsat edi. Gazetimizdiń barlyq shyqqan nómirlerin jaqsylap túptep, Qazaqstan Kompartııasynyń ekinshi hatshysy Jumabaı Shaıahmetovke, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi tóralqasynyń tóraǵasy Ábdisámet Qazaqbaevqa, Qazaq KSR Halyq komıssarlary keńesiniń tóraǵasy Nurtas Ońdasynovqa bir-birden tabys etýdi uıǵardyq. Túımebaı Almatyda aldymen Jumekeńde bolypty. Lenıngradtaǵy jaǵdaıdy, qazaq jaýyngerleriniń erlik isterin aıtypty. Hatshy jyly shyraımen qabyldap, Qazaqstannyń maıdanǵa kerektiń bárin berip jatqanyn aıtypty, tapsyrǵan gazetimizdiń túptemesin azdap aqtarypty da, jaqsy eken depti. Ábekeń de jaqsy qabyldapty. Qazaq halqynyń bir dáýirlep turǵan kezi, jigitterimiz namysyna daq túsirmeı asa erlikpen soǵysýda, al tyldaǵylarymyz qajyrly eńbektiń úlgisin kórsetýde, halqymyzdyń odaqtaǵy bedeli bek joǵa­rylap ketti, depti. Nurekeń de jyly shyraımen áńgime dúken qurypty. Túımebaıdyń bir tańǵalǵany, «qandaı buıymtaıyń bar» dep surapty Nurekeń. Eshqandaı sharýamyz joq. Lenıngradtaǵy qazaq jaýyngerleriniń ystyq sálemin alyp keldim ǵoı, aǵa deıdi Túımebaı. «Degenmen, qur qol jiberip bolmas, redaksııadaǵy joldastaryńa, kelip turatyn aǵaıyndarǵa dám berip jiberemin, alyp ketersiń». Nurekeńniń sálemdemesinen kóp qazaq dám tatyp, máz-meıram boldy. Osy kezde redaksııamyzǵa taǵy bir qyzmetker keldi. Ol leıtenant – A.Baqtygereev. Árıne, bul qyzmetkerdi biz emes, maıdannyń saıa­sı basqarmasy tańdap alǵan, shynynda, bizge onyń keregi de az edi, soǵys bolsa aıaqtalyp keledi, jeńistiń tóbesi kórine bastady, qalyptasqan ujymymyz bar. Qazekeme tán shynaıy pikirmen «oı, baýyrym» dep qoshemettep jatyrmyz. Gazetimizdiń bedeli kóterilip, ózimiz­diń de shyǵarmashylyq shabytymyz ósip, júrip jattyq. Jumysymyzǵa bas­tyqtarymyz da dán rıza. Soǵys ta bitti. Jeńiske jetip, tóbemiz kókke kóterilip, máre-sáremiz. Gazetimiz áli shyǵyp tur. Aldymen Aqmuqan elge demalysqa ketti. Aqyraptyń ortasynda maǵan da demalys berildi. Elime baryp, tórt jyl saǵynyshpen kútken anamdy, aǵaıyn-týystardy kórip, qýanysh qushaǵynda júrdim. Tek qana elý jasynda armııaǵa alynyp, eshbir habarsyz ketken ákemdi oılaǵanda kóńil kúńgirttenetin. Pskov-Novgorod toǵaılarynyń arasyn­daǵy suranyp soǵysqa qatysqany ǵana belgili. Demalystan kelgen keshte redaksııada jalǵyz A.Baqtygereev qana otyr. Túımebaı, Aqmuqan, Karım ol kezde páter alyp, sonda turatyn. Redaksııa bólmesinde Asylhan úsheýmiz jatatynbyz. Amanshylyq surastyram, selqos jaýap qaıtardy. Ashyp eshteńe aıtpaıdy. Tynyshsyzdaý uıyqtap, erterek turyp Aqmuqanǵa bardym. «Oı sumdyq boldy ǵoı», dep kúrsinip biraz otyryp, Karım, Túımebaı, Asylhan úsheýi tutqynda jatqanyn aıtty. Kózine jaz irkilip, tamaǵyn kerneı beredi. Men esimnen tanyp qaldym. «Bul qalaı, ne boldy, aıtsaıshy», desem úndemedi. Sóı­tip otyrǵanda, esik qaǵyldy, tanys kapıtan Feld kirip keldi de, Aqmuqanǵa «proı­demte so mnoı» degeni. Ekeýi kete bardy. Jańaǵy kapıtan Feld A.Baqtygereev paıda bolǵan soń redaksııamyzǵa kele beretin boldy. О́zin maıdan saıası basqar­masynda isteımin dep tanystyrdy. Buryn kórmegen beıtanys, óte jylpos, ıneniń kózinen ótetinniń ózi. Birde kelgeninde qolynda kishkene qara chemodany bar-tyn, «ruqsat bolsa tastap keteıin, erteń alarmyn» degeni esime túse ketti. Qazir oılaımyn, sóz jazatyn apparat shyǵar. Onyń jansyz ekenin endi ańǵara bastadym. Erteńine Aqmuqan redaksııaǵa keldi. О́ńi kúńgirt tartqan, ánsheıinde aqjarqyn batyrym ózine tyǵylyp, úndemeıdi. Suraý da yńǵaısyz, A.Baqtygereev otyr. Aqmuqan ketken soń A.Baqtygereev «Otan­dy qorǵaýda» gazetiniń men de­malys­qa ketkende shyqqan bir nómirin ádeıi kórsetip, «osy úshin» degeni. Gazet­tiń birinshi betinde Saıası Bıýronyń mú­shesi A.Andreevke BK(b)P Ortalyq Komıtetiniń quttyqtaýy. Ol 50 jasqa tolǵan eken. Birden júregim sýyp qoıa berdi. «Andreev» arshyndy áriptermen terilgen. Eki árpi aýysyp ketipti. Árıne, maqtanǵanym emes, men bolsam mundaı tehnıkalyq qate ketpeıtin edi. Gazettiń birinshi nómirinen barlyq materıaldy óz qolymnan kóshirip (mashınka joq), terilgennen soń grankadan oqyp, túzetip, gazet beti qalyptasqannan keıin taǵy uqypty oqyp, basýǵa qol qoıatynmyn. Meniń aıtarlyqtaı qyraǵylyq tájirıbem bar-dy. Oılaımyn, bul ádeıi jasalǵan áreket sııaqty. Sol nómirdiń korrektýrasyn oqyǵan A.Baqtygereev eken. A.Andreevtiń famılııasynyń eki ár­piniń aýysyp ketýi saıası qate, sony ádeıi jibergen degen jeleýmen redaktordyń orynbasary Karım Ýsmanov, jaýapty sekretary Túımebaı Áshimbaev, tilshi Asylhan Turǵanovty ustap, túr­mege japqan. Redaksııada «qazaq ult­­shyldarynyń uıymy qurylǵan, ony basqarýshysy úshtik bar», sony áshke­releý úshin A.Baqtygereevti bizdiń ishi­mizge engizgen, onyń ústinen qaraıtyn kapıtan Feld. Biz saıası qyzmetker dep júrgen Feld «úsh áriptiń» tergeýshisi eken. Ol Aqmuqannan eki ret jaýap alǵan. Odan eshkimge eshteńe aıtpaısyń dep qolqat ta túsirip alǵan. Meni eshqaıda shaqyrǵan joq. 1945 jyldyń aıaǵynda Lenıngradta úsh jyl shyǵyp turǵan qazaq gazeti jabyldy. Arystaı úsh jigitimizdi áskerı trıbýnal jeti jylǵa sottap jiberdi. Muqan ekeýmiz qala berdik. Soǵys bitti, qıyndyqqa belsheden batsaq ta aman qaldyq, elge baryp, baqytty ómir súremiz dep júrgenimizde osyndaı qaıǵyǵa tap boldyq. Kóp uzamaı Aqmuqan armııadan bosap, Pavlodarǵa ketti. Men 1947 jyldyń mamyrynda ǵana elge oraldym. 1954 jyldyń maýsym aıynda Almaty­da issaparmen júrgem. Ol kezde men Oral­da oblystyq gazettiń redaktory edim. Tús­te Kalının kóshesimen kele jatsam, qarsy aldymnan Túımebaı tap boldy. Senerimdi-senbesimdi bilmedim. Kádimgi Túımebaı, ústinde burynǵy, eski tartqan ofıser french, aıaǵynda etik, jalańbas. Meni qushaqtaı aldy, kózimizge jas aınaldy. Qasymyzda «Leto» degen kafe bar eken, soǵan baryp, áńgimelestik. Birtalaı lagerlerde bolyp, áıteýir Qazaqstanǵa jetkenime qýandym, deıdi Túımebaı. Lagerdiń azabyna shydaı almaı, jadap-júdep júrip, Karım men Asylhan ólip qalypty. Men tiri qaldym, kesken merzimin túgel ótep shyqtym. Almatyǵa kelip bir otyn mekemesinde esepshi bolyp júrmin, Ýnıversıtetke syrttaı oqý oıymda. – Qandaı aıyp taqty? – Qandaı bolatyn edi, osy qazaqtar tym uıymshyl boldy, jumystaryna da berik dep kúndeýshiler bolǵan ba, qaıdam. Bizdi «ultshyl» dep aıyptady, Qazaqstandy, soǵysyp júrgen qazaqtardy asyra maqtaısyńdar», dep jala japty. Osynyń bárin A.Baqtygereevtiń qolymen uıymdastyrǵan. Bárimizdiń obalymyzǵa qalǵan, joıqyn soǵystan aman shyqqan Karım men Asylhannyń ómirin qyrshynnan qıǵan sol pálekettiń aram pıǵyly. 1956 jyldyń jazynda Túımebaıdan hat aldym. Ol kezde Fýrmanov aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy edim. «Joǵarǵy sot maǵan jabylǵan aıyptyń jalǵan ekendigin anyqtap, birjolata aqtady. Endi partııalyǵymdy qaıtyp alý úshin Keńes Armııasy Joǵarǵy saıa­sı basqarmasynyń partkomıssııasyna ótinish bergenmin, olar biletin kisilerden kepildeme suraıdy, meni senen artyq biletin kim bar, qaryqpasań suraıtyn buıymtaıym sol». Men Túımebaıdyń barlyq jaqsy jaqtaryn aıtyp kepildeme jazdym. Aqqa kir juqpaıdy degen ǵoı, kommýnıstigin qaı­taryp alyp, qýanyp jazǵan haty da keldi. Bizdiń azamat bolyp qalyptasýymyzǵa Lenıngradtyń, onyń aty áıgili mádenı ortalyqtarynyń, ásirese, aralas-quralas júrgen orys jýrnalısteriniń, ataqty aqyn-jazýshylar Nıkolaı Tıhonovtyń, Vsevolod Vıshnevskııdiń, Aleksandr Prokofevtiń, Vıssarıon Saıanovtyń, Mıhaıl Dýdınniń shynaıy yqylastary erekshe yqpal jasaǵanyn aıtatyn edik. Lenıngradta ótkizgen jyldardan alǵan rýhanı azyq ómirimizge arqaý boldy. 1947 jyldan Lenıngradqa jol tús­pegen. Kókshetaýda istep júrgende bir kúni ashyq hat kelgeni. «Múmkin siz basqa Jumaǵalıev bolarsyz, onda keshirińiz. Maǵan kerek Bısen Jumaǵalıev, Lenın­grad maıdanynda shyǵyp turǵan qazaq gazetiniń qyzmetkeri. M.I.Gordon». Biz­diń redaktorymyzdyń qoltańbasy, kózime ottaı ushyrady. Hat jiberdim. Maksım Ilıch kópten bizdi izdeıdi eken. Lenıngradqa Qazaqstannan barǵan bir orys jýrnalısine kezdeısoq tap bolyp, áńgime arasynda bizdi surapty. Álgi jýrnalıst «Jumaǵalıev Kókshetaý obkomynda isteıdi, múmkin sol bolar deıdi». Osylaı qartaıǵan shaǵynda bizdi tapty. «Nevskıı,2» degen kitap shyǵardy, onda Túımebaı, Aqmuqan úsheýmiz týraly biraz jyly sózder aıtylǵan. 1975 jyly jol túsip Lenıngradqa bardym. Gordonmen kóp áńgimelestik. Soǵys bitken soń onyń taǵdyry da ókinishke toly bolypty. 1951 jyly atyshýly «Lenıngrad isi» paıda boldy. Soǵys bitkesin ótkizilgen jármeńkede kóptegen ysyrapshylyq boldy degen jeleýmen kezinde Lenıngradtyń basshylary bolǵan KSRO Mınıstrler keńesi tóraǵasynyń birinshi orynbasary A.Voznesenskııdi, KOKP Ortalyq komıtetiniń hatshysy A.Kýznesovty, Lenıngrad obkomynyń birinshi hatshysy P.Popkovty atyp jiberdi. Olardyń sybaılastary dep kóp adam ustaldy. A.Kýznesovqa jaqyn jaý dep «Na straje Rodıny» gazetiniń redaktory polkovnık M.I.Gordon segiz jylǵa sottalyp, Qaraǵandyda shahtada istepti. Qazaq gazetiniń qyzmetkerleriniń bedeli joǵary boldy, sizderdiń uıym­shyldyǵyńyz, aýyzbirligińiz, iskerligińiz, qashanda kóńildi júretinderińizge qyzyǵa qaraıtynbyz, dedi M.I.Gordon. Basynan ótkizgen qıynshylyqqa moıymaı, Túımebaı ýnıversıtet bitirip, eki dısser­tasııa qorǵap, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, akademık dárejesine ıe bol­ǵanyna óte qýandym. Ol jasynan alǵyr, tereń oıdyń adamy edi. Eń jasy, sende ájeptáýir ósipsiń, obkom hatshysyna deıin kóterilipsiń, keýdeńe birtalaı orden taǵypsyń. Al Aqmuqan da bedeldi bolypty, kóp jyl úlken sovhoz partkomyn basqarǵan kórinedi. Men óz shákirtterimniń osyndaı iri de jaýapty laýazymǵa ıe bolǵanyn maqtan etemin. О́mir joldaryń durys bolǵan, dedi. Bısen JUMAǴALIEV, Uly Otan soǵysynyń ardageri,  Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi. Batys Qazaqstan oblysy. Sýretterde: B.Juma­ǵalıev keshe (1943 j.) jáne búgin (2014 j).