Shyǵyn kóbeıse, tarıf ósedi

Energetıka vıse-mınıstri Jandos Nurmaǵanbetovtiń aıtýynsha, bıyl energııa óndirýshi uıymdarǵa qatysy joq shy­ǵyn­dardyń ulǵaıýy boljanyp otyr. Máselen, Ekibastuzdaǵy «Bogatyr-Kómir» razrezinen aly­­natyn kómir quny óspek. Baǵa osy jyldyń 1 tamyzynan bastap 7 paıyzǵa kóterildi. Buryn tonnasyna 2 133 teńge edi, endi 2 282 teńgeni qurap otyr. 1 qyrkúıekten bastap ta­ǵy 5 paıyzǵa qymbattaıdy. Iаǵnı bir tonna kómir úshin 2 282 teńgeniń ornyna 2 396 teńge tóleý kerek bolady. Aldaǵy qazan, qara­sha, jeltoqsan aılarynda da 5 paıyzǵa ósip otyrady degen boljam bar. Sonda 2022 jyldyń so­ńyna deıin kómirdiń quny 30 paıyzǵa ósedi.

Ol azdaı kómirdi temir jolmen jetkizý baǵasy 2022 jyldyń basynan el boıynsha ortasha eseppen 5 paıyzǵa qymbattady. Budan bólek, bıylǵy 1 shildeden bastap Qazaqstan boıynsha taýar gazynyń quny energııa óndirýshi uıymdar úshin orta eseppen 15 pa­ıyzǵa ósti. Sonymen qa­tar Memleket bas­shy­synyń tap­syrmasyn oryndaý aıasynda stansa personalynyń jalaqy deń­geıin tıisti óńirler boıynsha ortasha deńgeıge deıin jetkizý kerek.

– Osyǵan baılanysty Qazaq­stannyń energııa óndirýshi uıym­dary sáýir aıynda toptar boıyn­sha shekti tarıfterdi túzetýge ótinim berdi. Energııa óndirýshi 47 uıymnyń 26-synan ótinim kelip tústi. Olardy qaraý kezinde mınıstrlik árbir jaǵdaı boıynsha jeke tásil qoldandy. Ýaqtyly sheshimdi talap etetin ótinimder nazarǵa alyndy. Buı­ryq jobasy 2022 jylǵy 9 maýsymda Ashyq normatıvtik-quqyqtyq akti­ler saıtynda jarııalandy. «Atameken» ulttyq kásipkerler pala­tasymen jáne Energetıka mı­nıs­trliginde akkredıttelgen saraptamalyq uıymdarmen tal­qylaý júrgizildi. Buı­ryq jobasy qoǵamdyq keńeste qaralyp, Ashyq normatıvtik-quqyqtyq ak­tiler portalynyń elektrondy alańynda tal­­qylandy. Ta­rıfterdi túzetý bı­ylǵy 30 maý­sym­da «Elektr energııasyna shek­ti tarıfterdi bekitý týraly» Ener­getıka mınıstriniń 2018 jylǵy 14 jeltoqsandaǵy №514 buı­ryǵyna ózgeris engizý týraly» buı­ryqpen júrgizildi. Atalǵan buıryq 2022 jylǵy 1 shildeden bastap engizildi. Qa­zaqstan bo­ıyn­sha energııa óndirýshi uıym­dardyń shekti tarıfteriniń ortasha ósýi 10-12 paıyz deńgeıinde boljanýda, – dedi Energetıka vıse-mınıstri.

Bul rette, Qazaqstannyń bir­tutas elektr energetıkalyq júıe­siniń batys aımaǵynan basqa elimizdiń barlyq óńiri boıynsha elektr energııasyn ótkizetin Ekibastuz GRES-1 stansasynyń shekti tarıfi ózgerissiz qalady eken. О́zge stansalardyń tarıf­teri 4-ten 12 paıyzǵa deıingi dıapazonda ósýi múmkin ekenin eskersek, Ekibastuz GRES-1 stan­­sasynda shekti tarıftiń saq­talýy tu­ty­ný­shylarǵa qatysy bar túpkilikti tarıf­terdiń ósýine aı­tarlyqtaı áser etpeıdi.

Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Tabıǵı monopolııalardy retteý komıteti tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Tımýr Qosymbaevtyń pikirine qaraǵanda, búgingi tańda 100-den astam kásiporyn is júzinde energııamen jabdyqtaý qyzmetterin kórsetedi. Onyń ishinde 37 kásiporynǵa Ta­bıǵı monopolııalardy retteý komıteti baǵalardy mem­lekettik retteý tetigin qol­danady. Túpkilikti tu­tynýshy úshin elektr energııasynyń baǵasy energııa óndirýshi uıym­­dardyń bosatý baǵasyna (úlesi or­ta eseppen 61 paıyz), elektr ener­gııa­syn be­rý tarıf­­terine (úle­si 35 paıyz) jáne energııamen jab­dyqtaýshy uıym­nyń jabdyqtaý ústeme­aqy­syna (úle­­si 4 paıyz) súıe­ne otyryp qalyp­tastyryla­dy.

– Halyq úshin elektr energııasy ba­­ǵasynyń ózgerýi sýbek­­­tilerden tús­ken óti­­nim­derge qaraı qa­lyp­tastyrylatyn bolady jáne árbir óńir boıynsha áleý­­mettik-eko­nomıkalyq jaı-kúıge muqııat taldaý júrgiziledi. Ha­­lyq úshin tarıfterdiń ózge­rýiniń árbir jaǵdaıy boıynsha jeke tásil qarastyrylady. Tutynýshylardyń qarajatyn oryn­syz paıdalaný anyqtalǵan jaǵ­daıda, tarıfterdi tómendete otyryp, ýaqytsha ótemdik tarıf qoldanylady. Tarıftiń ósýi turǵyndar úshin barynsha azaıtylady, – deıdi T.Qosymbaev.

Eldegi 47 energııa óndirýshi uıymnyń 21-i boıynsha tarıf burynǵy deńgeıde saqtalatynyn atap ótken jón. Elektr energııasyna shekti tarıfterdi qaıta qaraý energııa óndirýshi uıymdardyń óndiristik personalynyń, shamamen 30 myń jumys ornyn saqtaýǵa múmkindik beredi. Halyq úshin shekti tarıfterdi kóterý týraly sheshim Ulttyq ekonomıka mı­nıstrliginiń quzyretine jatady.

– Bizdiń mınıstrliktiń qu­zy­retine energııa óndirýshi uıymdardyń elektr energııasyn óndirýge shekti tarıfterdi jeti jyldyq kezeńge bekitý máseleleri kiredi. Halyq jáne sońǵy tuty­nýshylar úshin tarıfterdi túze­týmen Ulttyq ekonomıka mınıstrligi aınalysady. Elektr ener­gııasyna arnalǵan tarıfter «Elektr energetıkasy týraly» Zańǵa sáıkes 7 jylǵa belgilenedi. Bul rette energııa óndirýshi uıymdardyń elektr energııasyn óndirýge jumsaǵan shyǵyndary is júzinde ulǵaıǵan jaǵdaıda, kompanııalar shekti tarıfterdi túzetýge ýákiletti organǵa ótinim berýge quqyly, – dep naqtylady vıse-mınıstr.

Eske sala keteıik, Energetıka mınıs­trligi elektr energetıkasy sala­syndaǵy memlekettik saıasatty iske asy­ratyn ýákiletti organ sanalady. J.Nur­maǵan­betovtiń aıtýynsha, vedomstvo tutyný­shylardy jáne el ekonomıkasyn energııamen senimdi jabdyqtaý boıynsha sharalar qabyldaýda.

– Qazaqstannyń elektr energetıkasy salasy qoldanystaǵy aktıvterdi jańartýdy qajet ete­tinin atap ótý qajet. Qolda­nystaǵy qýattar ótken ǵasyrdyń 60-70-shi jyldary salynǵan. 2021 jyldyń qorytyndysy boıynsha elektr stansalarynyń qolda bar qýaty 19,1 GVt-ty qurady. 2021-2022 jyldardaǵy kúzgi-qysqy kezeńde paıdalanylǵan elektr qýaty 15,4 GVt-qa teń boldy. Osy jyl­dyń 7 aıynda 64,993 mlrd kVt/saǵat elektr energııasy óndirildi. Al osy aralyqtaǵy tutyný kólemi 64,790 mlrd kVt/saǵatty qurady, – dedi J.Nurmaǵanbetov.

Onyń aıtýynsha, elektr ener­gııa­synyń tapshylyǵyn boldyrmaý maq­satynda Energetıka mınıstrligi birqatar shara qabyl­daǵan. Máselen, ońtústik óńirde qýaty 330 MVt bolatyn «Jambyl GRES» AQ-nyń 2 energoblogy paıdalanýǵa berildi. Sondaı-aq tapshylyq kezinde maınıng fermalaryna shekteý tetigi engizildi.

– Energııa óndirýshi uıymdar us­tanatyn shekti tarıfterdiń qazirgi deń­geıi kompanııalardyń shyǵynyn tolyq jappaıdy. Bul fakt elektr qýat­ta­ry­nyń ava­rııalyq isten shyǵýy, tuty­ný­shylardy elektrmen jabdyq­taý sa­pasynyń tómendeýi jáne Qazaqstannyń birtutas elektr energetıkalyq júıesiniń kórshi elderge táýeldilik táýekelderiniń ulǵaıýy sekildi jaǵdaılarymen rastalyp otyr. Máselen, 2021 jyly Qazaqstannyń bir­tutas elektr energetıkalyq júıe­sinde

5 562 tehnologııalyq buzýshylyqqa jol berilgen. О́tken jyldyń sáıkes ke­zeńimen salystyrǵanda tehnologııalyq buzý­shy­lyqtar sany 943-ke nemese 20 paıyzǵa artty. Al jylytý keze­ńinde jab­dyqtar meılinshe kóptep iske qosylǵan kezde tehnologııalyq buzý­shylyqtar 3 467-ge nemese 47,1 paıyzǵa kóbeıdi, – dep naq­tylady Energetıka vıse-mınıstri.

J.Nurmaǵanbetov aldaǵy jylytý maýsymyna daıyndyq shtat­tyq rejimde júrgizilip jatqanyn eske saldy. Júıelik operator bekit­ken Elektr stansalaryndaǵy jóndeý kestesine sáıkes, bıyl 9 energoblokty, 60 qa­zan­dyq jáne 42 týrbınany kúrdeli jón­deý josparlanǵan. Búginde 2 energoblokta, 14 qazandyq pen 11 týrbınada jóndeý jumystary aıaqtaldy. Ár túrli kezeńderde 4 energoblokta, 38 qazandyqta jáne 18 týrbınada jóndeý jumystary júrgizilýde.