Keler jyldyń 1 qańtarynan bastap iri ónerkásiptik kásiporyndar emıssııa kózderin avtomattandyrylǵan monıtorıng júıesimen jaraqtandyrýǵa tıis. Alaıda otandyq taý-ken metallýrgııa kesheni buǵan daıyn emes. Sondyqtan kásiporyndar jańa Ekologııalyq kodekstiń talabyn tolyq oryndaý úshin Úkimetten qosymsha ýaqyt surap otyr.
Taý-ken óndirý jáne taý-ken metallýrgııa kásiporyndary qaýymdastyǵynyń habarlaýynsha, talapqa tolyq sáıkes kelý úshin kásiporyndar qysqa merzimde úlken jumys kólemin oryndaýy qajet. Iаǵnı tehnıkalyq tapsyrmany daıyndaý, jobalyq qujattamany ázirleý jáne ony memlekettik organdarmen kelisý, jetkizýshilerdi izdeý ári jabdyqtar satyp alý, montajdaý jáne iske qosý-jóndeý jumystary, qyzmetkerlerdi oqytý kerek. Bul rette jobalyq qujattamany kelisý rásimderi uzaq ýaqyt alady.
Jańa normanyń engiziletini týraly búgin aıtylmaǵany belgili. Endeshe, «Kásiporyndar nelikten erterek qam jasamaǵan?» degen zańdy suraq týyndaıdy. Qaýymdastyq mamandarynyń pikirinshe, buǵan álemdegi logıstıkalyq tizbekterdiń buzylýy keri áser etken. Emıssııalardy baqylaýǵa arnalǵan jabdyqtar Qazaqstanda shyǵarylmaıdy. Demek ony AQSh pen Eýropadan ákelý qajet. Al logıstıkanyń buzylýy, valıýta baǵamynyń qubylmalylyǵy satyp alý jáne tenderlik rásimderdi ótkizý úderisin qıyndatqan. Sonyń saldarynan jabdyqtardy jetkizý merzimi 1-1,5 jylǵa deıin shegerilgen jaıy bar.
«Jabdyqty ornatýdaǵy tehnologııalyq erekshelikter de áser etti. Ortasy qaýipti zaýyttarda nemese qondyrǵylarda ólsheý aspaptaryn bekitpes buryn paıdalanylǵan gazdy shyǵaryp, aǵyzý qubyrlaryndaǵy oıma tesikterdi qaýipsiz ornatý úshin toqtatý kerek. Alaıda mundaı modernızasııa tek kúrdeli jóndeý kezinde ǵana júzege asyrylady. Al kúrdeli jóndeý jumystary ádette ár 2-4 jyl saıyn jasalady. Sonymen qatar tozǵan qubyrlardy muqııat tekserý mańyzdy. Olar aldaǵy tehnıkalyq, qurylymdyq ózgeristerge shydamaýy múmkin», deıdi qaýymdastyq ókilderi.
Olardyń pikirinshe, avtomattandyrylǵan monıtorıng júıesi ornatylatyn jerdi tańdaý da mańyzdy másele. О́ıtkeni aǵyzý núktesi qajetti kommýnıkasııalardan úlken qashyqtyqta ornalasqan. Onyń ústine qysta turaqty hám jetkilikti sý kólemin tabý da qıyn. Osy turǵydan taǵy da qıyndyqtar týyndaýy múmkin degen boljam bar. Jabdyqty qarashadan sáýirge deıingi kezeńde ornatý tıisti qoljetimdilik pen kirme joldyń bolmaýyna baılanysty keıbir jaǵdaılarda avtomattandyrylǵan monıtorıng júıesi jumysyndaǵy irkilisterge jedel nazar aýdarý, oǵan ýaqtyly qyzmet kórsetý múmkin bolmaı qalýy da yqtımal.
«Eń mańyzdysy, Ekologııalyq kodeks qaýiptiliktiń birinshi sanatyndaǵy obektilerde eń ozyq qoljetimdi tehnıkalardy engizýdi kózdeıdi. Biraq kásiporyndar keıinnen paıdalanýdan shyǵarý nemese jańǵyrtý qajet bolǵan kezde avtomattandyrylǵan monıtorıng júıesin ornatýǵa ınvestısııa salýy da múmkin. Qaıta jańartý jobalaryn iske asyrý kezinde jańadan engiziletin jabdyq qoldanystaǵydan túbegeıli erekshelenýi yqtımal jáne avtomattandyrylǵan monıtorıng júıesin jańadan engiziletin kózderge qaıta ornatý múmkin bolmaıdy. Osynyń saldarynan ınvestısııalyq baǵdarlamaǵa jumsalǵan qarajattyń tıimdiligi aqtalmaıdy», deıdi mamandar.
Qysqasy, qaýymdastyq avtomattandyrylǵan monıtorıng júıesin engizýdi 2027 jyldyń 1 qańtaryna deıin shegerýdi surap otyr.
– Taý-ken metallýrgııa kesheniniń kásiporyndary avtomattandyrylǵan monıtorıng júıesine qatysty mindettemelerdi belgilengen merzimde oryndaı almaıdy. Tehnıkalyq jáne uıymdastyrýshylyq sebepterden basqa, kásiporyndar ónimdi satýda qıyndyqtarǵa tap bolyp otyr. Olar ónimderin sata almaı, qoımaǵa úıip jatyr. Ony da eskerý kerek. Qysqasy, biz bul iste kóptegen qaýip men táýekeldi kórip otyrmyz. Ornatylǵan júıelerde zaqym paıda bolsa, ony kim tekseredi jáne qalaı retteıdi?! Jobalaý kezeńinde de kóptegen másele týyndaıdy. Árıne, memlekettik organdarǵa júginermiz. Biraq olar bizdi uzaq ýaqyt boıy kúttirip qoıady emes pe?! – deıdi Taý-ken óndirý jáne taý-ken metallýrgııa kásiporyndary qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory Nıkolaı Radostoves.
Kazenergy qaýymdastyǵynyń mamandary avtomattandyrylǵan monıtorıng júıesine qatysty zańnamany jetildirý qajet dep sanaıdy. Sondaı-aq olar árbir sala boıynsha bir qanatqaqty jobany iske asyrýdy jáne bir jylǵa arnalǵan Jol kartasyn ázirleýdi usyndy. О́ıtkeni kompanııalardyń barlyǵy birdeı avtomattandyrylǵan monıtorıng júıesine qatysty talaptardy tolyq kólemde oryndaı almaıdy. Sondyqtan mamandar bul máseleniń Úkimet deńgeıinde qaralǵanyn qalaıdy.