5-11 synyptarǵa jańa mindetti pán engizildi. Pedagogterdi jumysqa qabyldaýdyń jańa tártibi bekitildi. Kolledjder endi jumys berýshilermen birlesip oqý baǵdarlamalaryn jasap, oqytý merzimderin eńbek naryǵyna sáıkes birge anyqtaı alady. Barlyq izdenýshi, sonyń ishinde sheteldik stýdentter ýnıversıtetke baryp oqıdy. Jańa oqý jylynyń osy jáne ózge de ózgeristeri men jańalyqtary jaıly Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte aıtyldy.
Orta bilim. Jıynda sóz alǵan Oqý-aǵartý birinshi vıse-mınıstri Sholpan Karınovanyń aıtýynsha, 1 qyrkúıekte elimizdegi barlyq mektepte Bilim kúnine arnalǵan saltanatty is-sharalar, synyp saǵattary ótedi. Is-sharanyń formatyn, qatysýshylar quramyn bilim berý uıymdary ózderi aıqyndaıdy.
– Oqý jyly 1 qyrkúıekte bastalyp, 31 mamyrǵa deıin, ıaǵnı 36 aptaǵa sozylady. Jazdyń alǵashqy kúninen bastap oqýshylar dástúrli túrde jazǵy demalysqa shyǵady. Tıisinshe, jaz aılarynda balalar tolyǵymen demalady. Úsh aýysymdy mektepterdi qospaǵanda 7 259 mektep jańa oqý jylynda bes kúndik oqytý rejimine kóshedi, bul mektepterde 3,4 mln bala jáne 300 myńnan kóp pedagog bar. Mınıstrlik memlekettik tilde bilim alatyn 1-synyptarǵa tek qazaq tilin, orys tilinde bilim alatyn 1-synyptarǵa memlekettik til men orys tilin ǵana oqytý týraly sheshim qabyldady. Qazaq tilinde bilim beretin mektepterde 2-synyptan bastap orys tilin oqytý bastalady. Al aǵylshyn tili barlyq mektepte úshinshi synyptan bastap oqytylady. Sondaı-aq balalardy erte kásibı baǵdarlaý maqsatynda 1-synypqa «Eńbekke baýlý» jáne «Beıneleý óneri» pánderi «Kórkem eńbek» pániniń ornyna júrgiziledi. «Jahandyq quzyrettilik» fakýltatıv páni bıyl 5-11 synyptar úshin mindetti kýrs bolady. Kýrsta «Adaldyq jáne etıka», «Ekologııalyq mádenıet», «Azamattyq», «Tirshilik qaýipsizdiginiń negizderi», «Medıasaýattylyq jáne qarjylyq saýattylyq» modýlderi qamtylǵan, – dedi Sh.Karınova.
Mınıstrdiń orynbasary baıandaǵandaı, pedagogterdi jumysqa qabyldaýdyń jańa tártibi bekitildi. Muǵalimder konkýrstan ótedi. Negizgi talaptarǵa bilim, eńbek ótili, ulttyq biliktilik testileý nátıjeleri jáne biliktilik sanaty, kásibı jetistikteri jatady. Al mektep dırektorlaryn rotasııalaý jalǵasyp jatyr. 2022 jyly 1 200-den asa dırektor rotasııalaýǵa sáıkes keledi. Búginde 414 dırektor rotasııadan ótti.
Tehnıkalyq-kásiptik bilim. Qazaqstandyq 770 kolledjde 489 myń stýdent bilim alyp jatyr. Memleket basshysy tegin tehnıkalyq jáne kásiptik bilimmen 100% qamtýdy tapsyrǵan. Osyǵan oraı memlekettik tapsyrys respýblıkalyq bıýdjet esebinen 45 myń orynǵa ulǵaıtylyp, 128 myń oryndy qurap otyr.
– Bıyl kómekti qajet etetin balalardy qabyldaý úshin grant kvotasy 50%-ǵa deıin ulǵaıtyldy. Osy jyldan bastap mınıstrlik jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip, kásiporyndardyń suranysy boıynsha kadrlardy jumysqa ornalastyrý boıynsha maqsatty daıarlaýdy engizýge kiristi. Bul úshin kásiporyn kolledjben maqsatty daıyndyq týraly shart jasaıdy. Kásiporyn óz bazasynda pedagogterdiń jáne stýdentterdiń praktıkasyn uıymdastyrý, jas mamandardy jumysqa ornalastyrý boıynsha mindetti ózine alady. Búginde kásiporyndardan 10 myń orynǵa maqsatty memlekettik tapsyrys alýǵa ótinimder tústi. Negizi Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes óńirlerdegi kolledjderdi iri bızneske qamqorlyqqa alý tájirıbesi bar. Qazirgi tańda 498 kásiporyn 410 kolledjdi qamqorlyqqa alǵan, – dedi birinshi vıse-mınıstr.
Sh.Karınovanyń sózine qaraǵanda, kolledjderge akademııalyq derbestik berildi. Bıylǵy oqý jylynan bastap kolledjder jumys berýshilermen birlesip oqý baǵdarlamalaryn jasap, oqytý merzimderin eńbek naryǵyna sáıkes birge anyqtaı alady. Túrkistan, Atyraý jáne Aqtóbe oblystarynda 2 myń orynǵa 6 jataqhana qoldanysqa berildi. 165 memlekettik kolledjde jóndeý júrgizildi.
Joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim. Jańa oqý jylynda stýdentter, onyń ishinde sheteldik stýdentter daıyndyqtyń barlyq baǵyty boıynsha dástúrli formatta oqıdy. Baspasóz konferensııasynda qazaqstandyq joǵary oqý oryndaryndaǵy jańa oqý jylyna daıyndyq pen oqytý formaty týraly baıandaǵan Ǵylym jáne joǵary bilim vıse-mınıstri Talǵat Eshenqulov:
– Joǵary oqý oryndarynda 1-kýrs stýdentterin qabyldaý aıaqtalýda, olardyń áleýmettik beıimdelýi úshin jaǵdaı jasalady. Búgingi tańda oqý prosesin oflaın formatta bastaý josparlanyp otyr. Qajet bolǵan jaǵdaıda joǵary oqý oryndary akademııalyq saıasatqa jáne jańa oqý jylynda bilim berý prosesin uıymdastyrý formatyna ózgerister engizý múmkindigin qaraıdy. Sondaı-aq mınıstrlik jataqhanalardaǵy oryndarǵa qajettilik týraly derekterdi jańartý boıynsha jumys júrgizdi. Búgingi tańda úsh oblystyń (Atyraý, Ulytaý jáne Qyzylorda oblystary) 28 joǵary oqý ornynda jataqhanalardaǵy oryndarmen 100% qamtamasyz etilgen. Boljam boıynsha jańa oqý jylynda jataqhanaǵa muqtaj stýdentterdiń sany 89 myńnan asatyn adamdy quraıdy. Bul rette eń úlken qajettilik Almaty jáne Nur-Sultan qalalarynda baıqalady. Jataqhanalardaǵy oryn tapshylyǵy máselesin sheshý úshin 30 joǵary oqý oryndary qonaqúıler men hostelderdiń ıelerimen 16 819 tósektik oryndy jalǵa alý boıynsha sharttar men memorandýmdar jasady, – dedi.
Mınıstrlik ókiliniń málimdeýinshe, jalpy, jańa jataqhanalar salý 2018 jyldan bastalǵan. Sodan beri joǵary oqý oryndarynda 20 761 tósektik orynǵa arnalǵan 93 obekt, onyń ishinde 2022 jyly 1 470 tósektik orynǵa arnalǵan 6 obekt paıdalanýǵa berildi. Búginde elimizdiń 103 joǵary oqý ornynda ákimshilik-oqý korpýstaryn, jataqhanalardy, kitaphanalardy, sport zaldaryn, ashanalardy jóndeý, sondaı-aq jylytý júıelerin jóndeý jumystary júrgizilgen.
– Jańa oqý jylynan bastap bakalavrıat stıpendııasy 20%-ǵa (31 423 teńgeden 36 660 teńgege deıin), magıstratýra men doktorantýra úshin 15%-ǵa (tıisinshe 76 950 teńgeden 86 987 teńgege deıin, 172 500 teńgeden 195 000 teńgege deıin) ulǵaıdy. Jalpy, bul ulǵaıtý shamamen 161 myń bilim alýshylarǵa qatysty bolady, – dedi T.Eshenqulov.