Tekseris pe, teketires pe?

Kúl-qoqys úıindisine aınalǵan stıhııalyq polıgon tazartylyp, retke keltirilip, ozyq jobany júzege asyrýǵa 2 mlrd teńgege jýyq ınvestısııa jumsalǵan. 32 mln teńge turatyn zamanaýı súzgi qondyrǵysy ornatylyp, qorshaǵan ortany saqtaý ta­lap­tary barynsha qamtamasyz etil­gen. Osy jyldar ishinde jol qu­rylysyna baǵyttalǵan qar­jynyń jalpy kólemi 17 mlrd teńgege jýyq. О́kinishtisi, she­neý­nikterdiń qatysýymen ashylyp, óńirde ınvestısııalyq jo­ba retinde joǵary baǵalanǵan kásip­orynnyń jer telimderin satyp alý jónindegi kelisimsharty sot tarapynan zańsyz dep tanylyp, qomaqty qarajattyń jelge ushý qaýpi tónip tur. Bul jóninde belgili advokat Oleg Hrýpın jan-jaqty habardar etti.

Oleg Sergeevıchtiń aıtýyn­sha, daýdyń basy tabıǵat qor­­ǵaý prokýratýrasynyń tekseri­si­nen týyndap, onyń sońy teke­tireske ulasqan syqyldy. Proký­ra­týranyń usynysy negizinde jer qatynastary ınspeksııa­sy zaýytty jabý týraly maman­dan­dyrylǵan aýdanaralyq ekono­mı­kalyq sotqa shaǵym túsirgen. Talap aryzdy qaraǵan sýdıa Aıgúl Dosaeva jer ýchaskesi ýákiletti memlekettik organ­nyń ruqsatynsyz berilgendikten, za­ýyt­tyń Smırnov zoologııalyq qo­ryǵy erekshe qorǵalatyn ta­bı­ǵı aýmaqta ornalasýy zańsyz degen sheshim shyǵarǵan. Sýdıa Smırnov qoryǵynyń aýmaǵyn­da ornalasqan jer ýchaskelerin ­ıelený, paıdalaný jáne bılik etý quqyǵy jergilikti atqarýshy organnyń mindetine kirmeıdi jáne qandaı da bir mámileler jasaýǵa quqyly emes, mundaı quzyret el úkimetine berilgen dep qol­danystaǵy zańnamaǵa silteme jasaǵan. Oblystyq appelıasııalyq sot ta jer telimderin satyp týraly aýdan ákimdiginiń uıǵarymyn jaramsyz dep tanyp, sheshimdi ózgerissiz qaldyrǵan.

Advokat sot sheshimderimen ke­lispeıdi. Dúdámal tustarǵa, eske­rilmegen jaıttarǵa, soǵan qa­tys­ty ózi keltirgen ýájge toq­taldy.

«Erekshe qorǵalatyn aýmaq sanaty tizimine engizilgen Smır­nov qoryǵy 240 myń gektar al­qapty alyp jatyr. Onyń basty maqsaty – tirshilik etetin ja­nýarlar men ósimdikter dúnıe­sin qorǵaý, saqtaý, týrızmge, rek­reasııaǵa arnalǵan nysan re­tinde ekologııalyq, ǵylymı, má­denı jaǵynan erekshe qundy­lyqtar­dyń keń óris alýyna múm­kindik týdyrý. Al sottyń Smır­nov qo­ryǵynyń shekarasyna kire­tin kez kelgen jer ýchaskesi bo­ıynsha jergilikti atqarýshy organ­dar qandaı da mámile jasaýǵa quqy­ǵy joq deýi qısynsyz. О́ıtkeni qoryqtyń ornalasqan jeri Aıyr­taý aýdanyndaǵy ulttyq park sııaqty aıryqsha qorǵalatyn ta­bıǵı aýmaqqa jatpaıdy. Iá, ań aýlaýǵa, ańshylyq jasaýǵa tyıym salynǵan. Alaıda jerdi paıdalanýǵa ruqsat bar. Onyń aýmaǵyna Mamlıýt, Aqqaıyń, Esil aýdandarynyń bir bóligi, Smırnovo, Astarhanka, Rýblevka, Podgornoe, Trýdovaıa nıva, Chapaevo sııaqty iri eldi mekender, ondaǵan orta jáne shaǵyn bıznes sýbektileri kiredi. Sonda olardyń bárin súrip tastaý kerek pe? Turǵyndar úı-jaıyn satqan kezde tikeleı úkimetke qaıyryla ma? Menińshe, jerdiń paıdalanylýy men qorǵalýyn memleket­tik turǵydan qamtamasyz etetin ýákiletti organdar men olardyń jergilikti bólimsheleriniń quzy­reti shektelip otyr. Tekserýshi organdar osy máseleniń ara-jigin ajyratyp almaı birden sot­qa shaǵymdanýy tyǵyryqtan shyǵýdyń, medıasııalyq kelisim­ge kelýdiń utymdy joly emes. Asfalt zaýytyn salý týraly sheshimdi aýdan ákimdigi emes, úkimet qabyldaıdy deý – bul prosedýralardyń jergilikti bı­lik arqyly iske asyrylatynyn elemeý. Sot osy jaǵyn muqııat zerdelemegen. Orlınogorsk orman sharýashylyǵynan 50 gektar jer qalaıy bar ken ornyn ıgerýge berildi. Bul sharalar jergilikti ýákiletti oryndardyń ótinishteri arqyly oryndaldy», degen zańger Jer kodeksiniń keı baptaryna mán berilmegenine qynjylady.

Erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtardyń jeri memleket men­shiginde bolatyny jáne ıelikten shyǵarýǵa jatpaıtyny belgili. Biraq Qazaqstan Respýblıkasy­nyń zańdarynda kózdelgen tártip­pen jáne jaǵdaılarda shekteýli sharýashylyq maqsattary úshin paıdalanylýy múmkin ekendigi, ýákiletti organnyń usynysymen bosalqy jerge aýystyrý, sondaı-aq bosalqy jerdi qaıtadan erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar jerine aýystyrý tártibi Jer kodeksinde aıqyn jazylǵan. Demek bul jaǵdaıda atqarýshy oryndar bul jerlerdi azamattar men kásipkerlerge paıdalanýǵa berýge quqyly ekeni sot nazarynan tys qalǵan tárizdi.

Erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtardy qalaı ajyratýǵa bolady degen saýalǵa oblys­tyq kásipkerler palatasy janyn­daǵy kásipkerlerdiń quqyq­taryn qorǵaý jáne sybaılas jem­qorlyqqa qarsy is-qımyl jónin­degi keńestiń tóraıymy Inessa Qýanova bylaı jaýap berdi.

– Erekshe qorǵalatyn tabı­ǵı aýmaqtar shekarasy zańda naq­ty belgilenip, birneshe túr­ge bólingen. Ulttyq tabıǵı park­terde erejeler barynsha qatań­datylǵan. Al Smırnov sekildi zoologııalyq qoryqtardy paıdalaný talaby basqasha, olarda belgili shekteýler bolǵanymen, aıryqsha qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtarǵa jatpaıdy. Mundaǵy jer menshik ıelerinen alynbaıdy jáne qoryqtyń jeri bolyp eseptelmeıdi. Sot sheshimi durys desek, qoryq aýmaǵyndaǵy nysandardy basqa jaqtarǵa kóshirýge ne súrýge týra keledi. Tek qana osy kásiporynnyń «qarmaqqa ilinýi» túsiniksiz.

Iá, tabıǵatty qorǵaý prokýratýrasy Smırnov qoryǵy aýma­ǵynda birneshe jyldan beri ir­kilissiz jumys istep kele jatqan óndiris oshaǵyn kenetten «baıqap» qalǵanyna qaıran qalǵandar osylaı deıdi. Qyraǵy bolsa, boı kótererde nege dabyl qaqpaǵan? Ekinshiden, sharýasy ońǵarylyp, isi alǵa basqan óndiris oshaǵy ǵana «qyzyqtyrǵany» dúdámal týdyrady.

«Endigi bar úmitimiz – Joǵar­ǵy sotta. Asfalt-beton zaýy­tyn jabý esh qısynǵa kelmeıdi dep esepteımiz. Ádildik úshin aqy­ryna deıin bel sheship, kúresetin bolamyz. О́ıtkeni kásipkerdiń tarapynan ekologııalyq ta, ekono­mıkalyq ta zań buzýshylyq oryn alyp otyrǵan joq. Bıznes ashpas buryn tıisti memlekettik organdardyń ruqsatyn alǵan. Nesıe arqyly jer telimderin rásimdegen. Memleketke salmaq salmaı óz jumysyn talapqa saı atqaryp, tikeleı óndirispen aınalysyp otyr. Salyǵy tóleýli, júzge jýyq adam jumyspen qam­týly. Budan artyq ne kerek? Tek­serýshilerdiń «olqylyq tap­tyq» dep masaıraýy tańǵal­dy­rady», dedi sóz sońynda Oleg Sergeevıch.

О́mir ESQALI,

jýrnalıst

Soltústik Qazaqstan oblysy,

Qyzyljar aýdany