Jalǵyzdyq jarasy

Jetinshi qabatta ornalasqan kabınetimniń terezesinen tómenge kóz tastap, qoǵamnyń qotyryna aınalǵan sýısıd týraly taǵy da oıǵa aldyq. О́zine qol jumsaǵan adam «aqtyq sheshimdi» qabyldaý úshin qansha ýaqyt oılanǵanyn kim bilsin, biz biraz oılandyq. Kópshilik uqsap dattaýǵa emes, «májbúrli tań­daýǵa» jetkizbeýdiń jolyn izdeýge tyrys­tyq.

Statıstıkalyq derekterdi sapyryp mı ashytqymyz joq. Elimizdegi sýısıd haqynda ınterneti durys jumys istemeıtin aýyldaǵy qarapaıym turǵynnyń ózi saıraı jóneler. Aýyl demekshi, shalǵaı eldi mekenderde taǵdyr taýqymetine tap bolǵandardyń óz qorasynda asylyp qalý oqıǵalary az emes. Qatardaǵy adamnyń biri bolǵandyqtan mundaı jaǵdaılar aýyldyń syrtyna shyǵa qoımaıdy. Al laýazymdy tulǵalardyń ózine qol jumsaýy, áskerdegi sýısıd, shahardaǵy kópqabatty turǵyn úılerdiń terezesinen sekirý derekteri eldi eleń etkizip, áleýmettik jelide jeldeı esip tur. Mamandar da Qazaqstandaǵy sýısıd statıstıkasyna senýge bolmaıtynyn alǵa tartady. Sebebi bizdiń qoǵamda óz-ózine qol salǵandardy nemese soǵan árekettengenderdi aıyptap, syrtynan ǵaıbattaý kóp. Muny eskergen marqumnyń jaqyndary ólim sebebin sýısıdpen baılanystyrmaýǵa tyrysady. Demek, keı derekter arnaıy statıstıkaǵa ilinbeı qalady degen sóz.

Almatyda toǵyzynshy qabattan 3 balasyn qushaqtap tómenge quldılaǵan ananyń áreketin umyta qoıǵan joqpyz. Jýyrda sol shaharda jaman aýrýǵa shaldyqqan 26 jastaǵy boıjetken 25-qabattan sekirip ketti. Anyǵy sol, óz-ózine qol jumsaýdyń sebebi kóbine áleýmettik problemalarmen baılanysty. Qarny toq, kóılegi kók adamdar sýısıd jasaǵandardyń áreketin túsinbeýi múmkin. Túsinbeıdi de. О́zińizge suraq qoıyp kórińizshi. Júıkeńiz qanshalyqty myqty? Aýyr synaqqa synbaı, sońyna deıin kúrese alasyz ba? Sál de bolsyn oılanyp qalǵan shyǵarsyz...

Adamnyń jaratylysy qyzyq ǵoı. Osy ár adamnyń ishinde sýısıdtiń dánegi jatatyn sııaqty. Sabyr saqtap, qıyn sátterge tóze bilseń dánektiń álegi joq. Kerisinshe, ashýǵa boı aldyryp, synaqqa synyp, jaqsylyqtan kúder úzseń, dánek tamyr jaıyp, seniń qınalǵanyńnan nár alyp, túbińe jetetindeı kórinedi. Sýısıdtiń dánegi tolyq piskende aqylyńnan adasyp, sheshýshi sát taqalǵanyn da sezbessiń. Tipti ózińe qol jumsaý úshin mas bolýdyń da, esirtkiden dám tatýdyń da qajeti bolmaı qalady. Árıne, bizdiki boljam hám paıymdaý ǵana.

Sonymen, keselmen kúresý úshin ne isteý kerek? «Jurttyń balasyn qarashy» dep ózgemen salystyrýǵa asyqpyz ǵoı. Baıqaısyz ba, osy shetelde psıholog mamandardyń mártebesi bıik. Ár otbasynyń jeke psıhologi bar. Kez kelgen strestik jaǵdaıda solardyń kómegine júginýge tyrysady. Aıtqanyn buljytpaı oryndaıdy. Senedi, sóıtip, bar qıyndyqty jeńip shyǵady. Joǵaryda óz-ózine qol jumsaýdyń sebebi kóbine áleýmettik problemalarmen baılanysty ekenin jazdyq. Shyn máninde, elimizde sýısıdke ıtermeleıtin negizgi sebep – jalǵyzdyq eken. Bul – depressııanyń belgisi. Iаǵnı bizge psıhologterdiń jumysyn oń jolǵa qoıý kerek sııaqty. Jasy­ra­tyny joq, mekteptegi psıhologter balalarmen júıeli jumys istep jatyr deýge sený qıyn. Ári ketse psıhologııalyq test alar. Sonyń negizinde júıke júıesi álsizdeý oqýshylarmen jumys ister. Bálkim, olardy da kinálap kerek emes shyǵar. Saǵaty az bolýy múmkin. Mektepti bitirgennen keıin psıhologpen áskerge shaqyrǵanda ǵana jolyǵasyń. Keıin tis dárigerine, kóz dárigerine bararmyz, biraq psıhologtiń tabaldyryǵyn attap bas­paıtynymyz ótirik pe? Sirkemiz sý kótermeı júretini de sodan ba eken? Psıholog dese, tizeden balǵamen soǵatyn adam elesteıdi ózi. Psıhologpen syryńdy bólisken qaısyńyz bar, káne? Myqty psıhologter joq dep aq­ta­lýymyz múmkin, memleket sheńberinde osy má­se­leni qolǵa alsa sýısıdpen kúresý ońaıǵa soǵar ma edi?!

Memlekettiń baılyǵy – adam. Olaı bolsa, ár taǵdyr mańyzdy. Áleýmettik qıyndyqqa tap bolǵan otandastarymyzdy otqa tastap, beıjaı qarap otyrǵanymyz jaramas.

Tuman oıdyń jeteginde júrgender qoǵam­nan oqshaýlanyp, syr bermeıdi de. Biz de kóńilsiz júrgen adamnyń jaǵdaıyn sura­maı­tyn boldyq ǵoı. Tipti jaqyn týystyń aman­dy­ǵyn bilýden qaldyq. Sýısıd jasaǵandardy kinálaımyz, tamshydaı bolsa da qoǵamnyń da kinási bar-aý... Al siz sońǵy ret jaqyn týysyńyzdyń amandyǵyn qashan suradyńyz?