Álemdik senim men kelisim

Jer jahannyń din basshylary jınalǵan alǵashqy sezd 2003 jyldyń 23-24 qyrkúıeginde Astana qalasynda ótti. I Álemdik jáne dástúrli dinder sezinde Qazaqstan oryndalýy neǵaıbyl nárseni júzege asyrdy. Dóńgelek ústel basyna álemdik iri konfessııa ókilderin betpe-bet jınady. Bul qalyptan tys, formaty men máni jóninen biregeı, shynynda da ǵalamdyq deńgeıdegi oqıǵa boldy.

Jıynǵa ıslam, hrıstıan, býddızm, ıýdaızm, ındýızm, sıntoızm, daosızm jáne bas­qa konfessııalardyń joǵary deń­geıdegi ókilderi qatysty. Negizgi álemdik dinder kóshbasshylary tarıhta birinshi ret bas qosyp qana qoımaı, kon­fessııaaralyq dıalog halyqtar men ulttar arasyndaǵy beıbitshilik pen keli­simdi qoldaýdyń mańyzdy quraly retinde qarastyrylatyn deklarasııany birlesip qabyldady. Sondaı-aq forým barysynda sezdi turaqty túrde, úsh jylda bir ret ótkizip turý kelisildi.

Alǵashqy sezde dıalogtiń mańyzy jóninde ál-Azhar ýnı­ver­sıtetiniń sol kezdegi Bas ımamy, Sheıh Muhammad Saıd Tantaýı: «Jaǵymdy dıalog, áıgileı aıtaıyn, jaǵymdy jáne paıdaly dıalog aqıqatqa súıenip, ótirikten aýlaq bolýǵa tıis. Biz jaqtastarymyzben de, tipti bizdi jaqsy kórmeýi múmkin qarsy­las­tarymyzben de áńgime júrgize alýymyz qajet», degen edi.

2006 jyldyń qyrkúıeginde Asta­­nada, sezd ótkizýge arnaıy tur­ǵy­zyl­ǵan Beıbitshilik jáne kelisim saraıyn­da, Álemdik jáne dástúrli dinder kósh­bas­shy­larynyń II kezdesýi ótti. Oǵan álemniń 26 elinen 29 dinı delegasııa qatysty. Sezde «Din­aralyq dıalog prınsıpi» jáne qaqtyǵystardy bol­dyrmaýǵa shaqyrý Deklarasııasy qabyl­dandy.

2009 jyldyń maýsym aıynda Asta­nada álemniń 35 elinen kelgen 77 dele­gasııanyń qatysýymen III Álem­dik jáne dástúrli dinder kóshbas­shy­larynyń sezi ótti. Álemdik qoǵam­das­tyqty shynaıy dinaralyq dıalog ornatý úshin dinı kósh­basshylardyń kúsh-jigerin qoldaýǵa yqpal etýge shaqyrǵan úndeý qabyldandy.

Álemdik jáne dástúrli din kósh­bas­­shylarynyń IV sezi 2012 jyly 30-31 mamyrda Astana qalasynda ótti. Sezge álem­niń 40 elinen 85 delegasııa qa­tysty. Forýmnyń basty taqy­ryby – «Beıbitshilik pen kelisim – adamzattyń tańdaýy». Sezd júrip jatqan kezde ózge de gýmanıtarlyq forýmdar men ynty­maqtastyqqa baǵyttalǵan Din kósh­­basshylarynyń keńesi jumysyn bastady. IV sezdiń qorytyn­dysy bo­ıynsha ja­rııa­lan­ǵan Úndeýde din kósh­basshy­lary búkil adamzatty bolashaq ómir úshin ózara birlikke, tatýlyq pen beıbitshilikti saq­taýǵa, ádildik pen jasampazdyqqa sha­qyrdy.

Sezge qatysýshylardyń biri – Iz­raıldiń Bas Sefard Ravvıni Shlomo Qazaqstannyń konfessııa­aralyq tatý­lyq pen tolerant­ty­lyqty qamtamasyz etýdegi kúsh-jige­rine joǵary baǵa berdi. Onyń sózinshe, bul – búkil adamzat úshin jar­qyn úlgi. Osy oraıda, Shlomo Amar Qazaqstannyń BUU-nyń ja­ńa nusqasyn qurǵanyn, bul uıym halyqtardy ǵana biriktirip qoı­maı, dinder men mádenıetterdi de toǵystyrǵanyna erekshe mán berdi.

2015 jylǵy 10-11 maýsymda ót­ken Álemdik jáne dástúrli din kósh­bas­shy­larynyń V sezine múıizi qaraǵaıdaı kóshbasshylar jınal­dy. Astanada BUU-nyń Bas hat­shysy Pan Gı Mýn, Ior­danııa koroli Abdalla II, Fınlıandııa pre­zı­­denti Saýlı Nıınıste, EQYU Bas hat­­shysy Lamberto Zaner, IYU Bas hat­­shysy Iıad ben Amın Madanı jáne óz­ge de saıasatkerler, din jáne qoǵam qaı­­­rat­kerleri jınaldy. Sezge bar­ly­ǵy 42 elden 80-ge jýyq delegasııa keldi.

Forým jumysyna halyq­ara­lyq qo­ǵam­dastyq erekshe mán bergenin atap ótken jón. О́tpe­li kezeńde dinbasylardyń «bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵarýy» asa mańyzdy edi. «Beıbitshilik jáne damý jolyndaǵy dinı jáne saıası qaıratkerlerdiń dıalogi» sezdiń negizgi taqyrybyna aınaldy.

Sezd deklarasııasy áskerı qaq­tyǵystardy toqtatý, saıası qaı­shylyqtardy kúshpen sheshýden bas tartý, derjavalar arasyndaǵy senimsiz­dikti joıý, kon­fessııaaralyq alaýyzdyq otyn tutatýǵa buqaralyq aqparat qural­­daryn paıdalanýǵa jol bermeý máselelerinde, sol sııaqty ashtyq, juqpaly indet, jumys­syz­dyqpen kúreste dinı jáne saıası qaıratkerlerdi kúsh bi­riktirýge shaqyrdy.

Kezekti sezd 2018 jyly 10-11 qazan kúnderi Astana qala­synda ótti. «Dinı lıderler qaýip­siz álem úshin» taqy­rybynda uıymdas­tyrylǵan jıynǵa saıası qaırat­ker­ler men halyqaralyq uıym ókilderinen quralǵan 46 elden kelgen 82 delegasııa qatysty.

Sezd qorytyndysy boıynsha qa­byldanǵan Deklarasııada forým qa­tysýshylary uzaq merzimdi turaq­­ty­lyqqa qol jetkizý jáne óshpen­dilik pen tózimsizdikten týyndaǵan kúshtep jasalatyn áreketterdiń aldyn alý jóninde kúsh-jiger qosýǵa Álemdik jáne dás­túrli dinder kósh­basshylaryn barynsha tartýǵa ázir ekenin jetkizdi.

Qorytyndy qujat álemdik BAQ ókilderin terrorızm men dindi teń­destirýden bas tartý­ǵa úndeıdi. Deklarasııada beıbi­t­shiliktiń qun­dy­lyǵyn, buqaralyq aqparat qural­­darynda, áleýmettik jeliler men qo­ǵam­dyq jıyndarda ózara túsinis­tik pen syı­lastyqty ilgeri­letý, sondaı-aq barlyq dinniń qul­shy­lyq jasaý oryndary men kıeli jer­lerinde arandatýshylyq pen zorlyqty boldyrmaýǵa kúsh salýǵa úndeýi qamtylady.

Bıylǵy jıyn «Pandemııadan keıingi kezeńde adamzattyń rýhanı jáne áleýmettik damýyndaǵy álem­dik jáne dástúrli dinder lıder­leriniń róli» taqyrybyna arnal­ǵan. Sezd barysynda din lıder­leriniń ártúrli kezdesýleri, sez­diń saltanatty ashylýy men jaby­lýynda plenarlyq oty­rys­tar ótedi. Sondaı-aq tórt seksııalyq oty­rys, Qazaqstan Prezı­dentiniń, Sezd Hat­shylyǵy basshysynyń delega­sııa basshy­larymen jáne sezdiń be­del­di qatysýshylarymen ekijaq­ty kez­desýlerdi ótedi dep jospar­lan­ǵan.

Jalpy alǵanda, elordada uıym­dastyrylǵan sezder din­aralyq qaqtyǵystar qaýpin artta qaldyrý jáne jahandyq rýhanı kelisimdi ny­ǵaıtý jolyndaǵy bizdiń shynaıy úlesimiz bolǵany anyq. Túr­li dinderdiń beıbit, qatar ómir súrýi­ne jáne olardyń dıalogyna jaǵ­daı týǵyzǵan Qazaqstan osy forým­ǵa erekshe laıyq alań bola bildi. Elimizde ótkizilip kele jatqan Álemdik jáne dástúrli dinder kósh­bas­shylarynyń basqosýy álemdik senim men kelisimniń bir tiregi ekeni belgili.