Qazaq kınosy kórermenge nege jetpeıdi?

Qazynadan mıllıondaǵan qarjy bólinip jaryqqa shyqqan kórkem týyndylar kórermenge jetpeıdi, sol fılmdi túsirýge qatysqan ondaǵan, júzdegen adamnyń eńbegi esh bolyp, stýdııanyń sóreleri men sýyrmalarynda shań basyp jatatynyn kıno bıligindegi basshylar da jaqsy bile­di. Kınoprokat júıesindegi kúrdeli ahýaldyń sheshiletinine úmit artyp kele jatqanymen, bári beker, bul kereǵarlyqty bizge eshkim túsindirip bere almaıdy. Kún ótken saıyn keri ketip bara jatqan máseleniń kúrmeýin sheshýge kelgende is basyna kelgen qaı basshy da qaýqarsyz bolyp shyǵady.

Basqa topyraqtaǵy báıgede baǵy ozyp, óz elinde sorlap otyrǵan Qazaq­stan kınosynyń basyndaǵy osy jaıtty ashyna baıandaǵan prodıýser, rejısser Azızjan Zaırov Mádenıet jáne sport mınıstri Dáýren Abaevtyń atyna ashyq hat joldap, óz kórkem týyndysynyń taǵdyryna aralasqanyn kútip otyr. Sebebi on jyldan asa ýaqyt áleýmettik fılm túsirýmen aınalysyp kele jatqan Azızjan Hanzatuly «Bolý álde bordaı tozý», «Qyz ben teńiz» atty fılmderimen shartarapty aty sharlap, halyqaralyq kınofestıvalderdiń 20 shaqty júldesi men marapatyn jeńip alǵanymen, «Sheksiz múmkindikter» trılogııasynyń sońǵy taraýyn tanystyratyn alań taba almaı, tosqaýylǵa tap bolǵan. Buǵan deıin «Sheksiz múmkindikter» atty ortaq ataýmen San-Fransısko, London kórermenderine Qazaq eliniń áleýmettik fılmderin tanystyryp qaıtqan Azızjannyń sońǵy túsirgen fılmi «Anashym, men tirimin!» dep atalady. Eriktiler men áleýmettik jaýapkershiligi jetilgen azamattardyń arqasynda Almaty men elordada qoǵamdyq pikirdiń ser­keleri, shyǵarmashylyq salasynyń ókilderi qatysyp, naqty aıtqanda, eki qalada segiz ret jabyq kórseti­lim uıymdastyrylyp, olar fılmniń izigilikke toly mazmunyn joǵary ba­ǵa­laǵan bolatyn.

Alaıda iri kınoteatrlar jelisi­niń dıstrıbıýtorlary «Anashym, men tirimin!» fılmin prokatqa qabyl­daýdan bas tartyp otyr. Sebebi belgili – fılm kommersııalyq múddeden tys­qary tur, ıaǵnı kórermen tartpaıdy, tabys ákelmeıdi. Túsirilimi aıaqtalyp, óndiristik saraptamadan ótken daıyn fılmdi prokatqa qabyldamas úshin búkil dálelin alǵa tartyp otyrǵan dıstrıbıýtorlarmen aıtysyp-tar­tysqannan bul kúnde prodıýserdiń ózi de sharshaǵan. Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń tapsyrysy boıynsha Ulttyq kınony qoldaý ortalyǵy túsirgen fılmderdi kınoteatrlarda kórsetý júıesinde kemshiliktiń bar ekeni búgin belgili bolyp otyrǵan jańalyq emes, alaıda Azızjan Zaırov kınodaǵy bul kiltıpandy óz mysalymen tarqatyp aıtyp berdi.

Azızjan Zaırov fılmniń pro­dıý­seri retinde Ulttyq kıno ortalyǵy­nyń dıstrıbıýtor bólimshesine habarlasyp kómek suraıdy. Alaıda olar Ortalyqtyń kommersııalyq emes kınony qoldaıtyn memlekettik baǵdarlama ázirlep jatqanyn, biraq kómek tek «ulttyq» mártebesi bar fılmderge ǵana kórsetiletinin aıtady. Al ulttyq kınonyń mártebesin alý úshin belgili bir talaptar oryndalyp, prokatshylarmen kelisimshart jasalýy kerek. Tek «ulttyq» mártebesi bar fılm ǵana memleket qoldaýyna ıe bola alady. Osylaısha, óz eliniń zańyn syı­laıtyn azamat retinde Azızjan tártipke tompaq keletin áreket jasaı almaǵandyqtan fılminiń tusaýkeserin de jasaı almaı, prokatqa da shyǵara almaı qınalyp otyrǵan jaıy bar. Halyqtyń aqshasyna túsirilgen aýqym­dy jumys aıaqasty bolyp, aýmaly-tókpeli shaqta kórermenniń bir rýhanı suranysyn óteýge paıdasy bolady dep úmittengen dúnıesi ózinen basqa eshkimge kerek bolmaı qala ma dep qaýiptenedi.

A.Zaırovtyń memleket qarjysyna túsirip, zar qaǵyp jaryqqa shyǵara almaı otyrǵan «Anashym, men tirimin!» fılmi halyqaralyq Kann festıvali­niń irikteý synynan ótip, áıgili qalada qazannyń 13-inde álemdik premerasy josparlanyp ta qoıǵan. Fransııadan orala sala, Qazaqstannyń birqatar iri qalalarynda da fılmdi tanystyrý kózdelgen. Qıyn balalarmen ju­mys isteıtin ıývenaldy polısııa «Bul fılmdi mindetti túrde barlyq balalar úıi men bizdiń ortalyqta tirkelgen tártibi qıyn balalarǵa ákelip kórsetý kerek» dep keńes te berip ketken kóri­nedi. Rejısserdiń óz ıdeıasyn iske asyrý jolyndaǵy kúresi, jaryqqa alyp shyǵýdaǵy jantalasy, eńbegi, bári de baǵalaýǵa turarlyq, biraq basty maqsat – týyndynyń kórermenge jetkeni. Alaıda tek Zaırov qana emes, Qazaqstan rejısserleriniń deni jańa týyndylaryn kórermenge jetkize almaıdy. Sebep – bireý, prokattyń aldynda qaı-qaısysy da dármensiz.

Al prokat deıtin qylkópirden óte almaı, pushaıman hal keship otyrǵan «Anashym, men tirimin!» fılmi qandaı taqyrypty tolǵaıdy? Kórkem fılm túnimen shala uıyqtap, tań bozynan turatyn, keselge ushyraǵan balasynyń qas-qabaǵyn baǵyp, kóńil kúıine demeý bolatyn, ózi qaljyrap-qajysa da, qabaq shytýdy bilmeıtin barlyq jankeshti anaǵa, ásirese jastaıynan qaterli derttiń qaqpanyna túsken, sal aýrýyna dýshar bolyp múmkindigi shektelip, arbaǵa tańylǵan erekshe balalardyń úlken júrekti qaısar ana­laryna arnalǵan. Endeshe, jany kúızelip tursa da, jan balasyna muńyn shaqpaı, psıhologııalyq aýyr júkti qaıyspaı kóterip júrgen jalǵyzbasty ananyń erligin jyrlaǵan fılmge Qazaqstan kınoprokaty nege jaýyǵa qaraıdy? «Iá, týa salyp onkologııalyq dertke shaldyǵyp, býyn-súıegi qatyp úlgermegen balǵyn denesi hımııalyq dárige ýlanyp, balalyq shaǵyn aýrýhana tósegine aıyrbastaǵan balalardy baǵyp otyrǵan ana erligi týraly fılm jyrtań-jyrtań kúlkige qurylǵan kom­mersııalyq fılmder sııaqty oryp, qyryp, orasan tabys tabýdy kózde­meı­di, alaıda myńda­ǵan anaǵa jiger berip, úmit syılaıtyn kúshi bar edi, osyny oılasa netti?» deıdi A.Zaırov. «Anashym, men tirimin!» fıl­mi bar­lyq anaǵa arnal­ǵan kıne­matografııa úndeýi jáne bala­­lar onko­logııasy men bala­lar úıi tár­bıe­le­ný­shileriniń áleýmettik beıimdelýi máse­lesin ótkir kótergen mazmuny tereń týyndy.

A.Zaırovtyń ózi múmkindigi shekteýli jandardyń máselesine syrttaı qanyq adamdardyń qatarynan emes. Sebebi ózi de balalar úıinde tárbıelengen, taǵdyrdyń aýyr synaǵyna ushyrap, Iekinshi top múgedektigin alǵan adam. О́z basyna túsken qatal synaqtardan synyp ketpeı, úzdiksiz izdenip, shyǵar­mashylyqpen shuǵyldanýdy óz ómiriniń mánine aınaldyrǵan ol, bir adamǵa bolsa da oı salyp, jar shetinde daǵdaryp turǵan álemdegi eń baqytsyz adamnyń durys tańdaý jasaýyna septigi tıse degen maqsatpen osy jobasyn iske asyrǵan-dy.

Prodıýserge qoldaý bildirip baspa­sóz jıynyna kelgen jaqtastary joba prokat jaǵynan tıimsiz bolyp tabylsa, onda Úkimet qazaq kınosynyń jandy jeri bolyp soqtasy jarylǵaly tur­ǵan bul máseleniń basqa da qyrlaryn qarastyryp, qalaı da kórermenge jetkizý joldaryn tabýy kerek dep otyr. Eger mundaı múmkindikke qol jetkize almasa, A.Zaırov eriktiler­diń kómegine júginip, tyǵyryqtan shyǵý­dyń jolyn ózi taýyp kórmek.

Fılm rejısseri retinde tilshi­lerge armanyn aıta kelgen rejıs­ser Muhamed Mamyrbekov te kommer­sııalyq fılmderdi, ásirese komedııa­lyq janrdaǵy fılmderdi óner emes, bir kúndik fast-fýd dúnıe dep esepteıdi. «Adamdy kún saıyn fast-fýdpen qorektendire berse, nátıjesi ne bolatyny belgili. Avtorlyq, áleý­mettik, kommersııalyq emes kıno – ult baılyǵy. «Shetelderde avtorlyq, áleýmettik fılmderdi kórsetetin arnaıy kınoteatrlar bar. Al Almaty­daǵy jartylaı memlekettik, jartylaı jekemenshik «Kıno úıi» múlde jumys istemeıdi. Ol sonda kimge qyzmet kórsetip otyr? Ol úıde shetel­diń salmaqty syılyqtaryn sheti­nen tizip turyp ákelgen Dárejan О́mir­baevtyń, Farhad Sharıpovtyń fılm­deri nege kórsetilmeıdi? О́z kon­tenti qalyptasqan, óz tutynýshysy bar qarapaıym ıntellektýal rejısser­lerdiń quqyǵy men suranysy nege taptalady? Kórermenniń mádenı ıntellektýaldy deńgeıin kóterý úshin nege áreket jasamasqa? Fransııada kó­rermenge fransýz kınosyn kórsetý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Solar sekildi kórermenniń deńgeıin tárbıeleý úshin naqty qadamdar nege jasalmaıdy?» deıdi Muhamed Mamyrbekov.

Saıyp kelgende, «Anashym, men tirimin!» fılminiń avtorlary kómek pen qoldaýǵa zárý. Ádiletti Qazaqstan qurý maqsatyna jumyldyrǵan Jolda­ýynda Prezıdenttiń qoǵamdaǵy ár azamattyń ádilettilik jolynda ashyq báseke men birdeı múmkindikti paıdalaný týraly basa aıtqanyn fılm avtorlary óz talabynda oryndy eskertip otyr. Sondyqtan bolar, eresen eńbektiń arqasynda dúnıege kelgen erekshe fılm múgedek jandardy áleýmettendirý isinde kádege jarap, birdeı múmkindikke ıe ınklıýzıv el qurýǵa járdemi tıetinine senimi mol.

ALMATY