Batysta egin bitik

Jalpy, oblys boıynsha bıyl 203,2 myń ga alqapqa dándi daqyl egilgen edi. Onyń basym bóligi, ıaǵnı 65 paıyzy kúzdik jáne jazdyq bıdaıǵa tıesili. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy bergen málimetke qaraǵanda, 12 qyrkúıek kúni 186 myń ga alqaptyń egini orylyp, 302 myń tonna astyq jınalǵan eken. О́nim byltyrǵyǵa qaraǵanda eki esege jýyq artyq. Eginniń ortasha shyǵymy gektaryna 16,2 sentnerden aınalǵan. Salystyra ketsek, byltyrǵy eginnen nebári 176,2 myń tonna dán alynǵan bolatyn.

Erekshe aıta keterlik jaıt – óńirde maıly daqyl ósirýdi qolǵa alǵan sharýa­shylyqtar sany artyp keledi. Bıyl oblysta barlyǵy 185,6 myń gektarǵa maıly daqyl egilgen. Sonyń ishinde kúnbaǵys – 61,5 myń ga, maqsary – 123,2 myń ga jáne basqa maıly daqyldar kólemi – 0,9 myń ga. Alǵashqy málimetterge qaraǵanda, ónim kólemi óte jaqsy. Dıqandar endi naryqtaǵy baǵa laıyqty bolsa eken dep tilep otyr. Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń birinshi orynbasary Arman О́teǵulovtyń aıtýynsha, búgingi tańda álemdik naryqta ósimdik maıyna, ásirese kúnbaǵysqa degen suranys úlken. Ádette bul suranystyń edáýir bóligin Ýkraına qamtamasyz etetin. Eldegi soǵys jaǵdaıyna baılanysty bul eldiń bıyl eksporttyq áleýeti tómen. Qazaqstandyq sharýalar byltyr kúnbaǵystyń ár tonnasyn 280 myń teńgege deıin satqan edi. Baǵa bıyl da osy deńgeıde bolsa, jergilikti dıqandar úshin óte tıimdi bolmaq.

Kúzgi jıyn-terim týraly áńgime bolǵan soń kókónis-baqsha týraly da aıta keteıik. О́ńirde bıyl 9,4 myń ga alqapqa kartop jáne kókónis-baqsha daqyldary egilgen. Onyń ishinde: kartop – 4,1 myń, kókónis daqyldary – 3,8 myń, baqsha daqyldary  – 1,5 myń gektar.

– Búginge deıin kartop alqabynyń 31 pa­ıyzy, ıaǵnı 1 272 gektary qazyldy. Orta eseppen gektaryna 133,4 sentner alynýda. Qazir 16 967 tonna kartop jınaldy. Al 3 820 ga kókónis daqyldary alqabynyń 65%-ynan 40 myń tonnaǵa jýyq ónim alyndy. Baqsha daqyldarynyń da 74 paıyzy ıgerilip, 23 855 tonna ónim alyndy. Bul ónimderdiń bir bóligi saýda sórelerine tússe, bir bóligi qoımalarǵa saqtaý úshin jóneltiledi, – deıdi bizge oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Denıs Omashev.

Basqarma málimetine qaraǵanda, dál qazir oblys aýmaǵynda astyq jınaý jumystaryna jáne mal azyǵyn daıyndaýǵa 4 955 traktor, 940 kombaın jáne basqa aýyl sharýashylyǵy tehnı­kalary qatysýda. Dıqan qaýym­nyń aldynan jylda shyǵatyn janarmaı tapshylyǵyn boldyrmaý úshin barynsha qam jasalǵan. Oblysta aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýshi kásipkerlerdi qoldaý maqsatynda bıyl da egin oraǵyna jáne kúzgi dala­lyq jumystarǵa dep 14 165 tonna arzan­datylǵan dızel otyny bólingen. Onyń 5 myń tonnasy – shilde aıyna, 4 200 tonnasy – tamyz aıyna, 3 103 tonnasy – qyrkúıekke, al 1 865 tonnasy qazan aıy­na josparlanǵan eken. Baǵasy lıtrine 195 teńge bolatyn bul arzan janarmaıdy jetkizýshi operator – «Neftek» JShS. Qazirge deıin sharýashylyqtar 6 104 tonna dızeldik otyndy paıdalanǵan, taǵy da 875 tonna janarmaıdyń aqysy tólengen.

Árıne, eń bastysy alqaptaǵy dándi shashpaı-tókpeı jınap alý qajet ekendigi túsinikti. Oblys aýmaǵynda tıisti lısenzııasy bar astyq qabyldaý kásiporyndarynyń sany – jeteý. Olar:

– «Jaıyq-Astyq» JShS - 67,0 myń tonna;

– «Peremetnyı elevatory» JShS – 115 myń tonna;

– «Tasqala dán» JShS – 48,4 myń tonna;

– «Jaıyq AQK» JShS – 40,0 myń tonna;

– «Shyńǵyrlaý AQK» JShS – 70,0 myń tonna;

– «Jelaev AО́K» AQ – 150 myń tonna;

– «Oral AО́K» JShS – 14,4 myń tonna.

Sonda óńirdegi barlyq astyq saqtaý qoımalarynyń syıymdylyǵy 504,8 myń tonnany quraıdy. Munyń 191,4 myń tonnasy  qoımada, 313,4 myń tonnasy  elevatorda saqtalady.

«О́ńirdegi qoımalardyń jalpy syıymdylyǵy ósirilgen daqyldardy óńdeýge jáne saqtaýǵa jetkilikti», deıdi Denıs Moldaǵalıuly.

Báıterektegi eńbek báıgesi

Batys Qazaqstan oblysyndaǵy eń astyqty óńir – Báıterek aýdany. Qazir munda egin jınaý naýqany kúni-túni júrip jatyr. Dıqan qaýymynyń jyl boıǵy jumysynyń nátıjesin kórsetetin qyzyl qyrman óńir basshylarynyń da nazarynda. Oblys ákimi Ǵalı Esqalıev Báıterek aýdanynda egin jınap jatqan sharýashylyqtardy aralap, naqty jaǵdaımen tanysqanda birqatar máseleniń beti ashyldy.

Máselen, Báıterek aýdany Atameken aýyldyq okrýginiń aýmaǵyndaǵy «Avangard» JShS bıyl 30 myń gektar jerge dán sepken. Onyń 5,5 myń gektary – jazdyq bıdaı, 1,5 myńy – arpa, 2 myńy – kúzdik bıdaı, 7,5 myńy – kúnbaǵys, qalǵany – mal azyqtyq daqyldar. Joǵaryda aıtqandaı, bıyl egis bitik shyqqan, jazdyq bıdaı gektaryna – 24, arpa men kúzdik bıdaı  29 sentnerden ónim bergen. Kúnbaǵysqa oraq endi túsedi.

Seriktestik dırektory Sergeı Ih­sanov­tyń aıtýynsha, sharýashylyq bıyl kúnbaǵystyń jeti túrin ekken. Arasynda Túrkııadan, Fransııadan áke­lingen tuqymdar da bar. Árıne, sanǵa emes, sapaǵa mán bergen óte durys. Ǵ.Esqalıev memleket bıdaı men maıly daqyldardy satyp alý baǵasyn belgileý kezinde otandyq aýyl sharýashylyǵy óndirýshileriniń múddesi eskeriletinin aıtty. Sondaı-aq óńirde azyq-túlik baǵasyn turaqtandyrýdyń da eń tıimdi joly  jergilikti sharýalardy qoldaý ekeni sózsiz. Bul baǵytta memleket tarapynan egin, kókónis, baqsha daqyldaryn ósiretinderge qoldaý sharalary artyp keledi. О́nimdi ótkizý, aradaǵy deldaldardy azaıtý jáne ózge de túıtkilderdi sheshý – búgingi tańdaǵy ózekti máseleniń biri.

Báıterek aýdany Shalǵaı aýyldyq okrýgindegi «Permskıı» seriktestigi de bıyl bıdaıdan byltyrǵymen salys­tyr­ǵanda úsh ese artyq ónim jınaýda. Sharýashylyq basshysy Aleksandr Nedopekınniń sózine qaraǵanda, bul jetistik – jańa tehnologııany keńinen qoldanǵannyń nátıjesi.

Qarańyz, sharýashylyqtyń tehnıka­lyq parki negizinen sý jańa «Djon dır» ke­shenderinen turady. Egis alqabynda júr­gen 20 tehnıkanyń barlyǵy derlik jańa. Jalpy, Báıterek aýdanynda egin jınaý jáne kúzgi dalalyq jumystarda

1 652 tehnıka júrse, sonyń 107-si «Djon dır», «Klass» sekildi kombaındar eken. Byltyr báıterektik sharýalar 117 jańa tehnıka satyp alǵan. Bul úrdis bıyl da jalǵasqan. Sharýashylyqta kombaınshy – eń tabysy kóp, qurmetke ıe mamandyq ıesi sanalady. Úzdik kombaınshylardyń aılyq tabysy naýqan kezinde 1 mln teńgeden asyp ketedi.

Mıchýrın aýyldyq okrýgi aýmaǵyn­daǵy «MarEl» sharýa qojalyǵy negizi­nen maıly daqyldar egedi. Olar bıyl maqsaryny 2,2 myń, kúnbaǵysty 6 myń gektarǵa ekken. Qojalyq jetekshisi Marat Asanov maqsary daqylyn tórt jyldan beri egip júrgenin, onyń ystyqqa tózimdi ekenin, aram shópke boı bermeıtinin jáne eń bastysy, naryqta oǵan degen suranys joǵary ekenin aıtady. Byltyr maqsary gektarynan 6-8 sentner alynsa, bıyl birinshi kúnniń ózinde 18 sentnerge deıin ónim bergen. «Bul daqyl, ásirese Túrkııa men Qytaı elderinde suranysqa ıe. Byltyr jyl sońynda maqsarynyń ár tonnasy 200 myń teńgege deıin baǵalanǵan. Bıyl da quny túse qoımas», deıdi sharýashylyq jetekshisi.

Báıterek aýdanynyń ákimi Marat Toqjanov aýdan dıqandary osy maq­saryny kóbirek egýge den qoıyp jatqanyn atap ótti. Bıyl aýdanda maqsary alqaby 48,2 myń gektar bol­ǵan. Ázirge gektarynan orta eseppen 12 sentner ónim alynýda. «Bizdiń iri sha­rýa­shy­lyqtarymyz eldi mekenge ja­qyn orna­lasqan bıdaı alqabynyń aına­­lasy­na maqsary egedi. Bul ósimdik­tiń ja­py­raǵy men sabaǵy tikendi bolǵan­dyq­tan, ony mal jemeıdi, aınalyp ótedi. Sóı­tip bul maqsary ónim retinde ǵana emes, alqap­tardyń qorǵany retinde de paıdasyn tıgizip tur»,  deıdi Marat Luqpanuly.

О́ńir basshysy Ǵ.Esqalıev maqsary­dan alynatyn maıdyń sapasy joǵary ekenin aıtyp, maqsary dánin oblys aýmaǵynda óńdeý qajettiligine nazar aýdardy.

– Batys Qazaqstan oblysynda maq­sary ósirý kólemi jyl saıyn artyp kele­di. Byltyr 80 myń gektar bolsa, bıyl ol 123 myńǵa jetti. Iаǵnı biz endi maq­­sary maıyn ózimizde óndirýdi oılaýy­myz kerek. Mysaly, Jambyl oblysyn­da ırandyqtar maqsary maıyn óndire­tin seh ashty. Oǵan memleket tarapy­nan qoldaý kórsetildi. Sondyqtan bizdiń ká­sip­kerler de Jambyl oblysyna baryp, osy baǵyttaǵy jumystarmen tanysyp kel­geni jón. Oblys basshylyǵy tarapy­nan qoldaý sharalaryn biz qolǵa alamyz. Jalpy, maqsary maıy záıtún (olıvka) maıyna uqsaıdy, quramynda holeste­rı­ni az. Eger bul joba iske assa, ol ózin aq­taýy kerek. Jalpy, osy máseleni oılastyr­ǵanymyz jón, – dedi Ǵalı Nájimedenuly.

О́ńirde egin oraǵy jalǵasýda. Sondaı-aq keler jylǵa da qam jasalyp jatyr. 2023 jyldyń ónimi úshin bıyl 89,5 myń ga kúzdik dándi daqyl egý josparlanǵan edi. Onyń ishinde kúzdik bıdaı – 79,0 myń ga, kúzdik qara bıdaı – 10,5 myń ga bolmaq. Aýdan­dardan alynǵan jedel aqparatqa qara­ǵanda, qazirdiń ózinde oblysta 58,9 myń ga (66%) kúzdik dándi daqyl egilip úlge­rip­ti. Munyń 56,1 myń gektary – kúzdik bıdaı, 2,8 myń gektary – kúzdik qara bıdaı.

Batys Qazaqstan oblysy