Aqtóbe oblysynyń ákimi Eraly Toǵjanov Áıteke bı, Yrǵyz, Hromtaý aýdandaryna saparynda jergilikti ákimderge ár aýylda jeke qosalqy sharýashylyqtar uıymdastyrý jobasyn tez arada ázirleýdi tapsyrdy. Bul aýyl turǵyndarynyń basqa jaqqa kóshýi men jumyssyzdyq deńgeıin azaıtý jáne halyq tutynatyn azyq-túlik túrlerin molaıtý maqsatynda qolǵa alynyp jatqan sharýa.
«Qazir el Úkimeti jeke qosalqy sharýashylyqtardy damytý jobasyn qolǵa aldy. Qanatqaqty joba boıynsha óz aýlasynda qosalqy sharýashylyq uıymdastyrǵan aýyl turǵyny úıin kepildikke qoıyp, 2,5 paıyz jeńildikpen nesıe ala alady. Osy kezge deıin kóp jaǵdaıda qarjy uıymdary aýyldyń eski úılerin kepildikke almaıtyn bolǵandyqtan, aýyl adamy úshin jeńildetilgen nesıe alý qıynǵa túsetin. Endigi jerde qosalqy sharýashylyqtardy qarjylandyrýdy áleýmettik-kásipkerlik korporasııalary tikeleı júzege asyrady. Osy jobaǵa turaqty tabysy joq, az qamtylǵan otbasylar da qatysady, sonyń ishinde jumyssyz jastarǵa artyqshylyq beriledi. Maqsatymyz – aýyl turǵyndarynyń jeke qosalqy sharýashylyq júrgizýine barynsha qoldaý kórsetý. Sol úshin ár aýyldyq okrýg ákimi óz eldi mekenindegi otbasylardyń jeke qosalqy sharýashylyq uıymdastyra alatyndaı múmkindigine taldaý júrgizgeni jón. Bir sózben aıtqanda, árbir aýla otbasynyń kiris kózine aınalýǵa tıis.
Aıta ketý kerek, elimizdiń ár óńirinde jeke qosalqy sharýashylyq uıymdastyrý jaǵy túrlishe qalyptasqan. Máselen, soltústik óńirlerdegi aýyl turǵyndary kóbinese qus sharýashylyǵyna artyqshylyq beredi. Al Aqtóbe oblysynda aýyl adamdarynyń mal baǵyp, kókónis, jemis aǵashtaryn ósirip, tabys tabý joldaryn tezirek jolǵa qoıý kerek. Bul úshin arnaıy mamandardy da shaqyryp, keńes berýdi de uıymdastyramyz», dep tapsyrma berdi oblys ákimi Eraly Toǵjanov.
Sonymen qatar óndiristik aýdandardaǵy iri kásiporyndar aınalasynda shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysandaryn qurý qolǵa alynady. Bul aýdan ekonomıkasynyń damýyna tyń serpin bereri anyq. О́ndiristik nysandardyń janynda kásipkerlik beldeýin ornatý munaı jáne hromıt kenin óndiretin Hromtaý, Muǵaljar, Temir aýdandary úshin qolaıly múmkindik bolǵanymen, Yrǵyz, Áıteke bı sııaqty biryńǵaı mal sharýashylyǵymen aınalysatyn, klımattyq jaǵdaıy kúrdeli, sý tapshylyǵyn sezinip otyrǵan aýdandarǵa ońaı bolmasy anyq.
Qus, balyq ósirý, baqsha sharýashylyǵyn damytý arqyly qosalqy sharýashylyqtar uıymdastyrý saýatty túrde qolǵa alynsa, óńirdegi azyq-túlik beldeýi nyq qalyptasary sózsiz. Osy kezge deıin jergilikti taýar óndirýshileri azyq-túliktiń negizgi túrlerimen óńir turǵyndaryn tolyq qamtamasyz ete almaı keledi. Máselen, taýyq jumyrtqasy syrttan tasymaldanady. Byltyr jergilikti bıýdjetten taýyq jumyrtqasyn satyp alýǵa 480 mln teńge sýbsıdııa bólinse de, 900 myńǵa jýyq turǵynnyń qajettiligin tolyq óteı alǵan joq. Sońǵy kúnderi qaladaǵy sýpermarketterde on dana jumyrtqanyń baǵasy 400 teńgeden asyp barady. Kún salqyndasa, jumyrtqa baǵasy da sharyqtaı bereri anyq. Qalaı bolǵanda da, syrttan tasymaldanatyn azyq-túlik baǵasyn retteýdiń bir amaly – jeke qosalqy sharýashylyqtar jumysyn júıeli túrde jolǵa qoıý.
Búginde Yrǵyz aýdanynda jastardyń jumyssyzdyq deńgeıi 1,5%-dy qurasa, 1 200 jas ózin-ózi qamtyǵandar qatarynda. Resmı túrde esh jerde jumys istemeıtin aýyl turǵyndary úshin jeńildetilgen nesıe alý arqyly sharýashylyq túrlerin uıymdastyrý mamandardyń kómegimen iske asyrylatyn joba.
Dotasııada otyrǵan aýdanǵa týrızmdi damytý da taptyrmas múmkindiktiń biri. Aýdanda 1 mln 463 myń gektar memlekettik «Yrǵyz-Torǵaı» rezervaty ornalasqan. Kıikterdiń Betpaqdala tuqymy jazda osy mekendi jaılaıdy. Inspektorlardyń aıtýynsha, byltyr rezervat qumynda 110 myń kıik qystap shyqqan. Olar bıyl 150 myń kıik qystaıdy degen boljam aıtyp otyr. Kıikter jaz boıy esh sharýashylyqqa kedergi keltirmegen. Sondaı-aq rezervat kólderinde qustyń 200 túri mekendeıdi, sonyń ishinde «Qyzyl kitapqa» engizilgen qyzǵylt birqazan sııaqty sırek qus bar. Rezervattyń sýly-batpaqty kólderi – Sibir, Pamır baǵytyna ushatyn qustardyń aıaldaıtyn mekeni. Osy kólderdi balyqtyń segiz túri, qosmekendilerdiń tórt túri mekendeıdi. Qustardyń da, kıikterdiń de kóktemgi-kúzgi qonys aýdarý jolyndaǵy osy tabıǵı beldeý ishki týrızmge suranyp-aq turǵan jer. Eki jyldan beri Aqtóbe oblystyq bilim basqarmasy mektep oqýshylarynyń jazǵy demalysynda óńirdegi kórikti jerlerge úsh baǵyt boıynsha saparlar uıymdastyryp júr. «Yrǵyz-Torǵaı» rezervaty – mektep oqýshylary úshin uıymdastyrylǵan ekotýrızmniń bir baǵytyna aınaldy. О́ńir basshysy «Yrǵyz-Torǵaı» rezervaty men 1 mln jyl buryn meteorıt qulaǵan Jamanshyń kraterine týrıstik marshrýttardy ázirleýdi tapsyrdy.
Aqtóbe oblysy