Úkimet Qazaqstan Respýblıkasynyń týrıstik salasyn damytýdyń 2020 jylǵa deıingi tujyrymdamasyn jáne 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan geologııalyq barlaý jumystarynyń baǵdarlamasyn bekitti. Aldaǵy ýaqytta osy eki salany damytý tóńireginde arnaıy is-sharalar júzege asyrylmaq. Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar vıse-mınıstri Nurlan Saýranbaevtyń qatysýymen ótken brıfıngter barysynda, mine, osy tóńirekte áńgime qozǵaldy.
Bes óńir – bes klaster
Týrızm salasyn damytýǵa arnalǵan tujyrymdamaǵa sáıkes, elimizde 5 týrıstik klasterdi damytý kózdelip otyr. Olar Astana, Almaty, Shyǵys Qazaqstan, Ońtústik Qazaqstan jáne Batys Qazaqstan óńirlerin qamtıtyn bolady. Bul týraly Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıng barysynda Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar vıse-mınıstri Nurlan Saýranbaev jan-jaqty áńgimelep berdi. Máselen, N.Saýranbaevtyń aıtýynsha, Astana iskerlik týrızm ortalyǵy bolyp sanalatyndyqtan, bul baǵytta Býrabaı ulttyq jobasyn júzege asyrý qarastyrylyp, osynyń negizinde Qazaqstan Úkimeti Shýche-Býrabaı kýrorttyq aımaǵynyń 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan damý josparynyń ekinshi kezeńin bekitipti. «Al Almaty – iskerlik jáne halyqaralyq týrızm ortalyǵy. Bul rette, Ońtústik Qaskeleń jáne Kókjaılaý tań shańǵy kýrorttary ulttyq jobalaryn júzege asyrý kózdelýde. Shyǵys Qazaqstan – ekologııalyq týrızmdi damytýdyń birden-bir ortalyǵy. Bul baǵytta Buqtyrma jáne Katonqaraǵaı ulttyq jobalary iske asyrylatyn bolady. Ońtústik Qazaqstan – mádenı týrızm ortalyǵy. Batys Qazaqstan – mádenı jáne jaǵajaı týrızminiń ortalyǵy. Bul baǵytta Kendirli ulttyq jobasyn júzege asyrý qarastyrylǵan», dedi bul oraıda vıse-mınıstr.
N.Saýranbaevtyń aıtýynsha, bul tujyrymdama aıasynda eldiń ishki jalpy ónimindegi týrızm salasynyń úlesin kóbeıtý, jańa, turaqty jumys oryndaryn ashý jáne olardyń sanyn birneshe esege arttyrý kózdeletin bolady. Máselen, elimiz osy 5 týrıstik klasterde qamtylǵan barlyq jobalardy júzege asyrý arqyly birqatar kórsetkishterge qol jetkizbek eken. «Iаǵnı biz qolǵa alǵan jobalardy júzege asyrý aıasynda eldiń ishki jalpy ónimindegi týrızm salasy úlesin 3 paıyzǵa kóbeıtý, turaqty jumys oryndary sanyn 234 myńǵa jetkizý, týrıstik aǵyn kórsetkishin 8,5 mln.-ǵa arttyrý, týrıstik qyzmetten túsetin kiris kózin 10,2 mlrd. AQSh dollaryna jetkizý kózdelip otyr», dedi óz sózinde vıse-mınıstr.
Brıfıng barysynda elimizdiń týrıstik salasyn damytýdyń 2020 jylǵa deıingi tujyrymdamasyna sáıkes birqatar máselelerge qatysty normatıvtik bazaǵa ózgerister engizý de qarastyrylatyny aıtyldy. «Olar Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymyna kiretin elder arasyndaǵy vızalyq rejimdi alyp tastaý, arnaıy týrıstik aımaqtar qurý, ishki týrızmge arnalǵan týrıstik sertıfıkattardy engizý, ishki tasymaldaýlar naryǵyn damytýdy jáne ishki avıabaǵyttarǵa sýbsıdııa bólýdi qamtamasyz etý. Iаǵnı aldaǵy ýaqytta normatıvtik bazaǵa bul baǵyttar boıynsha qajetti ózgerister engiziletin bolady», dedi N.Saýranbaev.
Baılanys bekı bermek
Úkimet bekitken 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan geologııalyq barlaý jumystarynyń baǵdarlamasy boıynsha respýblıkalyq bıýdjetten tıisti qarjy-qarajat ta qarastyrylyp qoıypty. Dálirek aıtsaq, 119 mlrd. teńge. Buǵan qosa, dál osy jyldar aralyǵynda iri jekemenshik jáne ulttyq kompanııalarǵa quıylatyn ınvestısııa kólemi 900 mlrd. teńgeni quramaq. «Bul baǵdarlama aıasynda aldaǵy ýaqytta geologııalyq barlaý salasyndaǵy birqatar kúrdeli máselelerdi sheshý josparlanyp otyr. Máselen, olar qoldanbaly geologııa ǵylymyn damytý, geologııa salasyna qajetti mamandardy daıyndaý, geologııalyq barlaýǵa ınvestısııa tartý, halyqaralyq standarttardy engizý, jer qoınaýyna memlekettik geologııalyq turǵyda zertteý júrgizý aıasynda álemniń jetekshi kompanııalarymen memleket-jekemenshik áriptestigin damytý, paıdaly qazbalardyń jańa ken oryndaryn ashý arqyly Qazaqstannyń mıneraldy-shıkizattyq bazasyn nyǵaıtý, munaı-gaz uńǵymalaryndaǵy apattardy joıý syndy kóptegen baǵyttardy qamtıdy. Sondaı-aq, baǵdarlama negizinde Zyrıan, Rıdder sekildi monoqalalar mańyndaǵy aýdandarǵa geologııalyq zertteý júrgizý jumystary belsendi iske asyrylatyn bolady», dedi bul másele tóńireginde N.Saýranbaev.
Bir aıta keterligi, bul salany damytý baǵytynda birqatar sheteldik kompanııalarmen áriptestik baılanys ornyǵyp keledi eken. Oǵan avstralııalyq-brıtandyq «Rıo Tınto» konsernimen, koreıalyq «KORES» ulttyq kompanııasymen, avstralııalyq «Iluka Resources Limited» kompanııasymen aradaǵy yntymaqtastyq dálel bola alady. Brıfıng kezinde bul jóninde osy kompanııalardyń ókilderi aıtyp berdi. Máselen, 2014 jyldyń maýsym aıynda «Qazgeologııa» AQ pen «Rıo Tınto» avstralııalyq-brıtandyq konserni ozyq tehnologııalar men ádisterdi paıdalana otyryp, Qaraǵandy oblysynda dala jumystaryn bastaıtyn kórinedi. «Rıo Tınto» konserniniń geologııalyq barlaýǵa bastapqy ınvestısııalar mólsheri 2,73 mlrd. teńgeni quraıdy», dedi óz sózinde atalǵan kompanııanyń Ortalyq Azııa boıynsha geologııalyq barlaý operasııalarynyń dırektory Garı Hodgkınson.
Al koreıalyq «KORES» kompanııasy men «Qazgeologııa» AQ Qaraǵandy oblysyndaǵy Dúısenbaı ýchaskesinde polımetaldardy barlaý boıynsha kelisimge qol qoıǵan eken. Bul kompanııanyń bas dırektory Ko Djong Sık óz sózinde Koreıa Respýblıkasy men Qazaqstan arasynda geologııalyq barlaý, taý-ken ónerkásibi, tabıǵı resýrstar baǵyty boıynsha áriptestiktiń negizi qalanǵanyn aıta kele, «KORES» kompanııasynyń eń az ınvestısııalar somasy 364 mln. teńgeni quraıtynyn aıtyp ótti. Brıfıngte sóz alǵan avstralııalyq «Iluka Resources Limited» kompanııasynyń ókili bıylǵy jyly atalǵan kompanııanyń Soltústik Qazaqstanda geologııalyq zertteý jumystaryn júrgizetinine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, «Iluka Resources Limited»-tiń geologııalyq barlaýǵa bóletin ınvestısııa mólsheri shamamen 1 mlrd. teńgeni quraıdy.
Brıfıng sońynda N.Saýranbaev bul saladaǵy jumystar tek munymen shektelmeıtinin, máselen, qazirgi ýaqytta «Qazgeologııa» AQ pen «Nazarbaev Ýnıversıteti» Qazaqstannyń Geologııalyq zertteýler ortalyǵyn qurý jónindegi arnaıy jobany ázirlep jatqanyn jetkizdi.
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan».