Saıası egemendik myzǵymaıdy
Atalǵan is-sharaǵa Erevandaǵy akademııalyq, sarapshylyq jáne iskerlik toptardyń ókilderi, sondaı-aq, Armenııadaǵy elshilikterdiń dıplomattary qatysty. Qazaqstan Respýblıkasynyń Armenııa Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Aıymdos Bozjigitov óziniń kirispe sózinde Qazaqstannyń jetistikteri týraly jáne Keden odaǵy (KO) sheńberinde ıntegrasııalyq úderisterdi damytýdyń keleshegi týraly qatysýshylarǵa aqparat berdi. Onyń sózderi boıynsha, Prezıdent N.Nazarbaev aıtqandaı: «Qazaqstan abstraktili geosaıası ıdeıalar men urandardy emes, ekonomıkalyq múddelerdi – ıntegrasııalyq úderisterdiń basty qozǵaýshy kúshi sanaý» qaǵıdatyn basshylyqqa alady. Sondyqtan ıntegrasııany, eń aldymen, ekonomıkalyq pragmatızm negizinde qurý qajet. Qazaqstan men Armenııanyń KO sheńberindegi yntymaqtastyǵynyń keń aýqymdy keleshegi bar, atap aıtqanda, aqparattyq tehnologııa men mashına jasaý salalarynda. О́z kezeginde Jahandaný jáne óńirlik yntymaqtastyq taldaý ortalyǵynyń basshysy Stepan Grıgorıan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty qurý kezinde Qazaqstan úshin saıası egemendiktiń myzǵymaıtyndyǵyn atap kórsetti, munyń ózi KO men BEK-ke kirý kezinde Armenııa úshin de ózekti jáne mańyzdy bolyp tabylady. «Integrasııa jáne damý» taldamalyq qoǵamdyq uıymynyń tóraǵasy Aram Safarıan óz uıymynyń qyzmeti týraly habarlady. Ol basqaratyn uıymnyń Erevan memlekettik ýnıversıtetimen (EMÝ) birge, armıan-qazaq ekonomıkalyq aspektilerin zertteýi tómendegini kórsetken. Eýroodaqpen jáne Keden odaǵy elderimen jaqsy qarym-qatynasy bar Armenııa EO men KO múddelerin biriktiretin oryn bolýǵa qabiletti birden-bir geografııalyq jáne saıası alań bolyp tabylady. EMÝ prorektorynyń orynbasary, baıandamashy Aleksandr Markarov Birtutas ekonomıkalyq keńistikti (BEK) qurý kezinde barlyq qatysýshy elderdiń teń quqylyǵy eskeriletinin konferensııaǵa qatysýshylarǵa habarlady. Armenııanyń barlyq ıntegrasııalyq úderisterdi ótýi qajet, óıtkeni, «Jol kartasy» sheńberinde qujattarǵa qol qoıýdyń shapshańdyǵynyń teris saldary bolýy múmkin. Onyń ústine qazir eýrazııalyq ıntegrasııanyń qanshalyqty tabys ákeletini belgisiz. Sondaı-aq, onyń pikiri boıynsha, eýrazııalyq ıntegrasııanyń tartymdylyǵy týraly oń sıpatty aqparatty jetkizý maqsatynda bedeldi halyqaralyq alańdarda KO men BEK múddelerin turaqty túrde jetkizý qajet. «Egemen-aqparat».Mádenı baılanystar nyǵaıa tústi
Oblystyq mádenıet, muraǵat jáne qujattama basqarmasynyń basshysy Názıra Tabyldınovanyń aıtýynsha, Reseıdiń kórshiles óńirleri, onyń ishinde, ásirese, shekaralas Orynbor oblysymen ózara mádenı baılanys pen yntymaqtastyq negizinen úsh baǵytta órbip keledi. Atap aıtqanda, óńirlerdegi áýesqoı jáne etnomádenı birlestikter janyndaǵy tanymal shyǵarmashylyq ujymdar arasyndaǵy, kásibı óner men teatraldy-konserttik qyzmettegi jáne murajaılar isin júrgizý men mádenı-tarıhı muralardy saqtaý, damytý boıynsha jumystar júrgizilýde. Halyqtyq, Úlgili ataǵy bar ujymdar arasyndaǵy kórshiles Reseı Federasııasy óńirlerimen shyǵarmashylyq baılanys jyl ótken saıyn nyǵaıa túsken. Tek 2013 jyly ǵana Aqtóbe oblysy EMB janyndaǵy ujymdar, onyń ishinde oblystyq Dostyq úıiniń «Dostyq sazy» ansambli men jekelegen ónerpazdar halyqaralyq «Dostyqta shekara joq» festıvaldaryna qatysqan. Atap aıtqanda, shekaralas óńirlerdiń RF-nyń Omby qalasynda ótken «Da býdet drýjba ıskrenneı ı chestneı», Atyraýda Astrahan oblysymen «Dos júregin shekara bóle almaıdy» 5-halyqaralyq festıvaldarynda tabysty óner kórsetti. Aqtóbede uıymdastyrylǵan iri mádenı sharalar – EMB-ler men olardyń halyqtyq ujymdary ataýly merekelerine jáne qatarynan úsh jyl ótkizilip kele jatqan QR Tuńǵysh Prezıdenti kúnine arnalǵan «Mádenıet úndestigi – Sozvýchıe kýltýr» respýblıkalyq festıvaline elimiz óńirlerimen qatar Orynbor, Orsk qalalarynyń ónerpazdary men shyǵarmashylyq ujymdary qonaq retinde qatysýda. Sonymen birge, Orynbor oblysymen mádenı yntymaqtastyqty ári qaraı damytý maqsatynda 2013 jylǵy qyrkúıekte Aqtóbe oblysynyń mádenıet basqarmasy men Orynbor úkimetiniń mádenıet jáne syrtqy ekonomıkalyq baılanystar mınıstrligi arasynda 2014-2019 jyldarǵa arnalǵan kelisim jasalǵan. Oblys aýdandarynyń, ásirese, Mártók, Qobda, Qarǵaly jáne Áıteke bı aýdandary shyǵarmashylyq kórkemónerpazdar ujymdarynyń Orynbordyń ózderimen kórshiles aýdandarymen mádenı baılanysy turaqty damýda. Al Aqtóbe qalasynyń «Rıýkzak» bard klýby halyqtyq ujymy RF-nyń jáne basqa da kórshiles óńirlerde 2011-2013 jyldary ótkizilgen «Kývandyk», «Ilmeny» avtorlyq, Perevolosk «Napolnım mýzykoı serdse» atty basqa da tórt oblysaralyq, qalalyq, shekaralas óńirleraralyq festıvaldarda aıryqsha ónerimen kózge tústi. Kórshiles óńirlerdiń ansamblderi men jekelegen ónerpazdary Aqtóbede uıymdastyrylatyn bard ánderi festıvaline udaıy qatysyp júr. Budan basqa «Álııa gúli» dostaryn shaqyrady» IV jáne V halyqaralyq balalar-jasóspirimder shyǵarmashylyǵy halyqaralyq festıvaldarynda RF-nyń kórshiles óńirlerinen, onyń ishinde Orynbor oblysynan birneshe shyǵarmashylyq ujymdar óner kórsetti. Sońǵy jyldary kásibı ónerdegi teatraldy-konserttik qyzmet salasyndaǵy ózara baılanys ta nyǵaıý ústinde eken. Máselen, oblystyq fılarmonııa uıymdastyryp, jyl saıyn nemese eki jyl saıyn dástúrli ótkiziletin halyqaralyq «Jubanov kókteminde» «Klassıka», «Aqtóbe JAZZ» djaz mýzykasy festıvalinde erekshe óner kórsetip, aqtóbelik kórermenderdiń ystyq iltıpatyna bólengen orynborlyq jáne Reseıdiń basqa da óńirlik, qalalyq kásibı ujymdary qatary jyl saıyn arta túsýde. Aqtóbe men Orynbor qalalary arasyndaǵy shekaralyq mádenı yntymaqtastyqty nyǵaıtýdaǵy oblystyq fılarmonııalardyń tájirıbe almasý baǵdarlamalary óz aldyna bir tóbe. Fılarmonııanyń A.Jubanov atyndaǵy orkestri RF-nyń Ýfa qalasynda 2012 jyly ótken 1-halyqaralyq ult-aspaptar orkestri baıqaý-festıvalinde 1- dárejeli dıplomant atansa, 2013 jyly Reseıde ótkizilgen «Eýropa-Azııa» IV-festıvalinde «Araıly Aqtóbe» folklorlyq ansambli bas júldege ıe boldy. Oblys pen RF-nyń kórshiles óńirleri teatrlary arasyndaǵy ózara baılanys ta jaqsarýda. Aqtóbe drama teatrynda máskeýlik A.Sarbasovtyń rejısserligimen «Detektor ljı» spektakli sahnaǵa shyǵaryldy. «Alaqaı» qýyrshaq teatrynda reseılik rejısserlar R.Rahımovtyń jáne S.Balykovtyń qoıýymen «Jýravl v nebe», «Qaıdasyń, anashym», «Tizgindi bosat ta qustaı ush» balalar qoıylymdary sahnaǵa shyqty. Oblys teatrlary men fılarmonııa ujymdary jáne jekelegen ónerpazdar, oblystyq Dostyq úıi EMB-i shyǵarmashylyq ujymdary 2012 jyly shildede Aqtóbede ótken respýblıkalyq «Sabantoı» tatar-bashqurt merekesin áserli ónerimen bıikke kóterse, Sabantoıǵa resmı delegasııalardan tys Tatarstannyń aýdandarynan ókilder kelýi ony halyqaralyq deńgeıge kóterdi. Oblystyq «Alaqaı» qýyrshaq teatry repertýary sondaı-aq 2013 jyly RF-dan shaqyrylǵan G.Gıpıkovtyń qoıýymen «Bir-aq ýys» atty jańa qoıylymmen tolyqtyrylyp, dástúrli eki jyl saıyn ótkiziletin «Assalaýmaǵaleıkúm – III» halyqaralyq qýyrshaq teatrlary festıvaline 2013 jyly barlyǵy 8 teatr, onyń ishinde Reseı qalalary qýyrshaq teatrlary qatysyp óner kórsetti. Sonymen birge, ótken jyly RF-nyń Qazan qalasynda ótken túrkitildes halyqtardyń HI halyqaralyq «Naýrýz» festıvalinde «Alaqaı» teatr ujymy dıplomant atandy. Reseıdiń kórshiles óńirlerimen mádenı-tarıhı muralardy saqtaý, zertteý jáne damytýdaǵy, murajaılar isinde ózara baılanysty nyǵaıtýdaǵy is-sharalar da qalypty júrgizilýde. Atap aıtqanda, 2011 jyly 14-17 qyrkúıek aralyǵynda Aqtóbe qalasynda «Aral-Kaspıı aımaǵy – Eýrazııa tarıhy men mádenıeti aıasynda» atty II halyqaralyq ǵylymı konferensııa uıymdastyryldy. Konferensııaǵa shetelderden 50-den asa, onyń 40-qa jýyǵy Reseıdiń Máskeý, Astrahan, t.b. qalalarynan, Kavkaz, Kaspıı boıy, Orynbor, Tatarstan, Bashqurtstan jáne basqa óńirlerinen belgili ǵalymdar, tarıhshylar qatysty. Onyń aıasynda seksııalyq jumystar men Ábilqaıyr han tarıhı tulǵasyn anyqtaý maqsatynda sımpozıým uıymdastyryldy. Aqtóbe oblysynyń tarıhı-ólketaný murajaıy men Orynbor oblystyq murajaıynyń shyǵarmashylyq baılanysy nátıjesinde 20 jyldaı ýaqyttan beri jyl saıyn naýryz-sáýir aılarynda «Orynbordyń túbit shálisi» dástúrli kórmesi Aqtóbede ótkizilýde. Onyń maqsaty óńirimizge qolónerdi damytýǵa sheberler tartý bolyp tabylady. Sonymen birge, Aqtóbe oblystyq óner murajaıy tarapynan kórshiles óńirlermen, onyń ishinde Orynbormen de shyǵarmashylyq baılanys kúsheıip, Orynbor jáne Aqtóbe sýretshileri kórmeleri kezektesip ótkizilýde. Bul jumystar bıyl Orynborda ótetin «Eýropa-Azııa» Shekaralyq yntymaqtastyq» forýmy aıasyndaǵy festıvalda jalǵaspaq. Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan». Aqtóbe oblysy.