Serbııada kúres túrlerinen álem chempıonaty óz máresine jetti. Jeksenbi kúni erkin kúres sheberleri eń sońǵy úsh salmaq dárejesiniń medaldaryn sarapqa saldy. Júldeli oryndardan úmittiler qatarynda 65 kılo salmaqtaǵy Ádil Ospanov ta bar edi. Bastapqy básekelerinde moldovalyq Vıtalıı Býnıchı men qyrǵyzstandyq Álibek Osmonovty oısyrata utqan ol shırek fınalda ırandyq Rahman Amoýzadhalılıden aılasyn asyra almady. Al jubanysh básekesinde majarstandyq Ismaıl Mýsýkaevqa jol berdi. Osylaısha, Ádilge Belgradta júlde alý baqyty buıyrmady.
AQSh-tyń aldyna eshkim túse almady
Byltyr Oslodan ótken álem chempıonatynda óte kúshti básekelestik beleń alyp, jalpykomandalyq esepte kimniń ozatyny eń sońǵy sátke deıin belgisiz bolyp keldi. Naqtylap aıtsaq, sol jarysta amerıkalyqtar men parsylar 3 altyn, 3 kúmis jáne 1 qola medaldy oljalady. Reseıdiń ánurany úsh márte shyrqalǵanymen, basty básekelesterinen eki kúmisi kem boldy. Esesine olardan úsh qola artyq jınady.
Al bıylǵy jarysta AQSh quramasy aldyna jan salmady. Bul eldiń talaı dúbirli dúrmekte ysylǵan apaıtósteriniń tegeýrinine shydas berý múmkin bolmady. Nátıjesinde, 4 altyn men 4 kúmisti oljalaǵan amerıkalyqtar jalpy esepte jeke-dara kósh bastady. Ekinshi orynǵa Iran quramasy taban tiredi. Parsy eliniń pehlevandary 2 altyn, 3 kúmis jáne 2 qolany oljalady. Bir aıta keterligi, osy eki memlekettiń balýandary fınalda ózara tórt ret tartysty. Sol básekelerdiń ekeýinde amerıkalyqtardyń asyǵy alshysynan tússe, eki retinde ırandyqtardyń mysy basym boldy. Úzdik úshtikti Japonııa quramasy túıindedi. Kúnshyǵys eliniń ókilderi bas júldeniń ekeýin enshiledi. Qalǵan qos altyndy Túrkııa men Albanııanyń órenderi ıelendi.
Joǵaryda atalǵan komandalardan bólek, Slovakııa (0 altyn+2 kúmis+1 qola), Mońǵolııa (0+1+2), Grýzııa (0+0+4), Qyrǵyzstan men Ázerbaıjan (0+0+2) jáne Armenııa, Italııa, Ýkraına, Qazaqstan, Úndistan jáne Majarstannyń (0+0+1) balýandary Belgradtaǵy básekede jeńis tuǵyryna kóterildi.
Oljaǵa kenelgen oǵlandar
Býdapeshtte 79 kılo salmaq dárejesinde kúsh synasqan Djordan Barroýz álem chempıonatynyń altyn tuǵyryna altynshy márte kóterildi. 34 jastaǵy AQSh-tyń apaıtósi alǵash ret 2011 jyly Ystanbulda jalaýy jelbiregen jarysta aldyna jan salmady. Sodan keıin 2013, 2015, 2017, 2021 jáne 2022 jyldary uıymdastyrylǵan dúbirli dodalarda daralandy. Odan bólek, Barroýzdyń atalǵan básekede jeńip alǵan taǵy úsh qola medali bar. Barlyǵy – 9 júlde. Bul – osy kúnderi óner kórsetip júrgen erkin kúres sheberleri arasyndaǵy eń úzdik nátıje. Desek te amerıkalyq balýannyń KSRO-nyń alyby Aleksandr Medved pen Bolgarııanyń betkeustary Valentın Iordanovqa áli jete almaǵanyn aıta keteıik. Álem chempıonattarynda olar jeti retten jeńimpaz atandy. Al Sergeı Beloglazov (KSRO), Arsen Fadzaev (KSRO) jáne Bývaısar Saıtıev (Reseı) alty retten altyn medaldy moıyndarynda jarqyratty.
Grek-rım kúresinen ótken jarysta 32 jastaǵy túrkııalyq Rıza Kaıalp Belgradta bes dúrkin álem chempıony atansa, 30 jastaǵy armenııalyq Artýr Aleksanıan tórt márte sondaı qurmetke bólendi. «Klassıkter» arasyndaǵy tolaǵaı tabys dańqy jer jarǵan Aleksandr Karelınge tıesili. Áýeli KSRO, keıinnen Reseıdiń namysyn qorǵaǵan «Orys aıýy» qatarynan toǵyz jarysta teńdessiz dep tanyldy. Parsy eliniń pehlevany Hamıd Sorıanǵa bul beles alty márte baǵyndy. Bes ret chempıondyq ataqqa qol jetkizgen sanaýly balýandardyń arasynda qazaqstandyq Valerıı Rezansevtiń baryn biz zor maqtanyshpen aıtamyz.
Áıelder kúresinen Saorı Iosıdanyń aldyna túsetin eshkim joq. Ol ózi qatysqan 16 álem chempıonatynyń barlyǵynda bas júldeni oljalady. Kaorı Itıo 10 márte top jarsa, Hıtomı Sakamota segiz ret altynnan alqa taqty. Bul balýandardyń barlyǵy da – Japonııadan. Kanadalyq Krıstın Nordhagen men japonııalyq Iаıý Ýrano alty dodada dara shyqty. Al Serbııanyń astanasynda Iýı Sýsakı men Maıý Mýkaıda syndy Kúnshyǵys eliniń qyzdary úshinshi altyndaryn aldy.
Legıonerlerge arqa súıeıdi
Býdapeshttegi jarysta ózge elderdiń atynan shyqqan legıonerlerdiń qatary qalyń boldy. Máselen, grek-rım kúresinen Serbııa quramasyna bas júlde syılaǵan Alı Arsalan men Zýrab Datýnashvılıdiń ekeýi de ózge memlekettiń túlekteri. Alı – ırandyq, Zýrab – grýzın. Bolgarııaǵa kúmis medal ápergen Edmond Nazarıannyń tegi armenııalyq. Kezinde onyń ákesi Atlanta men Sıdneı Olımpıadalarynda altyn tuǵyrǵa kóterilip, Afınada qola medaldy moınyna ilgen. Armen Nazarıannyń álem men Eýropanyń san márte chempıony degen ataqtary taǵy bar. Mine, áke jolyn qýǵan 20 jastaǵy Edmon da dúbirli dodalarda daralana bastady. Qazirdiń ózinde-aq onyń kúresý mánerine qarap, «bolashaǵy jarqyn» dep nyq senimmen aıtýǵa bolady. Danııanyń týy astynda óner kórsetip, kúmis medaldy ıelengen Týrpal Bısýltanov – cheshen ultynyń ókili.
Albanııanyń erkin kúresi tarıhynda alǵashqy altynnyń ıegeri atanǵan Zelımhan Abakarov ta Cheshenstannyń týmasy. Buryndary Reseı chempıonatynda kózge túsip, keıinnen Qyrǵyzstanǵa qonys aýdarǵan Arsalan Býdajapov Serbııadaǵy saıysty úshinshi orynmen qorytyndylady. Biraq «aıyr qalpaqty» aǵaıyndarymyzǵa onyń esh bótendigi joq. Arsalannyń ákesi býrıat bolǵanymen, sheshesi qyrǵyzdyń qyzy. Slovakııa quramasynyń qorjynyn túrli-tústi medalmen tolyqtyrǵan Taımýraz Salkazanov, Borıs Makoev jáne Batyrbek Sakýlov osetınder. Majarstan bul jarysta bir ǵana júlde aldy. Onyń ıegeri – balqar Ismaıl Mýsýkaev. Italııanyń maqtanyshyna aınalǵan álemniń eki jáne Eýropanyń tórt dúrkin chempıony, Rıo Olımpıadasynyń qola júldegeri Frank Chamısonnyń Bostandyq aralynda týyp-óskenin barsha jankúıer jaqsy biledi. Belgradta oǵan qola medal buıyrdy.
Saıasattyń salqyny tıdi
Sodyr saıasattyń salqyny sportqa da tııýde. Birikken kúres áleminiń (UWW) sheshimimen Reseı men Belarýstiń atalǵan jarystan shettetilgeni belgili. Áıtpegende, básekelestik áldeqaıda kúshti bolar edi. Eger statıstıkalyq málimetterge súıensek, álem chempıonattarynyń tarıhynda eń kóp júlde alǵan Reseı quramasy ekenine anyq kóz jetkizemiz. 1993 jyldan beri sol eldiń grek-rım kúresi sheberleri 98 (44 altyn+26 kúmis+28 qola) júlde aldy. Erkin kúresten oljalaǵan medaldar sany – 123 (63+20+40). Dál osyndaı kórsetkishimen basqa komandalardyń birde-bireýi maqtana almaıdy. Olar kúrestiń osy túrleri boıynsha álemniń úzdik komandasy sanalady. Belarýstiń de balýandary osal emes. Olardyń nátıjeleri mynadaı: grek-rım kúresi – 17 (2+7+8) júlde, erkin kúres – 18 (2+4+12) júlde.
Irannyń da ustanǵan saıasaty túsiniksiz. 70 kılo salmaq dárejesiniń tusaýkeser kezdesýinde Amırmýhammed Babak Iаzdanı ızraıldik Djoshýa Stıýart Fenesılvermen beldesýge tıis edi. 21 jastaǵy bul balýan – Rıo Olımpıadasynyń jeńimpazy, Tokıo Olımpıadasynyń kúmis júldegeri, álemniń úsh dúrkin jeńimpazy Hasan Iаzdanıdiń týǵan inisi. О́zi de ataq-dańqtan kende emes. Byltyr Osloda ótken dúnıejúzilik dodada Amırmýhammed kúmis medaldy moınyna ildi. Ol Belgradqa altyn júldeni ańsap kelgen edi. Biraq osydan biraz jyl buryn Iran úkimeti óz órenderine Izraıldiń ókilderimen kúsh synasýǵa tyıym salǵan. Eger ol talap oryndalmasa, tek sportshy ǵana emes, búkil delegasııa músheleri qatań jazalanady. Sony qaperge alǵan Iаzdanı bozkilemge shyǵýdan bas tartty.
Joǵarydaǵydaı jaǵdaıdy kezinde Irannyń ataqty dzıýdoshysy, álem chempıony Saıd Mollaeı de basynan keshirgen edi. 2019 jyly Tokıodaǵy álem chempıonatynyń jartylaı fınalynda ol belgııalyq Mattıas Kaaspen kúresýi kerek edi. Ony utsa, fınalda ony ızraıldik Sagı Mýkı kútip turdy. Sol kezde Parsy eliniń sport basshylary Mollaeıdi Kaastan jeńilýge májbúrledi. Olar óz otandastarynyń Mýkımen kúreskenin qalamady. Soǵan narazy bolǵan balýan Germanııadan saıası baspana surady. Odan keıin Mońǵolııaǵa qonys aýdaryp, sol eldiń azamattyǵyn aldy. Bul táýekelge Saıd beker barmaǵan eken. 2021 jyly Tokıoda alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndarynda ol kúmis medaldy keýdesinde jarqyratty. Bul kúnderi 30 jastaǵy dzıýdoshy Ázerbaıjannyń týy astynda óner kórsetýde.
Erkin kúresten álem chempıonatynyń jeńimpazdary men júldegerleri
57 kılo: 1. Zelımhan Abakarov (Albanııa), 2. Tomas Gılman (AQSh), 3. Zanabazar
Zanzandanbýd (Mońǵolııa) pen Stevan Mıchıch (Serbııa).
61 kılo: 1. Reı Hıgýchı (Japonııa), 2. Reza Atrı (Iran), 3. Arsen Artýtıýnıan (Armenııa) men Narmandahyn Naranhýý (Mońǵolııa).
65 kılo: 1. Rahman Amoýzadhalılı (Iran), 2. Djon Dıakomıhaılıs (AQSh),
Bajrang Bajrang (Úndistan) pen Ismaıl Mýsýkaev (Majarstan).70 kılo: 1. Taıshı Narıkýnı (Japonııa), 2. Zeın Reterford (AQSh), 3. Ernazar Ahmatalıev (Qyrǵyzstan) pen Zýrab Iаkobıshvılı (Grýzııa).
74 kılo: 1. Keıl Deık (AQSh), 2. Taımuraz Salkazanov (Slovakııa), 3. Alıakbar Emamıchogaeı (Iran) men Frank Chamıso (Italııa).
79 kılo: 1. Djordan Barroýz (AQSh), 2. Mohammad Nahodı (Iran), 3. Arsalan Býdjapov (Qyrǵyzstan) pen Vasılıı Mıhaılov (Ýkraına).
86 kılo: 1. Devıd Teılor (AQSh), 2. Hasan Iаzdanı (Iran), 3. Borıs Makoev (Slovakııa) pen Azamat Dáýletbekov (Qazaqstan).
92 kılo: 1. Kamran Gasampýr (Iran), 2. Maıkl Koks (AQSh), 3. Osman Nýrmagomedov (Ázerbaıjan) pen Mıranı Maısýradze (Grýzııa)
97 kılo: 1. Kaıl Snaıder (AQSh), 2. Batyrbek Sakýlov (Slovakııa), 3. Gıvı Matsharashvılı (Grýzııa) men Magomedhan Magomedov (Ázerbaıjan).
125 kılo: 1. Taha Akgıýl (Túrkııa), 2. Lhagvagarel Mýnhtýr (Mońǵolııa),
Geno Petrıashvılı (Grýzııa) men Amır Hosseın Zare (Iran).Sóıtip, Serbııanyń astanasynda ótken álem chempıonaty aıaqtaldy. Qazaqstannyń balýandary bul jarysty úsh júldemen qorytyndylady. Atap aıtsaq, áıelder arasynda Jámıla Baqbergenova kúmis alsa, grek-rım kúresinen Aıdos Sultanǵalı men erkin kúresten Azamat Dáýletbekov qola medaldy moıyndaryna ildi. Jer-jahannyń myqty balýandary jınalǵan baıraqty básekede jeńis tuǵyryna kóterilgen bul sportshylarymyzǵa alǵystan basqa aıtarymyz joq. Desek te dál bul kórsetkishke kóńilimiz toldy dep aıta almaımyz. Balýandyq ónerde baı dástúri bar Qazaq eliniń tuǵyry budan da bıik bolýǵa tıis edi. Eń ókinishtisi, qart qurlyqtaǵy eń kóne qalalardyń birinde alpaýyttardy aıtpaǵanda, alaqandaı ǵana Serbııa, Qyrǵyzstan, Armenııa, Albanııa, Moldova sekildi elderdiń ánurandary shyrqalyp jatqanda, janarymyzben jer shuqydyq. Iá, Qazaqstannyń balýandaryna ondaı baq buıyrmady.