Qazirgi baǵa qymbatshylyǵynyń basty sebepteriniń biri – jergilikti ónimderdiń azdyǵy. Bárin syrttan tasýdyń saldary osydan eki jyl burynǵy pandemııa kezinde qatty baıqalǵan.
«Kisideginiń kilti aspanda» bolatyny qashannan belgili. Áýeli ózge aımaqtan keletin ónimder qymbattady. Artynsha shekara tars bitelip, sol quny aspandaǵan taýardyń ózi tapshylyqqa aınalyp shyǵa keldi. Muny boldyrmaýdyń bir amaly – ózimiz óndirý. О́ıtkeni jergilikti ónim – jetkilikti ónim. Onyń sapasy da, baǵasy da kóńildegideı bolady. Oblys ákimi Nurlybek Nálibaevtyń kásipkerlik salasynyń áleýetin kóterý úshin bıznes ókilderimen kezdesýinde negizgi áńgime osy boldy. Kezdesýge «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Tımýr Naqypbekov, oblys prokýrory Nurlan Bıjanov pen salalyq qurylym basshylary qatysty.
Jıynda otandyq ónim óndirý, azyq-túlik qoryn kóbeıtý jáne jergilikti taýar óndirýshilerdi qoldaý sharalary men óńdeý salalarynyń damýy jaıly ashyq áńgime boldy.
О́ńirde munaı qory sarqylyp, jyl saıyn ónim kólemi tómendep keledi. Endigi basymdyq gaz óndirý aıasyn arttyrýǵa berilip otyr. Osy baǵytta óndiris oryndarynyń janynan ilespe zaýyttar ashylyp, jańa jumys oryndary qurylady. Investısııa tartýǵa qolaıly jaǵdaı jasaý da esten eki eli shyqpaýǵa tıis. Bul kásipkerlerdiń jańa jobalardy júzege asyrýyna múmkindik beredi.
– Investorlardy qoldaý aıasyn keńeıte túsý úshin «Baıqońyr» áleýmettik kásipkerlik korporasııasynyń quramynda Qyzylorda ınvestısııalyq jáne taldaý ortalyǵyn ashyp, ınvestısııa tartýǵa múmkindikteri bar iri kásipkerlerdi shaqyramyz. Munaı óndirisine deıin Qyzylorda agrarly aımaq retinde tanymal bolǵan. Aldaǵy ýaqytta agroónerkásiptik keshendi damytýǵa basymdyq beremiz. Bul baǵytta alǵashqy kezekte aýyl sharýashylyǵynyń ónimdiligin arttyryp, agroónerkásip ónimderin óńdeý jáne eksport kólemin arttyrýdy qolǵa alamyz. О́nim óndirýge yntaly azamattardy qoldaımyz.
Keler jyly eksportqa shyǵarylatyn tomat konsentratyn óndiretin zaýyt qurylysy bastalady. Ártaraptandyrý baǵytynda shet elderde suranysy kóp azyqtyq júgerini egý qolǵa alyndy. «Aqjarma ı K» sharýashylyǵy ÁKK-men birlesip júgeri ósirýge qajetti tehnologııany engizýge ınvestor tartýda. Munan bólek agro-ındýstrııalyq aımaqtar ashý josparymyzda bar, – dedi oblys basshysy.
Kásipkerler palatasy usynysymen ótkizilgen jıynda T.Naqypbekov mundaı kezdesýlerdiń saladaǵy ózekti máselelerdi ashyq talqylaýǵa múmkindik beretinin atap ótti.
– Osyndaı kezdesýler barlyq oblysta uıymdastyrylyp jatyr. Solardyń arasynda Qyzylorda kásipkerlik máselesimen aınalysatyn jumys tobyn quryp otyrǵan birden-bir óńir. Jergilikti máselelerdi ákimdik sheship berse, respýblıkalyq deńgeıdegi problemalardy Úkimetke biz jetkizip otyramyz, – dedi ol.
Kezdesýde oblysta sheteldik kásipkerlerdiń tájirıbesi men ınnovasııalaryn engizý bastalǵany da aıtyldy. Ýkraınalyq ınvestorlarmen tukym sharýashylyǵyn damyta otyryp kúrish, bıdaı, júgeri, soıa daqyldarynyń jańa suryptaryn shyǵarý úshin yntymaqtastyq ornady, aýstralııalyq «Rýbıkon» kompanııasynyń sýdy tıimdi paıdalaný tájirıbesi qolǵa alyndy.
Oblystyq kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasynyń basshysy Musa Qaldarbekovtiń aıtýynsha, kásipkerlerge ártúrli kózderden 20 mlrd teńge shamasynda qarjy qaralyp, búginde 700-den astam jobaǵa jeńildikpen nesıe berilgen. Aýyldaǵy kásipkerler de qoldaýdan qaǵajý qalyp jatqan joq. Olar 393 jobaǵa 6,1 mlrd teńge nesıe aldy.
Ortaq máselege oraı pikir bildirgen kásipkerler qatarynda «Jan-Araı» JShS dırektory Baqdáýlet Maqashov kóterme-taratý ortalyǵynyń áleýetin joǵarylatý arqyly azyq-túlik ónimderiniń baǵasyn turaqtandyrý joldaryn usyndy. «Er-Áli» sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy Álibı Bekjanov egin sharýashylyǵyn ártaraptandyrýdaǵy tájirıbesi týraly aıtyp, baqsha daqyldaryn kóbeıtýdiń jelisin jandandyrý máselesin kóterdi.
Oblys basshysy azyq-túlik ónimderiniń basym bóligin syrttan ákeletin óńirde baqsha daqyldaryn egýge yntaly azamattardy árdaıym qoldaıtynyn ashyq aıtty.
– Kartopty Pavlodardan, sábizdi Qostanaıdan ákelemiz. Qalǵany Túrkistan oblysynan keledi. Osyny boldyrmaý úshin egin egemiz degen sharýalarǵa jer bólýdi tapsyryp, olarǵa jaǵdaı jasadyq. Baqsha ónimderin, kókónisti egýge bizdiń óńirdiń múmkindigi jetedi. Isti ilgeriletip áketken sharýalar da bar. Artylsa, ónimdi satýǵa múmkindikti de qarastyramyz. Kúrishke ǵana ıek artyp otyra berýge bolmaıtynyn túsinetin ýaqyt jetti, – dedi N.Nálibaev.
Kezdesýde kásipkerler jańa emhana ashý, bos turǵan ǵımarattardy kásipkerlik maqsatta paıdalaný, týrızmdi damytý, jeke balabaqshalarǵa sýbsıdııa bólý, jeńil ónerkásip salasyna jaǵdaı jasaý sekildi máseleler jaıly aıtty.
Jıyn sońynda aımaq basshysy óńirde bıznes klımatty jaqsartý úshin kásipkerlerdiń usynystary men jobalaryn qaraıtyn arnaıy jumys toby qurylatynyn jetkizdi.
Qyzylorda oblysy