Mańǵystaý óńiriniń qolóner týyndylary ózindik úlgisimen erekshelenedi. Baǵzydan mal sharýashylyǵyn basty baǵyt etken ólkede tórt túlik ónimderin azyq-túlik etip paıdalanýmen qatar, turmysqa, tirshilikke qajetti buıym retinde tutyný da keń qoldanysqa ıe.
Jún sabaý men tútý, taldyrma basý, oıý oıý, túr salý, kıiz ben tekemet basý, órmek toqý, túbit óńdeý, urshyq ıirý, alasha, syrǵalaq pen baý-basqur toqý, teri óńdeý, kórpe quraý, kıim tigý, toqyma toqý, zergerlik buıymdar men aǵash buıymdar jasaý – qaı-qaısysy da Mańǵystaýda óte joǵary deńgeıde damyǵan. Iаǵnı qolóner baǵyty sheberliktiń shyńyn baǵyndyra órkendedi. Esh jerde bilim almasa da atakásipti ýaqyt talabynan qaldyrmaı túrlente damytyp júrgen sheberlerdiń eńbegi zor. Jabdyqtaý men bezendirýde qııal men qol sheberligin qabystyra jumsap, ozyq úlgilerge qol jetkizgen mańǵystaýlyqtardyń kıizúı ustaýy men jasantýy kópke tanymal.
О́ńirde týrızm zaman talabyna saı negizgi baǵyttardyń biri retinde tanylyp keledi. Bul tek tabıǵı erekshelikterdi emes, óńir turǵyndarynyń ulttyq ustynyn, ónimin, qolónerin tanytý arqyly ult tarıhy men mádenıetin, dúnıetanymyn, oı-óresin tanytýǵa múmkindik beredi. Aqtaýda «Bir aýyl – bir ónim» jobasy aıasynda alǵash ret uıymdastyrylǵan forýmnyń maqsaty – óńirdegi qolónershilerdiń basyn biriktirip, búginge jetken qolónerdi shetelderge eksporttaýǵa baǵyt-baǵdar berý. Atalǵan forým qolóner salasyndaǵy jetistikterdi kórsetýmen birge ózekti máselelerdi anyqtaýǵa sep boldy. Oblys aýmaǵynan 70-ten astam kásipker qatysqan kórme-jármeńke «Mańǵystaýda qazaq ulttyq kodyn saqtaýdyń kepili retinde qolónershilikti jandandyrý jáne etnotýrızmdi damytý» taqyrybyndaǵy óńirlik forýmǵa ulasty.
Jıynǵa JICA japon halyqaralyq yntymaqtastyq agenttiginiń sarapshysy, Qyrǵyz Respýblıkasyndaǵy «Bir aýyl – bir ónim» jobasynyń bas konsýltanty Akıhısa Haragýchı, Qazaqstan qolónershiler odaǵynyń prezıdenti Aıjan Bekqulova bastaǵan otandyq, sheteldik sarapshylar men mamandar, qonaqtar, sheberler men turǵyndar qatysty.
– Kóshpeli mal sharýashylyǵymen aınalysqan Mańǵystaý eliniń kúndelikti tynys-tirshiliginde ustalar basty ról atqarǵan. Temirden túıin túıgen olar el suranysyn oryndap, ótken ǵasyrdyń alpysynshy jyldaryna deıin aýyl sharýashylyǵynda negizgi jumystardy atqardy. Sonymen qatar óńirimizde qolóner sheberleriniń basym kópshiligi kıizúı jabdyqtarymen aınalysady. Qazaq halqynyń tól óneri – qolónerdiń jańǵyrtylýy urpaqtan-urpaqqa tarala bermek. Máńgilik mura etip qaldyrǵan qolónerimizdi jol ortaǵa tastamaı keleshek urpaqtyń boıyna sińirý barshamyzǵa paryz. Árbir dúnıeniń, árbir buıymnyń qandaı sheberlikpen, eńbekpen jasalǵanyn búgingi urpaq sezine bilýge tıis. Árıne, zaman talabyna sáıkes ata murasyn jastarǵa jańa baǵytta usyný men damytýdy kásipkerlikpen ushtastyrý, jańǵyrtý, qazyna kózine aınaldyrý qajet. Osy tusta etnotýrızmdi qolǵa alyp, qolónershilikti úırenip qana qoımaı, odan tabys tabýǵa da qoldaý kerek. Osy másele boıynsha birge jumys isteýimiz tıis, – degen Mańǵystaý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev kelesi jyly qolónershilerge bólinetin grant sany kóbeıetinin jetkizdi.
Forým barysynda Dostyq úıi ǵımaratynyń aldynda kıizúıler qurylyp, 100-den asa qolóner sheberiniń buıymdary kórmege usynyldy. Mańǵystaý oblysyndaǵy qolónershiliktiń qazirgi jaǵdaıy, etnotýrızmniń bolashaǵy týraly «Qolónershilik jáne tabys» taqyrybynda spıkerler keńinen baıandap, salany damytý boıynsha óz usynystaryn ortaǵa saldy.
– Qazaqtyń umytylyp bara jatqan qolónerinen semınar, trenıng, tájirıbelik jumystar júrgizilip, birqatar úırenýshige kómek qolyn sozdyq. Árıne, bul rette bir rettik semınar, trenıngter azdyq etedi, ómirsheń is júrgizý úshin ulttyq qolónerdi jyldar boıy damytý, urpaqqa úıretý, nasıhattaý shart. Bizdiń usynysymyz sońǵy jyldary joǵary oryndardyń nazaryn aýdartyp, seń qozǵaldy. О́ńir qolónerin qoldaýshylar Aqtaý qalasynan sheberler ortalyǵyn ashý bastamasyn 2017 jyldan beri oblys basshylaryna aıtyp keledi. Bul usynysymyz bıyl qoldaý taýyp, teńiz jaǵalaýynan ortalyq ashýǵa múmkindik aldyq, – deıdi Mańǵystaý oblysy qolónershiler odaǵynyń prezıdenti Áýes Saǵynaeva.
Forým aıasynda qolónerdi kásipke aınaldyryp, tabys tabýmen qosa, azamattardy jumyspen qamtyp otyrǵan sheberler óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qosqan úlesi úshin Mańǵystaý oblysy ákiminiń Alǵyshatymen marapattaldy.
– Qazaq ónerin kórip tańǵaldym, keremet dúnıelerdiń kýási boldyq, ekologııalyq taza ónimdi turmysta paıdalanyp, kádege jaratý ádisterine zer saldyq. Bizben birge birneshe sarapshy mamandar keldi. Baıqaýymyzsha, eki eldiń bir-biriniń mádenıetinen, qolóner buıymdaryn jasaýdan úırener tustary kóp. Biz de óz tájirıbemizben bólisip, utymdy ádisterdi úıretýge, sheberlikterin arttyryp, týyndylaryn shetke eksporttaý úshin birlese jumys júrgizýge, aqyl-keńes berýge daıynbyz, – dedi JICA agenttiginiń bıznesti jyljytý jónindegi keńesshisi Mıtsýo Mýraıama.
Mańǵystaý qolóneriniń búgingi deńgeıin tarazylaýǵa, kókjıegin keńeıtýge arnalǵan forým maǵynaly, ár sheber óz týyndysyn kópshilik nazaryna usynǵan kórme qyzyqty ótti.
Qazaqtyń qolónerin zamanaýı turǵydan damytyp, úlken naryqqa alyp shyǵýǵa yntaly qolóner sheberleriniń nıeti izgi, isi úlgi.
Mańǵystaý oblysy