Mıllıondaǵan adamnyń qaýyshar, qoshtasar ornyna aınalǵan Nursultan Nazarbaev halyqaralyq áýejaıynda aldaǵy birneshe jylda úlken ózgerister oryn almaq. Dálirek aıtsaq, munda ekinshi ushý-qoný jolaǵyn salý, jolaýshylar tasymalymen qatar júk tasymalyn damytý sekildi irgeli bastamalar josparlanyp otyr. Munyń bári áýejaıdyń jańa tujyrymdamasynda qamtylǵan.
Eki jyl burynǵy pandemııa áýejaılardyń jumysyn shatqaıaqtatyp ketkeni jasyryn emes. Sondyqtan áýejaılardyń deni jer-jahanda bolyp jatqan ózgeristerge baılanysty damý strategııalaryn qaıta qaraýǵa májbúr boldy. Bul rette elorda áýejaıy da jańa strategııanyń nátıjesinde óndiristik turǵydan jaqsy kórsetkishterge qol jetkizip otyr.
«Nursultan Nazarbaev halyqaralyq áýejaıy» AQ basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary Dáýlet Hamzınniń málimetinshe, kompanııanyń birinshi jartyjyldyqtaǵy taza tabysy 1,6 mlrd teńgeni quraǵan.
– Byltyr 4,8 mln jolaýshyǵa qyzmet kórsettik. Al 2022 jyldyń qańtar-tamyz aılarynda jolaýshylar aǵyny 3,5 mln-nan asty. Jyldyń sońyna qaraı kórsetkish 5,3 mln-ǵa jetip, tabys 68 mlrd teńge deńgeıinde bolady dep kútilýde. Sonda atalǵan kórsetkish ótken jylmen salystyrǵanda 15,8 paıyzǵa joǵary bolmaq, – deıdi D.Hamzın.
Onyń aıtýynsha, áýejaı shyǵyndardy ońtaılandyryp, qosymsha kiris túrlerin damytý arqyly tabysty ulǵaıtqan. Lokdaýn kezinde qarjylaı turaqtylyqty saqtaý úshin operasııalyq shyǵyndar qysqartylyp, turaqty tranzıttik júk avıareısteriniń kólemin arttyrýǵa aıtarlyqtaı kúsh jumsalǵan. Osylaısha, elder arasyndaǵy shekaralar jabylǵan kezde sheteldik avıakompanııalardyń kóbi Astana áýejaıyn Eýropadan Azııaǵa tranzıttik aıaldama retinde paıdalana bastapty.
– Qazirgi tańda mýltımodaldyq jáne tranzıttik júk tasymaldaryna basymdyq berý durys sheshim bolǵanyn kórip otyrmyz. 2021-2022 jyldardaǵy kiristiń shamamen 70 paıyzy áýejaıdyń tranzıttik júk reısterine qyzmet kórsetýge qaıta baǵdarlanýy esebinen alynǵan. Áýejaı alǵash ret operasııalyq paıdaǵa shyǵyp, nesıe berýshiler aldyndaǵy barlyq mindettemeni oryndady. Alynǵan kirister esebinen kásiporyn defolttan qutylyp, tarıfterdi kótermeı-aq daǵdarys kezeńinen shyqty. Bul óz kezeginde otandyq avıakompanııalarǵa qatysty júktemeni azaıtty. Sonymen qatar lokdaýnǵa qaramastan, áýejaı men onyń Kókshetaý qalasyndaǵy fılıalynyń 2 myńnan astam qyzmetkeri jumys oryndaryn saqtap qaldy. Kásiporyn qyzmetkerler aldyndaǵy barlyq áleýmettik mindetti tolyq kólemde ótep, eń tómengi jalaqy kólemin 40 paıyzǵa arttyrdy, – dep tolyqtyrdy ol.
Jumys barysyndaǵy basymdyqtardy qaıta qaraý nátıjesinde áýe aılaǵynyń odan ári damýy úshin jaǵdaı jasaldy. Búgingi tańda kúzgi-qysqy navıgasııa jumystaryna daıyndyq júrgizilýde. Kez kelgen aýa raıy jaǵdaıynda úzdiksiz jumys isteý maqsatynda qar jınaıtyn 5 zamanaýı mashına satyp alynǵan. Olar ushý-qoný jolaǵy men perrondy tazartýdy aıtarlyqtaı jyldamdatady.
Ushý-qoný jolaǵy demekshi, taıaýdaǵy 5-6 jylda eldiń basty áýe qaqpalarynyń ótkizý qabiletin ulǵaıtý talap etilip otyr. Sondyqtan Astana áýejaıynda ekinshi ushý-qoný jolaǵy salynbaq.
– Áýejaıdyń qoldanystaǵy ushý-qoný jolaǵy 2003 jyly qaıta jańartyldy. Sodan keıin bul baǵytta basqa jumystar júzege asyrylmaǵan. Bıyl kúrdeli jóndeý jumystary júrgizildi. Alaıda avıatasymaldar qarqynynyń ósýi men áýejaıdy damytý jónindegi josparlarǵa baılanysty áýeaılaq ýchaskesin qaıta jańartý qajettiligi týyndap otyr. Biz 2027-2028 jyldary jolaýshylar aǵynynyń joǵary deńgeıine jetsek, sáıkesinshe ushý-qoný jolaǵynyń ótkizý qabiletin arttyrý qajet bolady. Osy rette jolaqtaǵy, rýldeý jolaqtary men perrondaǵy jabyndy, sondaı-aq jaryq-sıgnaldyq jabdyqty aýystyrý mańyzdy. Ushý-qoný jolaǵyn jóndeý ýaqytsha qolaısyzdyqtar týǵyzady, álbette. Biraq bul máseleni sheshýge nıettimiz. Sondaı-aq ekinshi ushý-qoný jolaǵyn salý, arnaıy ekonomıkalyq aımaq ashý jáne avıaotyndy jetkizý logıstıkasyn jaqsartý úshin temirjoldardy salý josparda bar. О́zgerister negizgi eki maqsatqa qol jetkizý úshin júrgiziledi. Alǵashqysy – Astananyń áýe aılaǵy jolaýshylar aǵyny men oryndalatyn reıster sany boıynsha kelesi jyly elimizdegi eń iri áýe aılaǵyna aınalýǵa tıis. Ekinshisi – aldaǵy 5 jylda júk tasymalyn tórt ese ulǵaıtý kerek, – deıdi «Nursultan Nazarbaev halyqaralyq áýejaıy» AQ basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary.
Onyń aıtýynsha, áýejaıdy odan ári damytý jospary qarjylyq kórsetkishterdi turaqty túrde jaqsartýǵa negizdelgen ári kásiporynnyń jańa strategııasynyń nátıjelerimen nyǵaıtylmaq.
Nursultan Nazarbaev halyqaralyq áýejaıy jańa tujyrymdamaǵa sáıkes, arnaıy ekonomıkalyq aımaq, mýltımodaldyq júk tasymaldaý jáne E-commerce qyzmet kórsetý ortalyqtary, sonymen birge avıapersonaldy daıarlaý boıynsha oqý ortalyǵy men jańa keıterıng ortalyǵy jáne basqa da fýnksııalardy qamtıtyn kásiporynǵa transformasııa júrgiziledi. Atalǵan tujyrymdama negizinde Halyqaralyq Azamattyq avıasııa qaýymdastyǵynyń (IATA) tájirıbeli mamandary áýejaıdy 2050 jylǵa deıin damytýdyń master-josparyn ázirleýde. Aldaǵy qarasha aıyna deıin atalǵan jumysty aıaqtaý josparlanyp otyr.
– Master-jospar jer ýchaskelerin paıdalanýdy, ekinshi ushý-qoný jolaǵyn, perron, termınaldar, angarlar, bokstar, sondaı-aq qajetti resýrstardy kezeń-kezeńimen josparlaýdy qamtıtyn bolady. Onyń ishinde arnaıy tehnıka men personalǵa da qatysty máseleler bar. Atalǵan jospar negizinde bolashaqta kompanııany damytýdyń uzaq merzimdi bıznes-jospary ázirlenedi, – dedi Dáýlet Hamzın.
Sondaı-aq ol áýejaı jumysynyń basym baǵyttarynyń biri – júk ınfraqurylymyn damytý jáne júk-termınaldaryn keńeıtý bolatynyn atap ótti. Áýejaıdyń geografııalyq ornalasýy Qytaıdan Eýropaǵa ushýlar kezinde júk avıakompanııalarynyń shyǵyndaryn tómendetedi, al avıaotynǵa qatysty usynylǵan básekege qabiletti baǵalar basqa áýejaılar men elderden tranzıttik reısterdi tartý úshin qosymsha yntalandyrý bolmaq.
– Bizde Ortalyq Azııadaǵy eń úzdik jerústi ınfraqurylymy men tehnıkalyq jabdyqtary bar. Olar reısterge jyldam ári sapaly qyzmet kórsetýge múmkindik beredi. Áýejaıdyń ushý-qoný jolaǵy – aımaqtaǵy eń úzdikterdiń biri. Ol IIIA ICAO sanatyna sáıkes keledi jáne kez kelgen aýa raıynda áýe kemeleriniń barlyq túrin qabyldaýǵa múmkindik beredi. Negizinen tranzıttik júk reısterine úlken kólemdi janarmaı quıýdy qajet etetin aýyr júk ushaqtary paıdalanylady. Osy rette áýejaıda paıdalanylatyn atalǵan sanattaǵy áýe kemelerine janarmaı quıýdyń biregeı júıesi ushý aldyndaǵy rásimderge jumsalatyn ýaqytty qysqartyp, avıakompanııalarǵa jedel qyzmet kórsetýge jol ashady. Mysaly, aýyr salmaqty laınerge 100 tonna janarmaı quıý úshin 30-40 mınýt jumsalady. Osy artyqshylyqtarmen biz jańa klıentterdi tarttyq. Qazir bizdiń áýejaı jylyna 3 myńnan astam júk tranzıttik reısterine qyzmet kórsetedi. Pandemııaǵa deıin bul kórsetkish tipti 50 reıske de jetpeıtin, – deıdi ol.
Sonymen birge kiristerdi nátıjeli ártaraptandyrý úshin áýejaı jerdi basqarý jáne konsessııa esebinen ınfraqurylymdy damytý quqyǵyn alýy qajet.
– Búkil álemdegi áýejaılar qyzmetindegi zamanaýı trend – jer resýrstary men ınfraqurylymdy durys basqarý esebinen avıasııalyq emes kiristerdi keńeıtý. Áýejaılar kiristerdiń 40 paıyzyna deıin áýejaılardaǵy konsessııa sharttary jáne ınfraqurylym obektilerin uzaq merzimdi jalǵa alý negizinde jerdi paıdalaný esebinen alady. Qazaqstanda áýejaılardaǵy jer telimderin ákimdikter basqarady. Áýejaılarda konsessııa uǵymyn engizip, olarǵa jerge bılik etý quqyǵyn berý qajet. Bul áýejaılar ınfraqurylymyna jeke ınvestısııalardy tartýdyń draıveri bolmaq, – deıdi D.Hamzın.
Eske sala keteıik, Astana áýejaıy eldegi eń iri áýejaılardyń biri sanalady. Ol Ortalyq Azııadaǵy jumysy qaýyrt áýejaılar arasynda ekinshi orynda, al postkeńestik keńistiktegi áýejaılar arasynda 12-orynda tur. Sondaı-aq bul negizgi otandyq jáne birqatar sheteldik avıakompanııa úshin bazalyq áýejaı bolyp sanalady.