Túrkistan oblysynyń Jetisaı, Maqtaaral aýdandarynda maqta terimi bastaldy. Maqtaaral aýdanynda bıyl 40,4 myń gektarǵa, al Jetisaı aýdanynda 80 myń gektarǵa jýyq alqapqa maqta dáni sebilgen. Jetisaı aýdanyndaǵy jalpy egistik jerdiń 49 500 gektary – shıtti maqta. Erekshe kútim men baptaýdy qajet etetin tehnıkalyq daqyldy terý naýqany bastalǵaly aýdanda 1 074 gektar alqaptyń «aq altyny» terilip, 1861,70 tonna ónim alynǵan.
Birinshi terimniń ózinde ónimdilik gektaryna orta eseppen 18 sentnerdi qurap otyr. Sala mamandarynyń aıtýynsha, bıylǵy naýqanda maqtalyqtyń 80 paıyzǵa jýyǵyn tehnıkamen terý josparlanyp otyr. Jalpy, shıtti maqtanyń túsimdiligi gektarynan 27,3 sentnerden bolyp, 333,4 myń tonna jınalady dep boljanýda. Qolda bar 595 birlik kombaınnyń 92%-y jıyn-terin jumystaryna daıyn. Bul salada jalpy 25 myńnan astam agroqurylym eńbek etedi. Aq ulpany tehnıkamen terýdi bastaǵandardyń biri – Jetisaı aýdanyndaǵy Yntymaq aýyldyq okrýginde ornalasqan «Baqdáýlet» sharýa qojalyǵy. Ieligindegi 20 gektar jerge qosymsha 30 gektar egistikti jalǵa alǵan qojalyq tóraǵasy Serikbaı Ahynov «Maqtaaral 40-11» surypty shıt seýip, gektarynan 20 sentnerden ónim alýda.
«Qazirgi tańda dıqandarymyz maqtaǵa qajetti agrotehnıkalyq sharalardy aıaqtap, jappaı maqta jınaý naýqanyn bastap ketti. Aýdan boıynsha 29 673 myń gektar maqtalyq alqapqa defolıasııa jumystary júrgizilgen. Maqta jınaý tehnıkalary, 7 maqta zaýyty men 81 maqta qabyldaý pýnkti bıylǵy naýqanǵa tolyqtaı daıyn tur. Kúzgi jıyn-terin naýqanyn jaýyn-shashynǵa qaldyrmaı, ysyrapsyz sátti ótkizý – barshamyzdyń ortaq mindetimiz», deıdi aýdandyq aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary bóliminiń basshysy Marat Abýov.
Odan bólek, aýdan boıynsha kúzgi dala jumystaryna qatysatyn 1 897 aýylsharýashylyq tehnıkasynyń 224-i maqta terimge arnalǵan kombaındar bolsa, bir ǵana Yntymaq aýyldyq okrýginde 151 aýyl sharýashylyǵy tehnıkalary men agregattary naýqanǵa daıyn tur.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń málimetinshe, bıyl oblysta maqta daqyly 126,3 myń gektarǵa egilgen. Sondaı-aq maqta baǵasy bıyl 400 teńge kóleminde bolatyny boljanǵan edi. Ázirge baǵa odan tómen bolyp tur. Shıtti maqtanyń ótkizý baǵasy álemdik naryqtaǵy maqta talshyǵynyń baǵasyna tikeleı táýeldi jáne Lıverpýl maqta bırjasynyń ındeksine sáıkes belgilenedi. Byltyr shıtti maqtanyń tonnasy 320 myń teńgeden qabyldandy. Búginde 1 tonnasy 374 myń teńge bolyp otyr. Maqtany 18 óńdeý zaýytynyń 209 beketi qabyldaıdy. Zaýyttar tarapynan taýar óndirýshilerge jıyn-terin jumystary úshin 150– 250 myń teńgeden aldyn ala tólem jasalýda. Al memleket tarapynan kúzgi jıyn-terin jumystary úshin 48 myń tonna janar-jaǵarmaı jáne 522 túrli mıneraldy tyńaıtqysh qunynyń 50%-yn sýbsıdııalaýǵa bıýdjetten 6 mlrd teńge bólindi. Sonymen qatar 653 túrli ósimdik zııankesteri men aýrýlaryna qarsy qoldanylatyn pestısıdter men bıopreparattardyń qunyn sýbsıdııalaýǵa 521,4 mln teńge qarjy qaralsa, agroqurylymdardyń satyp alǵan tuqymynyń qunyn arzandatýǵa 600 mln teńge bólingen.
Negizgi kúnkórisi men áleýmettik-ekonomıkalyq damýy agrarly sektorǵa tikeleı baılanysty aýdandardyń dıqandary úshin aýa raıynyń árbir qolaıly sátin tıimdi paıdalaný asa mańyzdy. Sondaı-aq dıqandar óndirilgen barlyq maqta shıkizatyn elimizde tolyq tereń óńdeýge múmkindik jasalyp, jeńil ónerkásip damysa, halyq tyǵyz ornalasqan óńirde jańa jumys oryndary kóptep ashylatynyn aıtýda. Erte kóktemnen bastalatyn eńbek esh ketpeýi úshin ónim baǵasy kóteriletininen úmitti dıqandar qyrmannyń berekeli bolýyn da tilep otyr.
Túrkistan oblysy