Erteńine eleńdegen el ósedi

Balalar jylynda kórsetiler qam­qorlyqtyń jaı-japsary tarazy basyna tartylyp, atqarylatyn jumys jeti baǵytta órbıtin boldy. Árıne, kez kelgen mańyzdy is-shara qyrýar qara­jatty qajet etetini belgili. Bul oraı­­daǵy qarastyrylǵan qarajat kó­lemi de aıtarlyqtaı. Mejelengen jos­pardy múltiksiz júzege asyrý úshin bar­lyǵy 16,6 mlrd teńge bólinip otyr. Respýblıkalyq jáne oblystyq bıýdjetten bólingen qarjy densaýlyq saqtaý, bilim berý, áleýmettik qorǵaý, sport jáne mádenıet salalaryna jumsal­maq. Pre­zıdent pármeninen keıin erekshe ekpinmen qolǵa alynǵan san alýan jumystar legin iske asyrý maqsatynda memlekettik organdar jáne úkimettik emes uıymdardyń qatysýymen óńirlik shtab qurylyp, bar jumys júıelendi. Atap aıtqanda, bıyl qańtar-maýsym aılary aralyǵynda ártúrli formattaǵy ­1 608 aýqymdy is-shara uıymdastyr­yl­sa, bul jumys barysynda 485 myń­nan asa bala qamtylǵan.

Endi «Jaıly meken» baǵyty bo­ıynsha atqarylǵan sharýany taldap kórelik. Balalyq shaqtyń áleýmettik ınfraqurylymyn damytý maqsatynda oblysta 25 bilim berý, 3 densaýlyq saqtaý, 4 dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheniniń qurylysy júrgizilip, bala­larǵa arnalǵan 39 sport alańy jab­dyqtalýda. Qańtar aıynan bastap oblys ortalyǵynda elimizdiń balalaryna keshendi ońaltý kómegin kórsetetin iri «Qamqor» ortalyqtarynyń biri óz jumysyn bastady. Ortalyq balalardy medısınalyq, psıhologııalyq jáne áleýmettik ońaltý qyzmetimen qamtıdy. Jyl saıyn bul ortalyq 650-ge jýyq balaǵa kómek kórsetedi. Jyl basynan beri Stepnogor qalasynda 3 aıdan 3 jasqa deıingi aralyqty qam­tıtyn «Erte aralasý ortalyǵy» qyzmet kórsete bastady. Bul jerde balalar keshendi ońaltý kómegin alady. Esepti kezeń ishinde 5 jekemenshik mektepke deıingi bilim berý uıymy paıdalanýǵa berildi. 2022 jyly Zerendi aýdanyndaǵy «Suńqar» saýyqtyrý kesheni balalardyń demalysy men saýyqtyrý baǵdarlamalary boıynsha jumys istedi. Bul mekemeniń burnaǵy jyly «QazMunaıGaz» aksıonerlik qo­ǵamy menshiginen alynyp, oblystyń kommýnaldyq menshigine berilgenin de aıta ketelik. Ortalyqtyń jobalyq qýaty – 200 oryn. Tabıǵaty tamyljyǵan óńirde ornalasqan ortalyq 140 myńǵa jýyq balany tynyqtyrdy.

Oqytýdyń zamanaýı jaǵdaılaryn jaqsartý úshin bıyl alty bilim osha­ǵyn paıdalanýǵa berý josparlanýda. Mektepter oqýshylarǵa esikterin aıqara ashqan kezde úsh aýysymdyq jáne orynnyń tarlyǵy tárizdi ótkir máseleler sál de bolsa seıiledi. О́ńirdegi keıbir tozyǵy jetken bilim oshaqtaryn kúrdeli jáne aǵym­daǵy jóndeýden ótkizý sheshimin kútken sharýanyń biri edi. Bul baǵytta da aıta qalarlyqtaı jaqsylyq sharapaty bar. Máselen, respýblıkalyq jáne oblys­tyq bıýdjet esebinen 63 bilim berý uıymynda jalpy quny 2,4 mlrd teńge bolatyn kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeý jumystary júrgizildi. О́ńirdegi 551 jalpy bilim beretin bilim oshaqtarynyń barlyǵy joǵary jyldamdyqpen ju­mys isteıtin keńjolaqty ınternet je­lisine qosyldy. Kompıýterlik teh­nıka­men qamtamasyz etý jaıy da jaqsartýdy qajet etetin. Máselen, bir kompıýterdi úsh oqýshy paıdalanatyn. Bólingen qarajattyń esebinen bul oraıda da ilgeri jyljý bar. Oblystaǵy bilim oshaqtarynda 45 myńnan asa kompıýterlik tehnıka paıdalanylýda. 205 bilim berý uıymynda robottehnıka kabınetteri jabdyqtalǵan. Erekshe qajettiligi bar 10 myńnan asa balanyń jaıy eskerildi. Bul sanattaǵy balalardy qoldaý maqsatynda 28 arnaıy bilim berý uıymy utymdy jumys júrgizýde. Bıyl Jaqsy aýdanynyń Qıma orta mektebinde qoldaý kabıneti paıdalanýǵa berildi.

Balalardyń densaýlyǵy – basty nazarda. Bul oraıda «Deni saý bala» baǵyty boıynsha birqatar sharýa qolǵa alynǵan. «Salamatty ult» ulttyq jobasy aıasynda patronajdyq qyzmet­tiń ámbebap progressıvti modelimen 6 300-ge jýyq náreste qamtylǵan. Bul – barlyq balanyń 93,5 paıyzy. Sony­men qatar bıyl qajetti medısına­lyq jab­dyqtardy satyp alýǵa 339 mln teń­ge qarajat qarastyryldy. Jańadan medı­sınalyq qural-jabdyqtar alyndy. Jeti aı ishinde profılaktıkalyq tekserýden 47 845 bala ótkizildi. Júrgizil­gen jumys nátıjesinde densaýlyǵynda aqaýy bar 395 bala dıspanserlik esepke alyndy. Orfandyq dári-dármekti satyp alýǵa 312 mln teńge qarajat bólindi.

«Bala qorǵaý» baǵyty boıynsha da júıeli jumys qolǵa alynǵan. Balalar men mektepke deıingi bilim oshaqtaryn­­­da jumys isteıtin qyzmetkerlerdiń qa­ýip­sizdigin qamtamasyz etý maqsatyn­da barlyq uıymdy beınebaqylaý jú­ıesimen jabdyqtaýǵa bıýdjetten qo­maqty qarajat bólindi. Shalǵaıdaǵy shaǵyn eldi mekenderde turyp jatqan mektep oqýshylaryn ózge aýyldaǵy bilim oshaqtaryna tasymaldaý úshin jal­py quny 366 mln teńge bolatyn 65 kólik satyp alyndy. 207 eldi mekenniń 5,5 myńnan asa oqýshysyn tasymaldaý kezinde qıyndyq týmaıdy. Az qamtylǵan otbasylardyń 15 myńnan astam mektep oqýshysyn áleýmettik qoldaý úshin te­gin mektep formasymen qamtamasyz etý uıǵarylǵan. Bul is-sharany júzege asyrý úshin 692 mln teńge bólindi. Búgin­gi tańda 1-synyptyń 15 074 oqýshysy jáne halyqtyń áleýmettik jaǵynan az qam­tamasyz etilgen otbasylardyń 15 myń­ǵa jýyq balasy tegin ystyq tamaq­pen qamtamasyz etilip otyr. Bul maqsatqa 3,6 mlrd teńge kóleminde qa­ra­jat bólingen.

О́ńirde 3 151 múgedektigi bar bala qamqorlyq aıasynan tys qalǵan joq. Osy sanattaǵy 388 bala arnaýly áleý­­mettik qyzmetpen qamtylǵan, 204 bala úı jaǵdaıynda bilim alýda. Úıde oqı­tyn balalardy materıaldyq jaǵy­nan qamtamasyz etý maqsatyna arnaıy qara­­jat bólinip otyr. Jyl basynan bas­tap Býra­baı, Selınograd aýdandary men Qos­shy qalasynda áleý­mettik ońaltý orta­lyqtary ashyldy. Kókshetaý qalasynda arnaýly áleý­met­tik qyzmet kórsetý ortalyǵy jumys isteıdi.

Jergilikti ókiletti organdardyń she­shimine oraı aı saıyn AITV ınfek­sııasy bar 13 balaǵa eń tómengi kún­kóris deńgeıiniń esi eselengen mólshe­rin­de áleýmettik kómek kórsetiledi. Búgin­ge deıin 3,7 mln teńge tólendi. Qala­lyq baǵyttaǵy jolaýshylar kóligin­degi 1 371 kópbalaly ana men kóp­bala­ly otbasylardan shyqqan balalar­dy jeńildikpen jol júrýin qamtamasyz etý maqsatynda oblystyq bıýdjetten 41,5 mln teńge bólinip otyr. Aýtızmi bar balalardy áleýmettik beıimdeý jáne psıhologııalyq, pedagogıkalyq súıemeldeý úshin de oblystyq bıýdjetten 35,5 mln teńge baǵyttalǵan. Káme­lettik jasqa tolmaǵandar arasynda quqyq buzýshylyqtyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan áleýmettik-quqyqtyq qyz­metterdi kórsetý úshin 4,5 mln teńge qa­rajat qarastyryldy.

Qıyn ómirlik jaǵdaıdaǵy bala­lar­dy áleýmettik-psıhologııalyq-peda­go­gıkalyq súıemeldeýdiń keshendi jú­ıe­sin qalyptastyrý maqsatynda ob­lys­tyq bıýdjetten 3,9 mln teńge bóli­nip otyr. Balalardyń qosymsha bilim­men qamtylýy da – nazarda. Bul bas­­tama aıasynda 12 myńǵa jýyq bala shyǵar­ma­shylyq úıirmelermen jáne árqıly seksııalarmen qamtylǵan.

Aýdandar men qalalardyń ortalyq kóshelerinde Balalar jylynyń logotıpi bar 36 banner ornatylǵan. Kóz salyp qaraǵan adam el bolashaǵyn eske alady. Bolashaqtyń qundaǵyn janashyrlyq lebimen jylytyp, uly kóshtiń bo­ıyndaǵy urpaqtyń jaz gúlindeı jaınap ósýine jasalyp jatqan qyrýar jumys­tyń bir parasy osyndaı.

Aqmola oblysy