Shańyraq kótergen juptyń bári bala súıýdi armandaıtyny anyq. Alaıda mundaı baqyttyń keı otbasylarǵa buıyra bermeıtini ókinishti. Shyn máninde, bedeýlik pen belsizdik bir ǵana otbasynyń emes, tutas qoǵamnyń qasireti. Osy oraıda mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi aıasynda bala súıý baqytyna qol jetkizgender qatary artyp kele jatqanyn atap ótýge tıispiz. Bıyl Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory aıasynda ekstrakorporaldy uryqtandyrý (EKU) prosedýrasyn jasaýǵa 7 myń kvotaǵa 7 mlrd teńgege jýyq qarjy qarastyryldy.
Osy bir ózekti máseleni ońtaıly sheshý úshin medısına mamandarynyń az ter tókpegeni málim. Qýanyshtysy, qazir zamanaýı tehnologııalar men memlekettik qoldaýdyń nátıjesinde sábıli bolýdyń múmkindigi kóp. Oǵan ortamyzda júrgen myńdaǵan otbasy dálel. 2021 jyldan bastap Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen júzege asyrylǵan «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy nátıjesinde kvota sany jylyna 7 ese – 1 myńnan 7 myńǵa deıin kóbeıdi. Medısınalyq saqtandyrý júıesi engizilgeli jasandy uryqtandyrý rásimin kútý uzaqtyǵy edáýir qysqardy jáne bedeýliktiń ártúrli formalary bar naýqastarǵa qatysýǵa múmkindik paıda boldy. Mysal retinde alar bolsaq, 2019 jyly elordaǵa nebári 74 kvota bólingen. Al 2021 jyly shaharda 487 jup MÁMS aıasynda EKU prosedýrasyn ótý múmkindigin alsa, 2022 jyly 514 erli-zaıypty baǵdarlamaǵa qatysyp úlgerdi.
«Quny 1 mln teńgeden asyp jyǵylatyn mundaı prosedýrany kez kelgen otbasynyń qaltasy kótermeıtini ras. Oǵan qosa EKU ádisine birneshe márte júginip baryp, sábıli bolǵandar kóp. Al qazir buǵan jumsalatyn shyǵyndy MÁMS kóteredi. Qazir ózim jumys isteıtin №2 qalalyq kópbeıindi aýrýhanada 1 478 jup esepte tur. Jyl basynan beri 350 pasıent kvota alsa, 164 pasıent emdeýge jatqyzý portalyn kútýde. Medısınalyq saqtandyrý engizilgenge deıin kezek kútý uzaqtyǵy úsh jyldan asyp jyǵylatyn. Qazir ári ketse, bir jyl kútedi», deıdi Astana qalasyndaǵy №2 qalalyq kópbeıindi aýrýhana dırektorynyń ambýlatorııalyq qyzmet jónindegi orynbasary Sáýle Ibraeva.
Jaqynda atalǵan aýrýhanada ana baqytyna ıe bolýdy jyldar boıy ańsaǵan Lıýdmıla Jakenova da medısınalyq saqtandyrý júıesiniń shapaǵatyn kórip, shańyraq shattyǵyna keneldi. Aıta keterligi, ol – №9 qalalyq emhananyń pedıatry. Lıýdmıla qabyldaýyna keletin kishkentaı pasıentterin erkeletip otyryp, sábı súıý úmitin bir sátke de úzbegenin aıtady. Nátıjeli emdelýdiń nátıjesinde Ádilet pen Dánelıa esimdi baldyrǵandy dúnıege ákeldi.
«Birneshe jyl boıy bala kótere almaǵandyqtan EKU-ǵa kvota alý úshin qujattarymdy jınap, tıisti jerge ótkizdim. Shynymdy aıtsam, kezegim osynshama tez keledi dep oılamaǵan edim. Oǵan Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaevtyń «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasyn iske qosýy sebep boldy. Osynyń nátıjesinde kvota sany artyp, kezek tez jyljydy. Qudaıǵa shúkir, bári oıdaǵydaı boldy. Ekinshi retten oń nátıje bolyp, qursaǵyma sábı bitti. Ulym – 2 800 gramm, qyzym 3 kılo bolyp týdy. О́zimdi sondaı baqytty sezinemin. Barlyq jumys medısınalyq saqtandyrý aıasynda, tegin bolǵanyn aıtýǵa tıispin. Otbasymyzdan shyǵyn shyqqan joq», deıdi L.Jakenova.
Ekstrakorporaldy uryqtandyrý – óte kúrdeli prosess ári amaldyń joqtyǵynan júginetin tásil. Ol joǵary tehnologııalyq medısınalyq qyzmetterge jatady jáne qymbat prosedýra bolyp sanalady. Buryn ol tegin medısınalyq kómek kólemi aıasynda júrgiziletin edi. Qarjylandyrý kólemi az bolǵandyqtan, Qazaqstanǵa jylyna shamamen 900-1000 kvota ǵana bólinip keldi.
«EKU prosedýrasy MÁMS qyzmetteri tizimine kiredi, ıaǵnı saqtandyrylǵan azamattarǵa tegin kórsetiledi. Bıyl áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory aldyn ala 6,98 mlrd teńge somasyna 7 myń ekstrakorporaldy uryqtandyrý sıklyn qarjylandyrýdy josparlaǵan. Osy jyldyń 8 aıynda 4,8 mlrd teńgege 4,6 myń EKU prosedýrasy júrgizildi. Byltyr osy ýaqyt aralyǵynda 3,8 myń prosedýra jasaldy», deıdi Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorynyń medısınalyq kómektiń sapasyn baǵalaý departamentiniń dırektory Lázzat Shomanova.
Qazir Qazaqstanda Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorymen shart jasasqan 18 EKU ortalyǵy jumys isteıdi. Olar elimizdiń 8 óńirinde ornalasqan. Atap aıtar bolsaq, mundaı ortalyqtar Astana, Almaty, Shymkent qalalary men Qaraǵandy, Jambyl, Shyǵys Qazaqstan, Atyraý jáne Aqtóbe oblystarynda shoǵyrlanǵan. Pasıent ekstrakorporaldy uryqtandyrý úshin klınıkany óz betinshe tańdaýǵa quqyly. Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorymen shart jasasqan EKU qyzmetterin usynatyn medısınalyq uıymdar tizimin fms.kz resmı saıtyndaǵy «Pasıent úshin» bólimine ótip, ári qaraı «Klınıkany tańdaý» tizbeginen qaraýǵa bolady. Ekstrakorporaldyq uryqtandyrýǵa otbasylyq juptar da, jeke adam da qatysa alady. Mindetti túrde úmitkerdiń erikti jazbasha kelisimi bolýy kerek. Sondaı-aq Qazaqstan azamaty bolýy jáne Densaýlyq saqtaý mınıstrligi belgilegen medısınalyq parametrlerge (reprodýktıvti jas – 18-den 42 jasqa deıin, qalypty somatıkalyq jáne endokrındik mártebe, joǵary follıkýlıarlyq rezerv) sáıkes kelýi qajet.
MÁMS boıynsha EKU prosedýrasynan jylyna bir ret tegin ótýge bolady. Talpynysyńyz sátsiz aıaqtalǵan jaǵdaıda qaıtadan kezekke tura alasyz. Dárigerler úmitkerdi medısınalyq tekseristen ótkizgennen keıin ekstrakorporaldy uryqtandyrýdan bas tartýy da múmkin. Iаǵnı birneshe másele eskeriledi. Mamandar jatyrdyń týa bitken nemese júre bitken aýytqýlary, somatıkalyq jáne psıhıkalyq buzylýlar, analyq bez isikteri, jedel qabyný jáne kez kelgen lokalızasııa onkologııasy syndy jaǵdaılarda naýqasty ekstrakorporaldy uryqtandyrýdan bas tartýy múmkin. Ekstrakorporaldyq uryqtandyrýǵa joldama alý úshin pasıent aldymen tirkelgen jeri boıynsha emhanaǵa barýy qajet. Uıym mamandary pasıentti bedeýligi bar dıspanserlik pasıentterdiń elektrondyq tirkelimine qosady jáne birqatar tekserý taǵaıyndaıdy. 12 aı ishinde bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetý uıymy, ıaǵnı emhana salalyq mamannyń qorytyndysy negizinde pasıenttiń qujattaryn joǵary tehnologııalyq medısınalyq qyzmetter jónindegi jergilikti komıssııaǵa jiberedi. Oń sheshim qabyldanǵan jaǵdaıda, áıeldi «Emdeýge jatqyzý bıýrosy» portalyna tirkep, emsharaǵa daıyndaı bastaıdy.
Joǵaryda atap ótkenimizdeı, EKU – basqa emdeý joldary tıimsiz bolǵanda ǵana qoldanylatyn tásil. Eń durysy – bedeýlik pen belsizdiktiń aldyn alý. Ár ata-ana balasynyń boıyndaǵy ózgeristerdi qalt jibermeı, der kezinde dárigerge qaratýy kerek. Ásirese juqpaly ınfeksııalardyń aldyn alyp, qandaı da bir endokrınologııalyq buzylystardy ýaqyt ozdyrmaı emdegen jón. Sondaı-aq salamatty ómir saltyn saqtap, áıelder túsik jasatýdan aýlaq bolyp, erkekter atalyq bezdiń, qýyq asty beziniń qabynýlary men jynys-nesep músheleriniń damýyndaǵy aýytqýlardy der kezinde emdeýi kerek deıdi mamandar.