Memleket sońǵy jyldary áıelder kásipkerligin damytýǵa erekshe kóńil bólip kele jatyr. Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń deregi boıynsha, 2021 jyly shaǵyn jáne orta bıznestegi áıelder úlesi 43,3 paıyzǵa jetken. Bul kórsetkish 2010 jyly 26 paıyz bolypty.
Bul týraly Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri Baýyrjan Omarbekov Astanada ótken «ASMAR – birlik dástúrleri» áıelder kásipkerliginiń halyqaralyq kongresinde aıtty. Qatysýshylar Qazaqstandaǵy áıelder bıznesin qoldaý jáne turaqty damý máselelerin, iskerlik ortany qalyptastyrýdaǵy jańa tásilder men trendterdi talqylady. Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, qazirgi kezde ekonomıkalyq belsendilikti qoldaý maqsatynda kásipkerlikti damytýǵa baǵyttalǵan Ulttyq joba sheńberinde qarjylyq jáne qarjylyq emes qoldaý sharalary usynylyp jatyr. Sonymen qatar memlekettik qoldaý halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynyń jáne «Damý» KDQ» AQ-nyń túrli baǵdarlamalary arqyly da júzege asyrylady.
«2021 jyly syıaqy mólsherlemesin sýbsıdııalaý quraly boıynsha kásipker áıelderdiń shamamen 10 myń jobasy qoldaý tapty, kredıtterge kepildik berý quraly boıynsha 7 myń joba qoldaý tapty. О́tken jyly aqparattyq-qamtamasyz etý boıynsha áıelderge 84 myńǵa jýyq konsýltasııa, al servıstik qoldaý boıynsha 17 myńnan astam konsýltasııa kórsetildi. Sondaı-aq búginde áıelder kásipkerligin damytýdyń 17 ortalyǵy jumys isteıdi. Maqsat – áıelderdiń ekonomıkalyq belsendiligin yntalandyrý. Kelesi jyly jańadan qurylǵan oblystarda ortalyqtar ashý josparlanýda. Búginge deıin ortalyqtarda 7 myńnan astam áıelge qyzmet kórsetildi. Olardyń 30 paıyzy halyqtyń áleýmettik osal toptaryna jatady», dep atap ótti B.Omarbekov.
Ekonomıkaǵa tikeleı jaýapty vedomstvo Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankimen birlesip kásiporyndarǵa tehnıkalyq kómek kórsetý, sondaı-aq qarjylyq qoldaý arqyly áıelder kásipkerligin damytýdyń básekege qabilettiligi men áleýetin arttyrýǵa baǵyttalǵan «Bıznestegi áıelder» baǵdarlamasyn iske asyryp jatyr. Budan bólek, el óńirlerinde (Jambyl, Batys Qazaqstan, Qostanaı jáne Mańǵystaý oblystarynda) «Bir aýyl – bir ónim» qanatqaqty jobasy engizilgen.
«Biz kásipker áıelderdiń múmkindikterin keńeıtý tutastaı alǵanda eldiń ınklıýzıvti, ómirge qabiletti jáne ornyqty ekonomıkasynyń maqsattaryna qol jetkizýge yqpal etetinine senimdimiz», deıdi vedomstvo ókili.
Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov kongress delegattaryna joldaǵan quttyqtaý hatynda eldegi jumys kúshiniń 50 paıyzyn áıel azamattar quraıtynyn, áıelder basqaratyn zańdy tulǵalardyń sany ótken jyly 9 paıyzdan asyp, 2021 jyldyń sońyna qaraı 625 100-ge jetkenin aıtty. Premer-Mınıstrdiń sózine súıensek, áıelder kásipkerligi ishki jalpy ónimniń 40 paıyzyn toltyryp otyr.
Degenmen jalpy ekonomıkaǵa tóngen qater áıelder bastamalaryna da táýekel týdyrady. Májilis depýtaty Lázzat Ramazanova osy máselege kóńil aýdardy. Onyń sózine qaraǵanda, alys eldi mekende turatyn áıelderdiń isin qoldaý tym baıaý júrip jatyr. Ol munyń sebebin memlekettik organdar men damý ınstıtýttary tarapynan tıisti ımpýlstiń bolmaýymen baılanystyrady. «Sondyqtan olardyń nesıe nemese grantty jeńil ıelenýine múmkindik beretin sharalar keshenin ázirleý qajet, aýyl áıeline kómekteskenimiz – búkil elge qol ushyn bergenimiz», dedi L.Ramazanova.
«Atameken» UKP basshysy Raıymbek Batalovtyń aıtýynsha, tóralqa janyndaǵy Isker áıelder keńesiniń qoldaýymen «Bir aýyl – bir ónim» jobasy iske asyrylyp jatyr. Joba aıasynda 3 myńǵa jýyq áıel bilim alǵan. Bıyl naýryzda «Atameken» bazasynda eldiń barlyq óńirinde áıelder kásipkerligin damytý jóninde 17 ortalyq ashylǵan. Atalǵan ortalyqtar áıelderge qarjylaı emes qoldaý kórsetedi.
«Bizde áıelder kásipkerligi óte belsendi damyp keledi. Men 30 jyl boıy bızneste júrmin jáne senimdi seriktesterimniń biri – áıelder. Eger 3 myńǵa jýyq áıeldi lıderlikke, áıelderdiń óz qabiletterine degen senimin arttyrýǵa úıretý múmkin bolsa jáne olardyń bir bóligi qadam basyp, sheshimin tapsa, demek baǵdarlama óz tıimdiligin kórsetkeni. Oqytýdy jalǵastyramyz, áıelder oqytý baǵdarlamalaryn iske asyratyn bolady. Biz ortalyqtardyń tıimdi ekenin kórip otyrmyz jáne ári qaraı da jumys isteýimiz kerek», dedi «Atameken» UKP Tóralqa tóraǵasy Raıymbek Batalov.
Ol sondaı-aq UKP Tóralqasy janynan Áıelder kásipkerligi komıtetin qurý máselesi qaralyp jatqanyn da aıtty.
«Osyndaı mańyzdy alańdy usyný kásipkerliktiń kóptegen máselesin sheshýge, eldegi barlyq progressıvti áıelder kúshin biriktirýge múmkindik beretinine senimdimin. Belsendi azamattyq pozısııańyz, Qazaqstan ekonomıkasyn damytýǵa qosqan úlesińiz úshin taǵy da alǵysymdy bildirýge ruqsat etińizder», dedi ol.
Kongress delegaty Sáýle Salıhovanyń aıtýynsha, «Bir aýyl – bir ónim» jobasy boıynsha qolǵa alynǵan bastamalar naǵyz aýyl azamattaryna qajet dúnıeler.
«Joba jumyssyz áıelderdi qamtıdy. Jobanyń ózi sol úshin shyǵarylǵan, jumyssyz qalǵan áıel azamattardy ortaǵa tartý úshin. Joba boıynsha tek jergilikti shıkizat qoldanylady jáne ol úshin qol eńbegi, áıelderdiń ismerligi óte mańyzdy. Sondaı-aq jobaǵa bir aýyldyń ǵana adamdary qatysýǵa tıis», deıdi.
Sonymen birge Sáýle Salıhova memlekettik tapsyrys máselesin de aıtty.
«Taǵy bir problema – memlekettik tapsyrysqa iligýdiń múmkin emestigi. Áıelder lıderlik pozısııaǵa ıe bolyp otyrǵan salalardaǵy normatıvtik aktilerdi ózgertetin ýaqyt keldi. Qazaqstanda memlekettik satyp alý júıesi arqyly jasalǵan kelisimsharttardyń 10 paıyzdan 25 paıyzǵa deıingi kólemi jeńil ónerkásip, bilim berý jáne qoǵamdyq tamaqtandyrý sııaqty salalardaǵy áıelder bıznesine berilýi kerek», dedi S.Salıhova.
Bıylǵy kongreske elimizdiń ár túkpirinen 500-ge jýyq bıznesmen kelip qatysty. Qazir Qazaqstanda jasy 29-ǵa jetpegen áıel kásipkerlerdiń sany 90 myńǵa taıap qalǵan. Bul bir jyl burynǵy kórsetkishten 37 paıyzǵa kóp. Osynyń ózi áıelder kásipkerliginiń ári jasaryp, ári jyl sanap belsendi bolyp kele jatqanyn bildiredi.
Jalpy, genderlik teńdik uǵymy sońǵy kezde áleýmettik qana emes, ekonomıkalyq turǵydan da ózekti bola tústi. Jyl saıyn eldegi myńnan astam kásipkerge qoldaý bildiretin Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankiniń jazýynsha, «ekonomıkaǵa áıelderdiń qatysýy eldiń ornyqty damyp jatqanyn jáne árbir adamǵa teńdeı múmkindik beriletinin ańǵartady». Olardyń esepteýinshe, qazir ShOB-taǵy áıelder úlesi 43 paıyzǵa jetken. Al halyqaralyq McKinsey konsaltıng kompanııasy 2025 jylǵa taman áıelderdiń erlermen teń dárejede ekonomıkada júrýi álemdik IJО́-ge 28 trln dollar qosady dep boljaıdy. Bul óz kezeginde Shyǵys Eýropa, Ortalyq Azııa, Taıaý Shyǵys jáne Soltústik Afrıkadaǵy ishki jalpy ónim kórsetkishiniń de 9 paıyzǵa artarynan habar beredi deıdi sarapshylar.