Qoqys qaı jaqta da bar. Biraq Baızaq aýdanyndaǵy aǵaıyn qolqany qapqan ıisten ábden zárezap bolǵan. О́rtengen qoqystan shyqqan tútinge tunshyqqan halyqtyń jergilikti atqarýshy bılikke degen ókpesi qara qazandaı. «Qýsaq-2» aýylynyń turǵyndary 13 gektar aýmaqty alyp jatqan qoqys polıgonynan qashyp kelgen qańǵybas ıtterden de sharshaǵanyn aıtady.
Jergilikti halyqtyń talaby da túsinikti. Olar qoqys polıgonyn bizden aýlaqtatsa degendi alǵa tartady. Derekterge sensek, munda jylyna 8 tonna qoqys jınalady eken. Al jınalǵan óndiristik qaldyqtar órtengen kezde mańaıdaǵy aýylǵa ıisi jelmen jedel jetedi. О́z kezeginde jaǵymsyz aýany jutýǵa májbúr bolǵan halyq tútin ıisi densaýlyqqa keri áser etetinin jasyrmaıdy. Bir sózben aıtqanda, qoqystyń qursaýynda qalǵan qýsaqtyqtardyń máselesi kúnnen kúnge kúrdelenip barady.
«Bizdiń aýylmen eshkimniń sharýasy joq. О́z basym demikpe aýrýyna shaldyqqanmyn. Dáriniń kómegimen júrgen adammyn. Qoqystyń ıisi bizdi ábden aýrý qylyp bitti. «Jaǵdaılaryń qalaı?» dep suraıtyn eshqandaı quzyrly organdy kórgen joqpyz. Al keshqurym kánigi «qudalarymyz» sekildi qańǵybas ıtter qaptap keledi. Olar aýlamyzǵa kirip ketedi. Qysqasy, 40 úıdiń turǵyny sol ıesiz ıtterdi kútip alamyz. Al myna ıis degen ábden tynysymyzdy taryltyp bitti», deıdi aýyl turǵyny Shyrynkúl Erdenbetova jaǵdaıdy túsindirip.
Osylaısha, Baızaq aýdanyna qarasty shaǵyn aýyl turǵyndary qoqystan qalaı qutylatynyn bilmeı shaǵym aıtyp otyr. Jergilikti jurtshylyq balalarynyń allergııalyq aýrýlarǵa shaldyǵa bastaǵanyn da jasyrmady.
«Qoqys máselesin aıta-aıta sharshadyq. Balalardyń denesinde jara paıda bola bastady. Jel turǵan kúni qarasań, demalý bylaı tursyn, bir-birimizdi tabýymyz ben tanýymyz muńǵa aınalyp ketedi. Bul máseleni qashanǵy kóteretinimizdi kim bilsin?! Naqty qaı kezde durys sheshiletinin de bilmeı dal bolyp otyrmyz» deıdi ashýǵa býlyqqan aýyl turǵyny Pernegúl Turlybaeva.
Taraz qalasynyń irgesinde ornalasqan Baızaq aýdanyndaǵy «Qýsaq-2» eldi mekeniniń turǵyndary ázirge tútinge tunshyqqany tunshyqqan sekildi. О́ıtkeni bul ótkir másele jýyq arada sheshile qoıatynǵa uqsamaıdy.
Máseleniń mán-jaıyn túsindirmek bolǵan turmystyq qatty qaldyqtardy qabyldaý ornynyń basshysy Ábdiseıit Mombaev: «Biz órtti shamamyz kelgenshe sóndiremiz. Alaıda órt tolyq óshedi dep aıtý qıyn. О́ıtkeni onyń tereńdigi birneshe metrge deıin jetedi», deıdi.
Shaǵyn aýyldaǵy 40 úıdiń halqy qalaı bolǵan kúnde de qolqany qabatyn jaǵymsyz ıisten qalaı bolsa da qutylǵysy keledi. Sol úshin de «Qýsaq-2» eldi mekenin qoqys zardabynan qutqaryńyzdar», dep dabyl qaǵyp otyr. Biraq jergilikti bılik ókilderi bul másele ońynan sheshilýi úshin biraz ýaqyt kerek ekenin aıtady. Osy másele boıynsha aýdan ákiminiń orynbasaryna habarlasyp, halyqtyń qalaýy qashan oryndalatynyn suraǵan edik.
«Qoqys máselesimen aınalysatyn jekemenshik kompanııa bul jerdi 25 jylǵa jalǵa alǵan. Sondyqtan bul másele qazirgi tańda jan-jaqty qarastyrylyp jatyr. Alda qys kele jatyr. О́rt endi basyldy. Olarǵa dál qazir jer bergen kúnniń ózinde qoqyspen birge kóship kete almaıdy. Alaıda jer berý máselesi nazarymyzdan tys qalǵan emes. Halyqtyń talabyn túsinemiz. Alaıda qýsaqtyqtardyń máselesi naqty myna kúni sheshimin tabady dep qolmen qoıǵandaı aıta almaımyz. Jekemenshik kompanııa aıtarlyqtaı tabys tappaǵan soń ketýge de bel býǵan edi. О́zekti máseleni aldaǵy ýaqytta tolyq sheshý jolynda jumys júrgiziledi», deıdi jaǵdaıdy túsindirgen aýdan ákiminiń orynbasary Talǵat Jamalov.
Soǵan qaraǵanda «Qýsaq-2» eldi mekeniniń turǵyndaryna áli biraz ýaqyt jaǵymsyz ıiske tózýine týra keletin sekildi. Árıne, qysta órttiń tutana qoıýy ekitalaı. Alaıda keler jaz qýsaqtyqtar qoqystan shyqqan tútinge qaıta tunshyqsa, bul másele tym kúrdelene túseri túsinikti.
Jambyl oblysy,
Baızaq aýdany