Alakól aýdany oblys ortalyǵyna shalǵaıda jatqanymen sharýa qojalyqtarynyń atqarylyp jatqan sharýasy kól-kósir. Máselen, maıly daqyldar alqaby byltyrǵymen salystyrǵanda 1,7 gektarǵa ulǵaıǵan, ónim de joǵary. Oǵan qosa Lepsi balynan sabyn óndirip saýdalaýda. Al balyq óńdeý zaýyty ónimderin Eýropa elderine eksporttap jatyr. Aýdanǵa arnaıy issapar barysynda birneshe sharýashylyqtyń tynys-tirshiligimen tanysyp qaıttyq.
Dertke shıpa balsabyn
Aldymen, Lepsi aýylynda ornalasqan «Lepsi ónimderi» JShS bal óńdeý zaýytynyń qyzmetimen tanysýǵa múmkindik aldyq. Eldegi isi irgeli óndiris kesheni 2016 jyly ashylǵan. Sehtyń óndiristik qýaty jylyna 300 tonna bal ónimderin shyǵarýǵa jetedi. Tek pandemııa áserinen tapsyrys azaıyp, qazirgi ýaqytta qaıta bir izge túsip keledi.
Búginde kásiporyn on adamdy jumyspen qamtyp otyr. Budan bólek, eki adam – Almatyda, úsh adam Astanada jumys isteıdi. Olar tapsyrys alyp, ónimdi qabyldap, qajetti jerge jóneltedi. Kásiporyn otandyq jáne sheteldik ozyq tehnologııamen jabdyqtalǵan. Baldy quıý men oraý prosesi jartylaı jáne tolyq avtomattandyrylǵan.
Jaqynda ǵana «Organic Standart» kompanııasynyń sarapshylary Germanııadan, Bolgarııadan kelip, tekserý júrgizgen. Dúnıe júzi moıyndaǵan atalǵan kompanııanyń talabynan ótip, sertıfıkat ıelengen. Araǵa biraz ýaqyt salyp sarapshylar turaqty túrde kelip, tekserip ketedi.
Kompanııa basshysy Farhat Abýzıarovtyń sózine qaraǵanda, ónimderi eldegi iri saýda oryndarynan bólek Japonııa, Reseı, Qytaı, Birikken Arab Ámirligine jetkiziledi.
«2018 jyldan beri baǵany kótermeı kelgenbiz. Qazir ózderińiz kórgendeı, bári qymbattady. Baldyń qaptamalaryna deıin baǵasy ósti. Bıyl amaldyń joqtyǵynan kóterdik. Degenmen, tapsyrys kóbeımese, azaımady. О́ıtkeni biz taza tabıǵı ónim shyǵaramyz», deıdi kásiporyn dırektory.
О́nimniń dámi, ıisi, quramyndaǵy paıdaly zattary tolyq saqtalýy úshin ónim termo óńdeýden ótkizilmeıdi. Bal 30-dan astam qaptamamen shyǵady. Zaýyt baldan bólek Lepsi taýynyń ósimdikterinen daıyndalatyn densaýlyqqa paıdaly, ásirese, teri aýrýlaryn emdeıtin sabyn, sýsabyn, balzam, vanna tuzyn shyǵarýdy qolǵa aldy. Sondaı-aq búldirgen, tańqýraı, alma syndy jemisterden tosap ázirleıdi.
Osy oraıda zaýyttan shyǵatyn sabynǵa erekshe toqtalýdy jón sanadyq. 2020 jyldyń kúzinen beri taza tabıǵı ónimnen jasalǵan sabynnyń quramynda bal bar. Oǵan joǵary sapaly záıtún, maqsary, kakao, jajoba maıy qosylady. Sonymen qatar taýdyń gúlderi, Alakóldiń shýngıti, Jalańashkóldiń balshyǵy qosylatyn sabynnyń 11 túri bar.
Bir ereksheligi, saýmaldy da qoldanady. Sabyn densaýlyqqa óte paıdaly bolǵandyqtan naryqtaǵy baǵasy sapasyna sáıkes keledi. Astanadaǵy dúkenderde sabynnyń bir danasy 4 myń teńgege satylýda.
Balyqtan tabys tapqan
Alakól aýdanyndaǵy balyq óńdeý zaýyty ónimderin Eýropa elderine eksporttap otyr. Jyl basynan beri kásiporynda 800 tonnadaı balyq óńdelgen, balyq súıeginen daıyndalatyn unnyń 440 tonnasy óndirilgen. Kásiporyn shıkizattyń kólemine baılanysty táýligine 5-ten 10 tonnaǵa deıin balyq ónimderin, 3 tonnaǵa deıin balyq súıeginiń unyn shyǵara alady. Onda 1 myń tonna ónim syıatyn tońazytqysh qurylǵysy ornatylǵan.
Jetisý oblysy ákiminiń baspasóz qyzmeti málimetine súıensek, zaýytta balyq súbesi men farshy, sol sııaqty qaqtalǵan ónimder shyǵarylady. Balyqtyń jaǵy men jelbezegin jaqsy kóretinder de kásiporynnan qalaǵan taýaryn taba alady. О́nimderdiń barlyǵy eýropalyq standartqa saı.
«Bolashaq Bastaý» JShS dırektorynyń orynbasary Murathan Orazımanovtyń aıtýynsha, daıyn ónim otandyq naryqta saýdalanady, sol sııaqty Belarýs, Germanııa, Chehııa, Danııa jáne basqa da Eýropa elderine eksporttalady. Belgilengen oryndarda balyq aýlaýmen 2 brıgada aınalysady, olarǵa jylyna balyqtyń ár túrinen 40 tonna kóleminde aýlaýǵa ruqsat etilgen. О́nim kólemin arttyrý úshin jergilikti balyqshylardan qosymsha balyq satyp alynady, sol sııaqty Balqash, Zaısan kólderinen jetkiziledi. Negizinen alabuǵa, sazan, kókserke, móke balyq óńdeledi.
«100 kılo balyqtan 50 kılo fıle shyǵady. Bizdiń kásiporyn qaldyqsyz jumys isteıdi. Balyqtyń qaldyǵynan, súıeginen, shemirshegi men qabyrshyǵynan un shyǵaramyz, ony mal men qusqa, balyqtyń ózine azyq retinde paıdalanady, jaqsy tyńaıtqysh ta bolady. Bul tunyp turǵan taza proteın. Negizinen qus fabrıkalary satyp alýda. Bizdiń birneshe sehymyz bar. Balyq aldymen jýylady, sodan soń irikteledi, tazartylady, kesilip, eti jaımalanady, daıyndalyp, qaptalyp, markasy japsyrylady. Bir ǵana bólshektep óńdeý sehynda eki aýysymmen, ıaǵnı aıyna eki aptadan 25 adamǵa deıin jumys isteıdi. Kásiporynda 82 adam turaqty eńbek etedi», deıdi jas maman Dınara Orazbekova. Onyń bul zaýytta eńbek etip júrgenine bes jyl bolǵan.
12 saǵattyq aýysymda bir jumysshy orta eseppen 100-150 kılo balyq óńdeı alady. Biraq tájirıbesi tolysqandar munan da joǵary kórsetkishke jetkizedi. Máselen, Nadejda Atarovanyń zaýytta jumys istep júrgenine jıyrma jyl bolǵan. Bir aýysymda ol 180-250 kıloǵa deıin óńdeıdi. «Eger balyq iri bolsa, budan da kóp shyǵýy múmkin», deıdi N.Atarova.
Jas mamandar da qalyspaıdy. Solardyń biri Olesıa Beloýsovanyń da balyq kesýdegi jyldamdyǵyna kóz ilespeıdi. Ol orta eseppen 250-300 kılo, al jalpy bir táýlikte 500 kıloǵa deıin balyq óńdeı alady. Mundaǵy jumysshylardyń jalaqysy 90-180 myń teńgeniń aralyǵynda. О́z ashanasy men jataqhanasy bar. Jeke fırmalyq dúkeni de jumys isteıdi. Jalpy 1 kılo balyq farshynyń baǵasy kásiporynda – 600 teńge, qoraptaǵy 5 kılo súbeniń quny balyqtyń kólemine qaraı 7,5-9 myń teńgeni quraıdy.
«Bolashaq Bastaý» JShS zaýyty 2016 jyldan beri jumys isteıdi, sehtary men óndiristik kásiporyndary burynǵy «Rybprom» JShS fılıalynan satyp alynǵan. Zaýyttyń quryltaıshysy Tileýbek Altynbaevtyń aıtýynsha, 2018 jyly zaýyttyń irgesi keńeıtilip, qaıta jańǵyrtýdan ótkizildi, zamanaýı quraldar ornatylǵan. Elektrmen jylytylady. Kásiporynnyń óziniń jeke súzgi alańy bar.
Jetisý oblysy