Talaıdyń ómirin qıǵan tasjol

Bul – qaraly úı ǵana qaıǵyra­tyn emes, qoǵam qamyǵatyn hám ósim men ólim­ge qatysty zor áleýmettik-eko­nomıkalyq másele. Aıdyń-kún­niń amanynda atyspaı-shabyspaı-aq ­eko­nomıkalyq osynsha áleýetti joǵaltý – eńbek ónimdiligi men adamı kapıtalǵa, demografııaǵa joıqyn soqqy. Dabyl qaǵyp, damyl taptyrmaıtyn jaıt. Máselen, bıylǵy jarty jylǵy statıstıkadan ǵana tóbe quıqa shymyr­laıdy. Aınaldyrǵan alty aıda eli­miz­de 1 myńǵa jýyq adamdy kólik apaty jalmap úlgeripti. Qaraǵandy obly­synda 7 aıda 100 adam qaza bolǵan. Buǵan sońǵy bir aı muǵ­darynda Almaty-Ekaterınbýrg tas­jolynyń Qaraǵandy-Balqash bóli­gin­de­gi qatarynan bolǵan birneshe kólik apatyn qosyńyz. Onyń bireýinde 8 adam, ekinshisinde bútin bir otbasy (!) 5 adam, kúni keshe, 19 qyrkúıekte tórt adam, onyń ekeýi – dáriger taǵy ajal qushty. 8 dáriger zardap shekti. Nebári bir aı ishinde. Jaǵa ustaıtyndaı ma? Ustaıtyndaı. «Ákeń ólgenin ja­sy­rasyń, kómgende qaıtesiń?!» degen­di osy arada aıtýǵa májbúrmiz. О́ıt­keni jasyratyny joq, jóndelýi jyrǵa aınalǵan, baqandaı úsh jylǵa úzdik-sozdyq sozylǵan Almaty-Ekate­rın­býrg tasjolynda ańyratqan apat kóp. Talaılardyń talqanyn tasjol taýys­ty deýden aýlaqpyz. Degenmen tas­jolda kóbeıip bara jatqan kólik apa­tynyń kiltıpany ne?

Aınalma joldyń aqyreti

Túısigimizdiń birneshe jyldan beri jóndelip bitpegen tasjolǵa tik­sine qaraýy tegin emes. Qaraǵandy obly­styq Polısııa departamentiniń basshysy Erlan Faızýllın osydan biraz buryn respýblıkalyq ma­ńy­zy bar joldarda 54 jol-kólik oqı­ǵasy tirkelip, onda 42 adam qaıtys bol­ǵanyn málimde­gen-di. Onyń ishinde apat­tyń basym bóligi Qaraǵandy-Bal­qash, Balqash-Saryshaǵan joldarynda bolǵan. Bul joldarda úsh jyldan beri jóndeý júrgizilip jatyr. Ras, ke­ıin­gi kezde aınalma joly azaıdy. Asfalt­ty joldar ashyla bastady. Alaıda apat kórsetkishi tó­mendegen joq.

Aınalma jol degende aıtpasqa amal joq. Osydan bir aı buryn yǵyr qylǵan aınalmadan qashyp, rekonstrýksııadan ótken jolmen júıtkip kele jatqan kóliktegi bútindeı bir ot­ba­sy apatqa ushyrady. Áke-sheshesimen birge úsh bala sol arada til tartpaı ketti...

«26 tamyz kúni saǵat 23:00 shamasynda Balqash-Prıozersk avtojolynda Gúlshat kentinen 23 shaqyrym jerde Prıozersk qalasy baǵytyna qaraı kele jatqan «Opel Vektra» avtokóli­gin tizgindegen 35 jastaǵy júrgizýshi jóndeý júrip jatqan jabyq jolǵa shy­ǵyp ketip, 25 jastaǵy júrgizýshi bas­qarǵan «Hovo» avtokóligimen soq­tyǵysqan.

Jol apaty saldarynan júrgizýshi men onyń 30 jastaǵy jolaýshysy (áıeli), olardyń kámelet jasyna tolmaǵan úsh balasy oqıǵa ornynda kóz jumdy. Bir bala medısınalyq mekemege jetkizildi», dep málimdegen-di Qaraǵandy oblysy PD jergilikti polısııa qyzmeti basqarmasynyń basshysy Qýanysh Zárýbaev.

Kúni keshe taǵy osy aımaqtaǵy apattan tórt adam otbasyn qaıǵyǵa kómip ketti. Aqtoǵaı aýdany Saryshaǵan aýylynyń mańynda bolǵan jol apatynan 2 dáriger qaza taýyp, 8 medısına qyzmetkeri zardap shekkenin joǵary­da aıttyq. Kóliktegiler «Qazaq­mys» kompanııasynyń qyzmetkerle­rin me­dı­sınalyq tekserýden ótkizip kele jatqan dárigerler qaýymy edi. Polı­sııa departamenti taratqan qaraly habar búı deıdi...

«...19 qyrkúıek kúni saǵat 19.30 shamasynda Aqtoǵaı aýdanynda Almaty-Ekaterınbýrg tasjolynda Saryshaǵan kentinen 30 shaqyrym jerde «MAZ» júk kóligimen «PAZ» jolaýshylar av­tobýsynyń qaty­sýymen jol-kólik oqıǵasy boldy. Jol-kólik oqı­ǵasy saldarynan eki avtokóliktiń júr­gizýshisi men avtobýstyń bir jolaýshysy alǵan dene jaraqattarynan oqıǵa orynynda qaza tapsa, avtobýstyń taǵy da bir jolaýshysy jedel jár­dem kóliginde qaıtys boldy. Jol-kólik oqıǵasy kezinde avtobýsta 11 jo­laýshy bolǵan. Atalǵan fakti polısııada tirkelip, tıisti saraptamalar taǵaıyndaldy. Qorytyndysy boıynsha prosessýaldyq sheshim qabyldanatyn bolady. Qaraǵandy oblysynyń Polısııa departamenti kólik júrgizýshilerden jol júrý erejelerin qatań saqtap, joldaǵy saqtyq sharalaryn esten shyǵarmaýdy eskertedi». Eskertýde kemdik joq. Biraq odan tyıylǵan apatty kóre almaı pushaımanbyz. Jol-kólik oqı­ǵalary Qaraǵandy oblysynyń Balqash qalasynda, Osakarov, Nura, Qarqaraly, Shet aýdandarynda kóp tir­keletinin de departament joq­qa shy­ǵarmaıdy. Qaıtpek kerek mun­daıda?

Jol belgisiniń kómegi shamaly

«Qazavtojol» UK» AQ Qaraǵandy oblysy boıynsha fılıalynyń basshysy Syrym Hamzın Qaraǵandy-Bal­qash jolynyń jóndelýi barysyn­da onyń bólikterine arnaýly jol belgileri normaǵa saı ornatylǵanyn aı­tady. Osy kúni 16 aınalma jol uzyndyǵy 8 shaqyrymdy ǵana qamtıdy eken. Byltyr 78 aınalma jol 148 shaqyrymdy qurapty. Qazirgi tańda 260 shaqyrym jol ashyq. Barlyǵynda tıisti jol belgileri bar. Talapqa tolyq jaýap beredi.

– Qaraǵandy-Balqash tasjolynyń 100 shaqyrymyna jańa asfalt jamyl­ǵysy tóseldi. Qurylys-mon­taj ju­mys­tary bıylǵy shilde aıy­nan bas­tap qarqyn ala bastady. Bıyl qurylysqa jumyldyrylǵan ma­mandar men arnaıy tehnıka sany birneshe ese artty. Qazir nysanda 560 arnaıy tehnıka men 1 myńǵa jýyq jol jumysshysy jumys isteıdi. Jyl sońyna deıin barlyq aınalma joldy jabý josparlanyp otyr. Bul turǵyda úlken jumys atqaryldy. Bıyl aınalma joldardyń sany 94 paıyzǵa qysqardy, – deıdi Syrym Ǵazızuly.

S.Hamzınniń aıtýynsha, 363 sha­qy­rymynyń tolyq paıdalanýǵa be­ri­lýi 2023 jyldyń jeltoqsanyna jos­parlanǵan. Joldaǵy qurylys ju­mystarynyń irkilispen júrýine qury­lys materıaldarynyń qymbattaýy áser etken.

«Shart talaptaryna sáıkes qury­lys jumystaryn tolyq aıaqtaý 2023 jyldyń sońyna kózdelgen», dedi S.Hamzın. Áıtkenmen, Qa­raǵandy ob­lysynyń jergilikti bıligi joldy birese 2020 jyly, odan 2021, keıin 2022 jyly beriledi dep jurtqa jarııa etip te jibergen edi. Sodan bergi joldyń jaıy tek onymen olaı-bylaı ótken shań jutqan jolaýshy men kóligi kúrkildegenderge ǵana málim. Sonda aldaǵan kim, aldanǵan kim?! Bizge beımálim ázirge...

Sapasyz joldyń zardaby

Jol apaty adam ómirin jalmaıtyn indetterdiń qatarynda. Jańylma­saq, osydan úsh jyl buryn arnaýly halyqaralyq taldaýlar Qazaqstanda kólik apatynan adam ólimi kóp el­der­diń qataryna qosqan. Munyń dertten aıyrmasy bireý ǵana bolyp tur. Apat aıaq astynan. Sonyń saldarynan kórer jaryǵy jol boıynda taýsylǵandar da jıi kezdesedi. Obaly neshik, osynaý problema Parlament qabyrǵasynda da kóterildi. Senator Aq­maral Álnazarova bastaǵan depýtattar halyqaralyq sarapshylardyń kólik apatynan eldiń ekonomıkalyq shy­ǵynyn IJО́-niń 3 paıyzy dep ba­ǵa­laǵan derekterine súıenedi. Bul qar­­jyǵa shaqqanda birneshe mlrd dol­lar. Sondyqtan da munyń bir aıla-ama­ly tabylýyn talap etip otyr.

Jalpy, kópshiliginde apatqa kó­lik júrgizýshileri kináli bop shyǵa­ty­ny esh qupııa emes. Áıtkenmen, tas­joldaǵy márege jetpeı qoıǵan jón­deý jumystarynyń apatqa áseri joq dep osy kúni eshkim kesip, batyly baryp aıta almaıdy. Qaraǵandy-Balqash tasjolyndaǵy kólik legi 25 myń shamasynda ekenin eskersek, jóndeýi sozylǵan qara jolǵa qara­paıym buqaranyń kiná artar da jóni bar, endeshe.

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy kólik apatynan keletin ólim­di aldyn alýǵa múmkindik bar jaǵdaıatqa jatqyzady eken. Aýzy dýaly uıym sóıdegende, biz ne deımiz. Demek mo­ıyn­daý kerek. Apattyń aldyn alý kem­shin túsip keledi. Al tasjoldyń sapa­­sy men syqpytyna aldaǵy ýaqyt­ta arnaıy toqtalmaqpyz.

Qaraǵandy oblysy