Asyl mura

nemese «Túrki jazýy kúnin» ulyqtaýdyń ulaǵaty Elorda tórinde Túrki akademııasynyń uıytqy bolýymen, L. N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń jáne TIKA halyqaralyq uıymynyń qoldaý kórsetýimen «Túrki jazýy kúni» atty aıryqsha dataǵa oraı halyqaralyq forým uıymdastyryldy. Úlken sharanyń ótkeni týraly habardy gazettiń keshegi nómirinde bergenbiz. Aıtýly kúndi ulyqtaǵan jıynda túrki jurty úshin baǵaly qazyna – túrki jazýyna qatysty ózekti máselelerdiń de bar ekenin bildik. Ataqty Orhon-Enıseı jazbalaryn biz túrki jazýy deımiz. О́tkenin tasqa qashap jazǵan dańqty babalar HIII ǵasyr ótken soń urpaqtarynyń sol jazýlardy óz tarıhy men mádenıetiniń máıegine aınaldyratynyn boljamaǵan bolar, sirá? Bul jazbalardyń mańyzdylyǵy tasqa qashap jazylýynda ǵana emes, sol zamandarda ózge de órke­nıettermen teń turyp ómir súrgen mádenıettiń, jazýdyń bar bolǵanyn aıǵaqtaýynda dep shamalaımyz. Túrki halyqtarynyń VII-VIII ǵasyrlardaǵy mádenı muralarynyń qatarynda esepte­letin Orhon-Enıseı jazbalary Enıseı ózeni men Mońǵolııa astanasy mańyndaǵy Orhon ózeniniń boıynan tabylǵanyn, ol tasqa qashap jazylǵan áıgili Tonykók, Kúltegin, Bilge qaǵan jyrlary ekenin qazirgi kúni kózi qaraqty jandardyń barlyǵy biledi. Sondaı-aq, basy bardy ıdirip, tizelini búktirgen túrki halqynyń dalalyq ımperııa quryp, órkenıet jasaǵany tarıhtan málim. Bul kúnde Orhon-Enıseı jazbalarymen qosyp eseptegende túrki jurtynyń syrly tarıhyn 150-den astam eskertkishten oqýǵa bolady eken jáne munyń bári túrki jazýy dep esepteledi. Slavıan qaýymynyń Slavıan jazýy men mádenıetiniń kúnin, ıaǵnı, sol jazýdyń negizin qalaǵan ustazdar Kırıll men Meforııdi eske alý kúnin keń aýqymda toılaıtynynan habarymyz bar. О́z elimizde de 24 mamyrda atap ótiletin sol merekeden 18 mamyrda toılanatyn bolyp bekitilgen «Túrki jazýy kúniniń» dárejesi mysqaldaı da kem emes ekenin baıandaǵymyz keledi. Ári bul kúndi óz deńgeıinde atap ótý órkenıettilik turǵysynda ózge eldermen terezemizdiń teń ekenin ańǵartyp, rýhanı serpilis berý úshin qajet sekildi. Kúltegin eskertkishiniń úlken jazýy: «Bıikte kók táńiri, Tómende qara jer jaralǵanda, Ekeýiniń arasynda adam balasy jaralǵan. Adam balasy ústine ata-tegim Bý­myn Qaǵan, Istemi qaǵan otyrǵan. Oty­ryp, túrki halqynyń el-jurtyn qalyptastyrǵan, ıelik etken», dep rýh kóteretin sózdermen bas­talady. Babalarymyzdyń bir kez­degi tutastyǵynan habar beretin túrki jazýy qazirgi kúni Eýrazııa keńistiginde jeke-jeke memleketterge aınalǵan túrki elderiniń ıntegrasııalaný múmkindigine de jol siltep turǵan baǵdarsham ispetti. Árıne, búgingi kúni túrkilik ıntegrasııanyń úılestirýshisi ári qýatty qozǵaýshysy retinde álem Qazaqstandy, onyń ishinde, Astanany tanıtyny ras. Bul týraly jıyndy ashyp bergen Premer-Mınıstrdiń orynbasary Gúlshara Ábdihalyqova jaqsy aıtty. «Astana búgingi tańda jal­py­túrkilik ıntegrasııanyń úıles­tirýshi ári qýatty qozǵaýshy býynyna aınalyp otyr. Elordamyzda jıi-jıi jalaýyn kóterip, jemisti isterdi jalǵastyryp jatqan keń aýqymdy halyqaralyq jıyndar men forýmdar, ǵylymı konferen­sııalar osynyń aıǵaǵy. Tek sońǵy jyldardyń ózinde As­tana qalasy túbi bir túrki jurtynyń birligin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan túrli basqosýlardyń uıytqysy boldy. 2012 jyly Astana – túrki dúnıesiniń mádenı ortalyǵy retinde kóptegen mádenı, tanymdyq is-sharalar ótkizdi. Túrki keńesiniń basshylyǵy, TÚRKSOI, Túrki keńesiniń ja­nyn­daǵy Aqsaqaldar keńesiniń jıyndary uıymdastyryldy. Prezıdentimizdiń bastamasymen Astanada shańyraq kótergen Túrki akademııasynyń Astanada qurylýynyń da úlken sımvoldyq máni bar dep sanaımyz. 2001 jylǵy 18 mamyr kúni Astanada túrki dúnıesine qadiri joǵary qymbat murasy – Kúltegin eskertkishiniń kóshirmesi qoıyldy. Bul tarıhı oqıǵa Qazaqstannyń búkil túrki jurtynyń qarashańy­raǵy ekenin taǵy bir dáleldegen edi. О́tken jyldyń aıaǵynda Parlament Májilisiniń depýtattary 18 mamyrdy «Túrki jazýy kúni» dep belgileý, memlekettik deńgeıde atap ótý týraly usynys bildirdi. Elbasymyzdyń jaqsy bastamalarymen úndestik tabatyn mundaı tárbıelik máni bıik usynys Úkimet tarapynan qoldaý tapty», degen Premer-Mınıstrdiń orynbasary elimizdiń bul bastamasy­na qosylyp, ony barsha túrki dúnıe­siniń merekesine aınaldyrý­dy usynǵan Túrki Keńesiniń basshy­ly­ǵyna úlken rızashylyǵyn jetkizdi. Jıynda quttyqtaý sóz al­ǵan TÚRKSOI-dyń bas hatshysy Dúısen Qaseıinov Orhon-Enı­seı jazbalarynan bastap túrki áleminiń ádebıet pen óner týyndylary, tańdaýly shyǵarmaly men folklorlyq eńbekteri qashanda ózektiligin joǵaltpaıtyn halyqtyq muralar ekenin aıtty. Ol jıyrma jyl ishinde túrki ádebıeti men óneriniń aıasyn keńeıtip kele jatqan TÚRKSOI ǵasyrdan ǵasyrǵa je­tip saqtalǵan muralardy pash ete­tinin, atap aıtqanda, 2011 jyldy «Ǵabdolla Toqaı jyly», 2012 jyldy «Mırza Fatalı Ahýndov jyly», 2013-ti «Muqan Tólebaev jyly», 2014 jyldy qyrǵyzdyń ataqty aqyny «Toqtoǵul Satylǵanov jy­ly» dep bekitkenin baıandady. TÚRKSOI bas hatshysynyń aıtýynsha, bıyl 290 jyldyǵy atalyp ótiletin Túrkimenstannyń abyz aqyny Maqtumqulyna arnalǵan túrli is-sharalar ótý­de. Dúısen Qaseıinov sóziniń sońynda túrki jazba muralary men qazirgi túrki tilderin zertteý qajettiligi budan buryn da TÚRKSOI uıymdastyrǵan is-sharalar sheńberinde kóterilgenin, TÚRKPA-nyń kezekti basqosýynda bul máselege nazar aýdarylǵanyn málimdep, barsha túrkiniń qara­shańyraǵynda bastalǵan osynaý uly merekeniń túgel túrkiniń meıramyna aınalaryna senimi mol ekenin jetkizdi. Sondaı-aq, Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Tahır Balyqbaev mádenıet álippeden bastalatynyn, órkenıetti elder ejelgi álipbılerin, atap aıtqanda, petroglıfterdegi syzbalaryn qurmetpen ulyqtaıtynyn aı­ta kelip, álem qaýymdastyǵy buryndary latyn, kırıll jazýy kúnderin atap ótip júrgen bolsa, endi oǵan túrki jazýy kúni meıramy qosylǵanyn baıandady. «El taǵdyry qashanda keleshek urpaqtardyń qolynda. Sol sebepti sońǵy jyldary jańa zaman talabynan týyndap otyrǵan tyń mamandyqtarmen qatar túrkitanýshy mamandardy daıar­laý isine de asa mán berilip otyr. Elimizdiń birqatar irgeli oqý oryndarynda osy baǵyttaǵy kafedralar men ortalyqtar jumys isteıdi. Bolashaqta atalmysh salada magıstrler men doktoranttar daıarlaıtyn oqý oryndarynyń sanyn kóbeıte beremiz», – dedi ol. Al Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń jaýapty hatshysy Asqar Mýsınov óz sózinde dúnıe­júzine tanymal túrkolog ǵalymdar men kórnekti qoǵam qaıratkerleri qatysqan osy forým arqyly Túrki akademııasy jańa beleske kóterilgenin aıtyp, taıaýda Bodrým qalasynda túrkitildes memleket basshylarynyń tórtinshi sammıti ótetinin, osy alqaly jıynǵa Túrki akademııasynyń halyqaralyq mártebesin aıqyndaıtyn qujattar ázirlenip jatqanynan habardar etti. «Búgingi túrki memleketteri saq­tar men ǵundardyń, Túrik qaǵanatynyń zańdy jalǵasy edi. Altyn saraılarda turyp, altyn taqta otyrǵan, altynnan kıim kıgen, ólisin de altynnan kıindirip kómgen, baıtaq tarıh jasaǵan, ónege qaldyrǵan babalarymyz eshqandaı da ozbyrlar men jabaıy­lar bolǵan joq. Bodan bolǵan eki ǵasyr ishinde tarıhymyz tabanǵa taptaldy. Ke­ńes dáýirindegi bizdiń tarıhymyz saıasattyń qurbanyna aınaldy. Sonyń saldarynan el jadynan aıyryla jazdady. Túrkitektes ha­lyqtardyń baǵy táýelsizdik dáýi­rimen birge jandy», dep sóz bastaǵan Orhon-Enıseı jazbalaryn uzaq jyldardan beri zerttep, onyń qazaqsha aýdarmasyn jasap, ǵylymı aınalymǵa engizgen kórnekti ǵalym, Myrzataı Joldasbekov elimiz táýelsizdik alǵaly erekshe qarqynmen damyp kele jatqan ilimniń biri túrkologııa ekenine mán berdi. Onyń aıtýynsha, tarıh úshin az ǵana ýaqyttyń ishinde qyrýar sharýalar atqarylyp, baýyrlastyqty jańǵyrtý barysynda qurylǵan úlken halyqaralyq uıymdardyń barlyǵy ortaq ordamyzǵa aınalǵan. Kúltegin eskertkishiniń elordaǵa oralýymen birge Qazaqstanda Kúltegin syılyǵy taǵaıyn­daldy. Sodan beri Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń týǵan kúni «Kúltegin kúni» dep atalyp júr. Ýnıversıtette túrki jazýy tarı­hynyń murajaıy ashyldy. Túrkolog mamandar daıyndala bas­tady. Orhon eskertkishteriniń atlasy da, Batys túrik qaǵanatynyń atlasy da Qazaqstanda daıyndalyp jaryq kórdi. Parlament sheshimimen 18 mamyrdy «Túrki jazýy kúni» dep ataıtyn baqytty zamanǵa jettik. Bul túrki elderiniń baýyrlastyǵyn arttyra túsetin, álemdik qaýymdastyqtaǵy bedeldi sharalardyń birine aınalady dep senemin», degen Myrzataı Joldasbekov aldaǵy ýaqytta atqa­rylýy tıis sharalardyń bir parasy retinde tómendegi jaılardy atap ótti. Birinshiden, Túrki akademııasynyń mártebesin kóterip, oǵan laıyqty ǵımarat salýdy oılastyrý. Ekinshiden, túrki halyqtarynyń joǵary oqý oryndary men mektepterinde túrki halyqtarynyń ortaq tarıhy mindetti túrde oqytylýy tıis. Úshinshiden, Kúltegin syılyǵynyń deńgeıin kóterip, «Túrki álemine sińirgen aıryqsha eńbegi úshin» dep Nobel syılyǵy dárejesinde Túrki akademııasynda tapsyrý dástúrge aınalsa. Tórtinshiden, túrki halyqtaryna ortaq bir telearna ashylsa. Besinshiden, túrki halyqtarynyń tarıhyna arnalǵan ensıklopedııalyq kitaptar ár halyq­tyń óz tilinde, oǵan qosa orys, aǵylshyn tilderinde jaryq kórse. 1893 jyldyń 25 qarashasynda álemdi dúr silkindirgen málimdeme jasaldy. Dat ǵalymy Vılgelm Tomson Danııa koroldik ǵylym akademııasynyń májilisinde Orhon jáne Enıseı ózenderi boıynan tabylǵan eskertkishterdegi qupııa jazýdy oqýdyń kiltin tapqanyn habarlady. Ǵalymnyń eń aldymen oqyǵan sózderi «Táńiri» sózi edi. Al sol ýaqytta Mońǵolııa jáne Altaı jer­lerinen tabylǵan jazýlar ejelgi skandınavııalyq dep esep­teletin. О́ıtkeni, bul jazbalar skandınavııalyq súıirburyshty jazýlarǵa uqsas bolatyn. Tomson tabylǵan jazbalardyń túrkitektes halyqtarǵa tán ekenin ashqan soń, skandınav ǵalymdary jazbalardy zertteýge degen qyzyǵýshylyǵyn joǵaltady. Osy jerde aıta ketýge tıis bir nárse – osy kúnge deıin keıbir ǵalymdar túrki jazýyn «rýna jazýlary» nemese «syna jazýlary» dep atap júr. «Rýn» sózi skandınav tilinde «qupııa», «belgisiz» degen maǵynany bildiredi. Túrki jazýynyń rýna jazýy nemese syna jazýy dep atalýynda alǵashynda jazýdy zertteýge skandınav ǵalymdarynyń atsalysýy áserin tıgizdi me dep shamalaımyz. Al, bul jazýlardyń bilgiri, Orhon-Enıseı jazbalaryn kóp jyldardan beri zerttep júrgen ǵalym Qarjaýbaı Sartqojauly túrki jazýyn «bitig jazýy» dep ataýdy usynǵanyna da biraz ýaqyt boldy. Orhon-Enıseı jazbalarynyń mátini túrkilerdiki ekeni anyqtalǵan osy bir ǵasyrdan astam ýaqyttyń ishinde orys, túrik ǵalymdary men túrkitektes elderdiń kóp­tegen ǵalym­dary úlken sharýalar jasady. Biraq sol kezden beri jasalmaǵan eń mańyzdy nárse – bul jazbalardyń naqty avtory men jazýdyń tabıǵaty anyqtalmaǵan. Úlken jıynda kórnekti aqyn, qoǵam qaıratkeri Oljas Súleımenov qazirgi tańda ǵalymdar arasynda atalmysh jazbalardyń túrikter ózgelerden kóshirip alǵan áripter júıesi bolýy múmkin degen pikirlerdiń de bar ekenin alǵa tartty. «Ǵalymdar áripter júıesin izdeı bastady. Ońtústik Azııadan soǵdy jazbalaryn tapty. Áli kúnge deıin orhon alfavıtiniń súıir buryshty áripteri soǵdy jazýlarynan shyqqan dep esepteledi. Meniń oıymsha bul bos sandyraq. Jazýdyń qalpyn qurmettemeý. Mine, osy jumystarmen Túrki akademııasy aınalysýy kerek. Túrik mádenıetiniń, etnosynyń, halyqtarynyń tarıhy degenimiz – jazýdyń tarıhy. Sol úshin naqty shyndyqty anyqtaý qajet», degen aqyn «Ot Shýmera do drevnego Kıtaıa ı dalee» deıtin maqalasynda ejelgi túrki jazýynyń Mońǵolııaǵa jetkenge deıingi baǵytyn anyq­taýǵa umtylǵanyn baıandady. «Moń­ǵolııadan keıin Altaıǵa deıin kelgen túrki jazýy qazirgi Qazaqstan jerine jetken joq. Ony ıslam toqtatty. Sondaı-aq, hrıstıan dininiń ókilderi de bul jazbalardyń taralmaýyna múddeli boldy. О́ıtkeni, túrki jazýynyń kelesi bir túri sol kezde Balqanǵa deıin jetken bolatyn. Biz bul jazýlardy qypshaq-bulǵar jazýy deımiz. Ol qazirgi Bolgarııa jerinen tabylyp otyr. Bolgarııa hrıstıan dinin qabyldaǵanda ol jazýlar kırıllısanyń negizi boldy. Onyń birneshe árpi kırıllısa túrinde saqtalǵan. Bul bizdiń qazynamyz»,  – dedi aqyn. Jıynda Reseı túrkologııa­synyń ǵana emes, álemdik túrkolo­gııanyń bilgir mamany sanalatyn Tatarstan Respýblıkasy Ǵylym akademııa­syna qarasty Tarıh jáne ádebıet ınstıtýty til bóliminiń meńgerýshisi Mırfatıh Zakıev baıandama jasady. Ol óz sózinde túrkologııa ǵylymynyń Eýropa ortalyqtandyrylǵan ǵylym retinde dúnıege kelgenin aıtty. Bul ǵylymdy jasaýshylar Eýropany tek Eýropa halyqtaryna tıisti dep dáleldep, tipti, Azııanyń kóptegen aımaqtarynda eń aldymen, úndi-eýropalyq halyqtar ómir súrgen, basqalar keıin kelgen dep esepteıtinin aıta kelip, mysaly, sonyń ishinde, túrikter kóshpendiler retinde Azııaǵa kóp keıin qonys aýdarǵanyn tujyrymdaıdy, dedi ǵalym. «Olardyń aıtýynsha túrki jurty Mońǵolııa men Altaıda bizdiń dáýirimizdiń basynda qalyptasqan. Orhon-Enıseı jazbalaryn túrki jurtynyń eń alǵashqy jazba eskertkishteri retinde qabyldaıdy. Sondyqtan, birqatar ǵalymdar Orhon-Enıseı jazbalarynyń tilin ejelgi túrki tili dep esepteıdi. Biraq eskertkishter orta ǵasyrǵa jatatynyn bárimiz bilemiz. Bul bir. HH ǵasyrdyń sońy men HHI ǵasyrdyń basynda jasalǵan zertteýler túrki jurtynyń bizdiń zamanymyzǵa deıin kóp buryn jazýy bolǵanyn aıǵaqtady. 1930 jyly jasalǵan ekspedısııa tórt jyldyń ishinde 1000-ǵa jýyq túrli tańbalar beınelengen monetalar tapty. Tatar arheologi Mýhamadıev ejelgi jazbalardy jaqsy biledi. Ol tańbalardan ejelgi túrkilerdiń jazýyn oqydy. Biraq, osy ýaqytqa deıin álemdik ǵylymı orta ony úndi-ırandyq jazýlar dep esepteıdi», degen ǵalym áıgili Glozel jazbalaryna qatysty óz oıymen bólisti. 1924 jyly Fransııadaǵy Vıshı qalasynyń mańynda alańsyz sıyr baǵyp júrgen Emıl Froden esimdi jas jigit ǵylymı ortany eleń etkizgen oqıǵanyń basty keıipkerine aınalady. Shuńqyrǵa qulap ketken sıyrdy shyǵaryp alýǵa árekettengen ol sol jerde úsh metr shamasyndaǵy tas qorshaýǵa kezigip, onyń ishinen kóptegen fragmentterdi kóredi. Mırfatıh Zakıev olardyń sanyn úsh myńǵa jýyq dep shamalady. Mine, tarıhqa Glozel jazbalary degen atpen engen sol qazynaǵa baılanysty álemdik ǵalymdardyń 90-shy jyldarǵa deıin bir tujyrymǵa kele almaǵanyn aıtqan Zakıev Halyk Tarjan esimdi túrik ultynan shyqqan parıjdik pıanıstiń bul jazbalarǵa nazar aýdarǵanyn, sóıtip, ony ejelgi jádigerler boıynsha bilikti maman Kazym Mırshanǵa jibergenin baıandaı otyryp, nátıjesinde 1993 jyly Sorbonna ýnıversıtetinde ótken konferensııada Kazym Mırshan Glozel jazbalarynyń túrki tilinde jazylǵanyn dáleldep shyqty deıdi. «Prototúrikterdiń Glozel jazbalary orys jazýynan da kóne. Keıingisi aldyńǵysynyń negizinde paıda bolǵan. О́z kezeginde orys jazýy latyn jazýynyń paıda bolýyna negiz qalady. Mine, sol úshin Orhon-Enıseı jazbalary túrkilerdiń eń alǵashqy jazýy emes. Bizdiń zamanymyzǵa deıin shamamen tórt myń bes júz jyl buryn paıda bolǵan Glozel jazýlary bar. Biz osy máseleni oılanýymyz kerek», – dedi ǵalym. Kópshilik nazaryn aýdaryp, forýmǵa qatysýshylarǵa oı salǵan taǵy bir pikirdiń ıesi – jıynda Qyrǵyz delegasııasy atynan sóılegen belgili ádebıetshi ǵalym Osmanakyn Ibraev. Ol álemdi kóp sharlaǵanyn aıtty. Biraq Astanaǵa tuńǵysh ret joly túsipti. Ony Reseıdiń Sankt-Peterbýrg qalasymen salystyrǵanyn aıtyp ótti. Basynda Neva jaǵasyndaǵy qalany da eshkim túsinbegenin, oǵan ataqty Pýshkınniń «Krasýısıa grad Petrov, ı stoı nekolebı­mo, kak Rossııa» dep jyr arna­ǵanyn eske túsirip, Astanada ja­ńa Qazaqstannyń rýhanı, mádenı, saıası semıotıkasy aıqyn beı­nelengenin aıtty. «Astana – bizdiń túsinigimizge sińip ketken ári bizdi basyp turǵan keńestik saıası-ıdeıalyq dástúrshildikten bóliný. Bul qala – sózdiń jaqsy maǵynasyndaǵy jańa alfavıt, jańa áripter, qundylyqtardyń jańa tizbegi» degen ǵalym tipti osydan bir jyl buryn kelgende qalanyń sımvoldyq mánin túsinbeýi múmkin ekenin jetkizdi. Ol jańa shahardan jańa ómirge talpynys­ty, oǵan qosa egemendikti júzege asyrý ońaı emestigin baıqaǵanyn álemdegi sońǵy kezde oryn alǵan oqıǵalarmen baılanystyrdy. «Álemge qaraı otyryp biz qolda bar nárselerdi taǵy da salmaqtaýymyz kerek. О́tken shırek ǵasyr kimniń naǵyz dos, kimniń dospyn dep ótirik emeýrin bildirgenin ajyratýǵa múmkindik berdi. Iá, ótken jyldar ishinde bizdiń el kóp nárselerden qur qaldy. Qolda bar múmkindikterdi de jiberip alǵan kezderimiz az emes. Onyń biri Ortalyq Azııada biregeı saýda-ekonomıkalyq jáne mádenı odaq qurý múmkindigin jiberip alǵanymyz. О́zimshildigimiz kedergi keltirdi. Jalpy, túrki memleketteriniń birligi turmaq, Ortalyq Azııadaǵy túrki memle­ketterin biriktirýdiń ózi ońaı sharýa emes eken. Endigi jerde túrki jurtyna ortaq osyndaı úlken sharalar arqyly ǵana taǵdyrdyń ózi daıyndaǵan sharýalardy júzege asyryp, alǵa qaraı jyljımyz dep úmittenemin», dedi ol. Parlament Májilisiniń depýtaty, jazýshy Aldan Smaıyldyń sózinde Kúltegin, Tonykók, Bilge jazbalary romandar men dastandarǵa, kórkem fılmder men dramalarǵa suranyp turǵany aıtyldy. «Biz on oılanyp, júz tolǵanyp, barlyq uıymdastyrý sharalaryn túgendep alyp, kelesi forýmda Orhon eskertkishterindegi tarıhı baıandy arqaý etken ádebı-dramalyq jáne ekrandyq shyǵarmalarǵa Túrki akademııasynyń, Túrki elderi Parlamenttik assambleıasynyń, Túrki Keńesi men TÚRKSOI-dyń atynan báıge jarııalasaq. Tarıh­ty osyndaı naqty sharalarmen tiriltsek. Kóktúrikter qaǵandary men erleri, dańqty ǵasyrlarymyz bizben jáne álemmen qaıta tildesse... Tarıh aldyndaǵy paryz osy emes pe?», degen jazýshy Astanada bastalǵan sharanyń Ankara, Baký, Tashkent, Bishkek, Ashhabad, Qazan, Ýfa arqyly halyqaralyq deńgeıge kóterilse degen tilek aıtty. Úlken jıynnyń plenarlyq májilisin Túrki akademııasynyń prezıdenti, tarıh ǵylymdarynyń doktory Darhan Qydyráli júr­gi­zip otyrdy. Maqalanyń bas jaǵynda da jıyndy Túrki akade­mııasynyń uıymdastyrǵanyn táptishtep jazǵan bolatynbyz. Eki kúnge ulasqan forýmda Túrkııa, Ázerbaıjan, Qyrǵyzstan, Reseı jáne ózge de túrkitildes elderden kelgen ǵalymdar men otandyq mamandar «Túrki jazýy: ótkeni, búgini jáne bolashaǵy» jáne «Ortaq tarıh: teorııalyq-metodologııalyq máseleleri» atty seksııalar boıynsha baıandamalar jasap, pikir alysty. Jıyn aıasynda Túrki akademııasynyń shyǵarǵan eńbekteriniń tanystyrylymy ótti. Sondaı-aq, keshe Túrki akademııasy Reseı Ǵylym akademııasyndaǵy Ýfa ǵylymı ortalyǵymen memorandýmǵa qol qoıdy. Jıyn qorytyndysy boıynsha túbi bir túrki jurtynyń ortaq qazynasy túrki jazýyna aldaǵy kúnderi atqarylýy tıis sharalar kórsetilgen baılanysty arnaıy qarar qabyldandy. Aıgúl SEIILOVA, «Egemen Qazaqstan».