Torǵaı óńirin órkendetetin jobalar

О́nerkásip oryndary kóptep ashylady

Investısııalyq forýmda Qostanaı oblysynyń ońtústik aýdandary­nyń ekonomıkalyq áleýeti joǵary ekeni aıtyldy. Sondyqtan Arqalyq qalasy men Torǵaıdyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna jol ashatyn jańa jobalar men tyń tásilderdi qarastyrý qajet. Eń tıimdisi – óńirde ónerkásipti órkendetýge jol ashatyn ómirsheń jobalarǵa ınvestısııa tartý.

Forým barysynda ınvestorlar taý-ken metallýrgııa kesheni, jeńil ónerkásip, aýyl sharýashylyǵy, týrızm jáne ekonomıkanyń basqa da salalaryna qatysty jobalarymen tanystyrdy.

Oblystyq kásipkerlik jáne ın­dýst­rııalyq-ınnovasııalyq bas­qar­masynyń basshysy Aslan Janys­paevtyń aıtýynsha, aldaǵy ýaqytta Arqalyq qalasy men Amangeldi jáne Jangeldın aýdandarynda jalpy somasy 465 mlrd teńgege jýyqtaıtyn 35-ten astam jobany júzege asyrý kózdelip otyr. Atalǵan jobalar iske qosylsa, 4 jarym myńǵa jýyq jańa jumys orny ashylady dep jospar­lanyp otyr.

Mysaly, 2027 jylǵa qaraı «Qos­tanaı taý-ken metallýrgııa korpora­sııasy» JShS Arqalyq qalasynyń mańynda ınvestısııalyq quny 315 mlrd teńge bolatyn taý-ken baıytý kombınatynyń qurylysyn bastamaq. Korporasııanyń bas dırektory Sergeı Krıajevskıhtiń sózine qaraǵanda, jańa kombınat 1 200-ge jýyq adamdy tu­raq­ty jumyspen qamtıdy.

Aýqymdy shara barysynda «SRS Holding LTD» holdıngi Arqalyq qala­synda jáne Amangeldi men Jangel­dın aýdandarynda quramynda altyn bar polımetaldy kendi qaıta óńdeıtin úsh fabrıka salatynyn jarııa etti. Alpaýyt kompanııa bul kásiporyndardyń qurylysyna 49 mlrd teńgeden asyp jyǵylatyn qar­jy salýdy josparlap qoıǵan.

Sonymen qatar forýmda jańar­tylǵan energııa kózderi sektoryn­daǵy jańa jobalar jóninde aıtyldy. Máselen, taıaý jyldary qýaty 48 MVt bolatyn «Arqalyq» jel elektr stansasyn salý josparlanýda. Bul jo­banyń quny 24 mlrd teńgeden asady.

Agroónerkásip salasynda da bir­qatar ıgi joba júzege asyryl­maq. Mysaly, «Alıýmınıı qurylys» kom­­panııasy aýyl sharýashylyǵy ónim­derin qaıta óńdeıtin klasterlik qurylym qalyptastyrýdy josparlap otyr. Atalǵan kompanııa birneshe jyl buryn 5 myń bas iri qaraǵa arnalǵan bordaqylaý alańyn ashqan. Onyń janynan qurama jem shyǵaratyn zaýyt pen elevator iske qosyldy. Osylaısha, bordaqylaý alańy búginde Arqalyqtaǵy et óńdeý zaýytyn shıki­zatpen qamtamasyz etip otyr.

Munyń syrtynda, aldaǵy ýaqytta Arqalyqta jylyna 18 myń tonna un shyǵaratyn dıirmen kesheni, jylyna 100 myń tonna maqsary maıly tuqymyn qaıta óńdeıtin zaýyt salynbaq. Sondaı-aq 2,5 myń basqa arnalǵan asyl tuqymdy reprodýktor salý josparda tur. Bul nysandarǵa 3 mlrd teńgeden astam ınvestısııa salynyp, 145 jumys orny ashylmaq.

Selınnoe aýylynda «Urpaq Agro» JShS 10 myń bas iri qara malǵa arnalǵan bordaqylaý alańyn iske qosýdy josparlap otyr. Joba bo­ıynsha ınvestısııa kólemi 4,5 mlrd teńge shamasynda bolady, 50 adam jumyspen qamtylady.

Forýmda Arqalyq qalasy men Amangeldi, Jangeldın aýdandarynda shaǵyn jáne orta bıznesti damytýdyń mańyzy týraly kóbirek sóz boldy. Arqalyqtaǵy Torǵaı boksıt ken basqarmasy jabylyp qal­ǵan­nan keıin, óńir ekonomıkasyn árta­rap­tandyrý baǵytyndaǵy jumys jos­parly, júıeli túrde ilgeri­lep keledi. Buǵan mysal retinde joǵary sapaly bylǵary shyǵaratyn «Úmit» teri óńdeý zaýytyn aıtýǵa bolady. 2021 jyly oblys ákimdigi «Tobyl» ÁKK» AQ-men birlese otyryp, kásiporyndy qarjylyq saýyqtyrýǵa járdem kórsetti. Bul 10 jyl boıy toqtap turǵan zaýyttyń qaıta jandanýyna múmkindik berdi. Munyń syrtynda, kásiporynǵa tigin jáne servıstik-daıyndaý sehtaryn iske qosý úshin grant túrinde birneshe ǵımarat, oǵan qosa qomaqty qarjy bólindi. Bıyl teri óńdeý zaýytynyń janynan qaıys er-toqym jáne bylǵary galantereıa ónimderi men balalarǵa arnalǵan ortopedııalyq aıaq kıim shyǵaratyn 2 joba iske qosyldy. Bul óndiris oshaq­tarynyń árqaısysyna 5 mln teń­geden grant berildi. Osylaı­sha, bylǵary zaýytynyń aınalasynda shaǵyn bıznes nysandary shoǵyrlanyp, shıkizat óńdeýden daıyn taýar shyǵarýǵa de­ıin­gi óndiris óris aldy.

Mamandar atalǵan ınvestısııalyq jobalar Arqalyq, Torǵaı óńirine ǵana emes, búkil el ekonomıkasynyń bir­qa­tar salasyn tutas damytýǵa aıtar­lyq­taı serpin beretinin aıtady. Eń basty­sy, bul óńirlerdiń resýrstyq qory men ınvestısııa tartý áleýeti joǵary.

Torǵaı óńiri biregeı tabıǵı resýrs­tarǵa jáne ózindik mádenıetke ıe bola otyryp, óńirlik jáne halyq­ara­lyq naryqtarda týrızmdi damytý úshin iske asyrylmaǵan zor áleýetke ıe. О́ńirde týrıstik salany damytý halyq­tyń jumyspen qamtylýy men taby­synyń turaqty ósýin, týrızmmen sabaqtas salalardyń damýyn ynta­lan­dyrýdy jáne ekonomıkaǵa ınves­tı­sııalar aǵynyn ulǵaıtýdy qamtamasyz etedi.

Týrızmdi damytýǵa mán berilip otyr

Torǵaı dalasynyń tylsym tabı­ǵaty, shejireli ólkede saqtalǵan máde­nı-tarıhı muralardyń, kóne eskert­k­ishter­diń moldyǵy, sondaı-aq áli ıgeril­meı jatqan emdik qasıeti bar tabıǵı nysandar bul óńirde tanym­dyq, medı­sınalyq týrızmdi damytýǵa tıek bola alady.

Forýmda sóz alǵan oblystyq máde­nıet basqarmasynyń basshysy Erlan Qalmaqov Torǵaıda týrıstik sala­ny damytý halyqtyń jumyspen qamty­lýyna, jergilikti turǵyndar taby­syn arttyrýǵa, sondaı-aq týrızm­men sabaqtas salalardyń órken jaıýyna já­ne ınvestısııalar aǵynyn ulǵaı­týǵa múmkindik beretinin atap ótti.

– Oblys aýmaǵynda jergilikti ma­ńyzy bar 467 tarıhı jáne mádenı es­kert­kish ornalasqan. Sonyń 453-i – ar­he­ologııalyq eskertkish. Torǵaı óńi­rinde 19 kıeli nysan bar. Onyń 12-si óńirlik, 7-eýi jalpyulttyq mańyz­ǵa ıe. Mysal retinde, Keıki batyr kese­nesin, Amangeldiniń jerlengen jerin­degi eskertkishti, Alash arysy Mir­ja­qyp Dýlatuly men Ábdiǵappar hannyń, Jáýke batyrdyń kesenelerin, VII-IH ǵasyrlardan jetken «Ekidiń» eskert­kishterin, álem ǵalymdaryn qyzyq­­tyryp otyrǵan Torǵaı geoglıf­terin aıta ketken jón. Munyń syrtyn­da, Amangeldi aýdanyndaǵy «Qum­keshý», Jangeldın aýdanynda jatqan Qaratuz, Tentek­saıdaǵy ystyq sý kózi bul óńir­de týrıstik klaster qurýǵa múm­kindik beredi, – dedi basqarma basshysy.

Basqasyn aıtpaǵanda, bir ǵana Torǵaı geoglıfteriniń ózi halyqara­lyq týrızmdi damytýǵa suranyp tur. Bul tabıǵı órnek-bederler úlken aýmaqty alyp jatyr. Jaı kózben tolyq qamtyp kórý múmkin emes. Son­dyqtan geometrııalyq órnek tek ǵaryshtan spýtnıkpen qaraǵan kezde ǵana tutas ári anyq kórinedi. Arheologterdiń boljamy boıynsha búginde «Úshtoǵaı tórttaǵany» jáne «Torǵaı svastıkasy» degen atpen belgili alyp geoglıfterdiń tarıhy shamamen bizdiń jyl sanaýymyzdan burynǵy II-X myńjyldyqtarǵa baryp tireledi. Úshtoǵaı tórttaǵany Qostanaı oblysy Amangeldi aýdany­nyń Úshtoǵaı kentiniń shyǵysyna qaraı 15 shaqyrym jerde ornalasqan. Torǵaı svastıkasy – Amangeldi aýdanyndaǵy Úrpek kentiniń túkpirinde.

Qazir Amangeldi aýylynda quny 2,8 mlrd teńge bolatyn kópfýnk­sıonaldy týrıstik keshen qurylysy júrip jatyr. Bul nysan paıdalanýǵa berilse, oblystyń ońtústik óńirine saparlap baratyn týrısterdiń de kóbeıe túsetini sózsiz.

Qostanaı oblysy