«Egemen Qazaqstan» gazetiniń osy jylǵy 10 qańtardaǵy sanynda jarııalanǵan Aınash Esalıdiń «-Nestevatsyn? -Oınavotrm» atty áleýmettik jelilerdegi jappaı saýatsyzdyq pen jaýapsyzdyq týraly maqalasy der ýaqytynda jazylyp, máselege beıjaı qaraýǵa bolmaıtynyn túsindirgen. Maqalany aldymen ózim, sosyn oqýshylarmen birge talqyladyq.
Osy maqalany basshylyqqa ala otyryp, 11 synyp oqýshylary arasynda «Áleýmettik jeliniń paıdasy men zııany» taqyrybynda pikirtalas ótkizdim. Oǵan «Parasat» jáne «www.kz.» toptary qatysty. Aldymen «www.kz.» toby ǵalamtorlyq baılanystyń paıdasy, qajettiligi, ártúrli saıttardyń oqýshy úshin mańyzyna toqtaldy.
1. Qazaqstanda ınternetti damytýymyz qajet jáne agenttiń óz alar orny bar. 2. Internettegi saıt betterin jabýǵa bolmaıdy. Qaıta bilim alý úshin jańa zaman talabyna saı kóterý kerek. 3. Bilimderińizdi tolyqtyrmaǵan ár kún siz úshin tekke ketken jáne endi qaıtyp oralmaıtyn kún dep esepteńiz. Mine, bul «www.kz.» tobynyń ustanymy.
Top músheleri ǵalamtordy durys paıdalana bilgen janǵa onyń paıdasynyń ushan-teńiz ekendigin dáleldeýge tyrysty. Bilim berý júıesiniń basym mindeti retinde oqytýdyń jańa tehnologııalaryn engizý, bilim berýdi aqparattandyrý, halyqaralyq, ǵalamdyq kommýnıkasııalyq jelilerge shyǵý ekendigin basa aıtty. Qazirgi bilim berý salasynda oqytýdyń ozyq tehnologııalaryn meńgermeıinshe, saýatty, jan-jaqty maman bolý múmkin emes. Ǵalamtordyń tutqyny bolý-bolmaý adamnyń ózine baılanysty. Bul ár adamnyń erik-jigeri, namysyna, ultjandylyǵyna, rýhyna baılanysty. Alǵash kelgen jańalyq (zat bolsyn) eldi bir dúrliktirip alatyny sekildi, bul da jappaı etek alyp barady. «Qoı kórmegen qýalap óltiredi» degendeı, tegin baılanystyń da tıimsiz tusyn sezingender selt etip, ózin tartyp alady, sóıtip adamdar kerekti kezinde ǵana ashyp, sosyn jaýyp tastap júre beredi, únemi ashyp qoıatyn dúnıe emes ekenin túsinedi. Mysaly, Mail.ru kompanııasynyń málimetinshe Mail.ru agentti aıyna 11 mıllıon adam paıdalansa, 1 mınýtta bir mezgilde 2 mln. adam qoldanady eken. Árıne ýaqytymen, oryndy qoldansa. Al, mólsherinen asyrsa – aýrý. Osy dertke shaldyqqandardyń ne uıqysy qanbaıdy, ne jumysy ónbeıdi, aınalasymen, ata-ana, týys-týǵandarymen qarym- qatynasy ózgeshelenip ketedi.
«Parasat» tobynyń músheleri maqalamen tanysa otyryp, ǵalamtordyń zııany, jastardyń sanasynyń ýlanýy, onda jappaı saýatsyzdyq pen jaýapsyzdyq etek alǵan, adam aǵzasyndaǵy ártúrli aýrýlardyń paıda bolýynyń negizgi sebepshisi de ınternet ekendigine toqtaldy.
1. Aqparattyq tehnologııalar damı kele adamnyń sanasyna keri áserin tıgizetinin ýaqyt dáleldep otyr. 2. Kompıýter, uıaly telefonnyń densaýlyqqa zııany, júıke júıesi qyzmetiniń buzylýy, este saqtaý qabiletiniń nasharlaýy, aıyqpas dertterge ushyraýy, t.b. kóptegen derekterdiń ózi-aq dálel emes pe? 3. Maqalada aıtylǵan paıda bolǵan «adamnyń jańa túri». Ol – qolyndaǵy telefonyn tartyp alsań, jan-jaǵyna alaqtap, túsinen shoshyp oıanǵandaı, ýaqyttyń qaı mezgil bolǵanyn ajyrata almaı, aınalasyna tańǵala qaraıtyn adamdardyń túrleri paıda boldy. 4. Adamnyń rýhanı jutańdanýy. Ǵalamtordyń shyrmaýyndaǵy bala ata-anasyna kómekteskenniń ornyna telefonyna shuqshıyp, olardyń qabaǵyndaǵy kirbińdi de baıqamaıdy. 5. Jas búldirshinder onlaın oıyndardy oınaı otyryp vırtýaldy álemniń qulyna aınalady. «Parasat» toby osy aıtylǵan oılardy dáleldeýge tyrysty.
Búgingi tańda ǵalamtor jastardyń aınymas bir bóligine aınalǵandaı. О́ıtkeni, jolda, jumysta, tipti as iship otyrsa da uıaly telefonǵa nemese agentke telmirgen jastardy kóretin boldyq. Basym kópshiligin syrtqy orta, aınalasy, ata-anasy, dostary, oqý máselesi qyzyqtyrmaıtyny sonshalyq, ǵalamtorǵa súıenip, kitap oqýdy, izdenýdi qoıdy desek te bolady. О́ıtkeni, ǵalamtorǵa kirip, kerekti maǵlumattyń atyn jazsańyz bolǵany, túrli referattar, zertteýlerdi taýyp, daıyn nárseni shyǵaryp, muǵalimge ótkize salady. Kóziniń maıyn taýysyp, kitap oqyp, kitaphana tabaldyryǵyn tozdyratyn oqýshy búginde ınternet klýbtyń tabaldyryǵyn tozdyrýda. Sol sebepti ǵalamtorǵa kirgen ýaqytyn kitap oqýǵa jumsasa kóp nárseden utary anyq.
Pikirtalasty qorytyndylaı kele eki top mynadaı túıin túıdi:
1. Qoǵamdyq jeliniń paıdasy ushan-teńiz, alaıda ony mólsherinen asyra paıdalansa aıyqpas «dert».
2. Qoǵamdyq jelidegi saýatsyzdyqty joıýdy árkim ózinen bastaýy kerek.
3. «Internet – bir kúndik, kitap – máńgilik» ekenin este saqtaý qajet.
Eńsesi bıik, egemendi elimizdiń adaldyqty tý etken alǵyr oıly azamat ul-qyzdary kóp bolsyn degimiz keledi.
Maqpal Lepesova,
S. Seıfýllın atyndaǵy orta mekteptiń muǵalimi
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Tarbaǵataı aýdany.