«Til tas jarady…»

Jýyrda «Soltústik Qazaqstan» gazetiniń redaksııasyna ózim asa qurmetteıtin aqsaqaldardyń biri kelip, jazǵan maqalasyn usyndy. Onyń mazmunyna qysqasha toq­ta­­lyp, shymbaıyna batqan jaıdy ashyna aıtty: sózinen ańǵarǵanym, bir keńsharda dırektor bolǵan zeı­netker azamat óz ómiri jaıly jaz­ǵan kitabynda rýshyldyqty qozdyryp, árkimge til tıgizgen eken. «Nanbasań, óziń oqyp kór», dep kitapty ústelimniń ústine qoıdy. – Aǵa, myna kitaptyń taralymy nebári 50-aq dana eken. Sizdiń maqalańyzdy myńdaǵan danamen shyǵatyn oblystyq gazetke jarııalap, jalpaq jurtqa jaıýdyń qısyny bar ma? «Qotyrdy qası berse, jaraǵa aınalady» degen ǵoı... Odan da kitapta jala jabylǵan azamattardyń kózi tirileri men dúnıeden ozǵandarynyń balalary – bárińiz jınalyp, avtordy sotqa bermeısizder me? –dedim. Aǵamyz kezinde aýdan basqarǵan, oblysta basshylyq qyzmette bolǵan kósheli kisi edi. Sál oılanyp qaldy da: «Seniki de jón eken...», dedi. «Aýrýyn jasyrǵan óledi» demekshi, el ishinde rýǵa, onyń ishinde ataǵa bólinýshilik baıaǵydan bar kesel ekendigi belgili. Prezıdentimiz bul jóninde «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan mem­lekettiń jańa saıası baǵyty» Jol­daýynda: «Qazaqtyń ishki tutas­tyǵyn buzǵysy keletin rýshyldyq, jershildik áńgimemen el birligin búldirgisi keletin kúshterdiń paıda bolýy Elbasy retinde meni alańdatpaı qoımaıdy. Ondaı jy­mysqy nıettilerdiń aıqaıyna qulaq asyp, aıtaǵyna ilesken jan ár atanyń shejiresin áspettep, ár jaqqa tartqanyn ańdamaı qalýy múmkin. Rý men taıpaǵa bóliný – ulttyq tutastyqtan aıyrylýdyń óte qaýipti túri. Qazaq shejiresiniń túpki mánin umytpaý kerek, alyp daraqtyń butaqtary sııaqty kúlli rýlardyń túbin qýa kelgende, barlyǵy bir ǵana uly tamyrǵa – qazaq degen ultqa baryp tireledi. Qaı shejireni alyp qarasańyz da, ol qazaqtyń birligin, tutas­ty­ǵyn áıgileıdi. Shejire – qazaq­ty bólshekteıtin emes, kerisinshe, biriktiretin uǵym. Barsha adam­z­attyń Adam atadan bastalaty­ny sııaqty, búkil qazaqtyń she­jire ataýlysy Atam qazaqtan bastaý alatynyn árbir qazaq júreginiń tórinde ustaýǵa tıis. Tek birlesip qana, búkil halyq­tyń kúsh-jigerin biriktirip qana biz alǵa basa alamyz. Birligi berekeli, tirligi merekeli, yntymaǵy jaras­qan eldiń ǵana yrysy men tabysy mol bolmaq», dep ashyq aıtty. Sondyqtan da, biz, buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi, rýǵa, jerge bólinýshilik dertimen kóp bolyp kúresýimiz qajet. Munyń ózi buryn «Bólshekte de bıleı ber» degen qaǵıdat ustanǵan otarshyl patshalyq Reseı men Keńes ókimetiniń el ishine iritki salýǵa tyrysqan jymysqa saıasatynyń sarqynshaǵy ekeni málim. Máse­len, Kompartııa tusynda respýb­lıkaǵa, oblystar men aýdandarǵa basshylyq qyzmetterge taǵaıyn­dalǵan tulǵalardyń qysqasha ómirbaıandaryn gazetterge jarııa­laǵanda, olardyń qaı oblystyń qaı aýdany men aýylynda týǵanyna deıin kórsetiletin. Soǵan qarap-aq kimniń qaı júz ben rýdan shyqqanyn shamalaı beretinbiz... Al qazir bas gazetterimiz «Ege­men Qazaqstan» men «Kazah­stanskaıa pravdanyń» betterinde bıik laýazymdarǵa saılanǵan nemese taǵaıyndalǵan azamattardyń qysqasha ómirbaıany oqyrmandar nazaryna usynylǵanda olar­dyń dúnıege kelgen jyldary ja­zylǵanymen, qaı jerde tý­ǵandary jazylmaıdy. Esesine qan­daı joǵary oqý ornynda bi­lim alǵandyǵy, buryn qandaı qyzmetter atqarǵandyǵy jáne qandaı shetel tilderin biletindigi kórsetiledi. О́nege tutyp, oı salar­lyqtaı, qos qoldy birdeı kóterip quptarlyqtaı jańa úrdis emes pe bul? Biraq, ol oblystyq jáne aýdan­dyq gazetterge áli tolyq jete qoıǵan joq. Osy oraıda oblystyq jáne aýdandyq ákimdikterdiń jańa taǵaıyndaýlar týraly aqparatty gazetterge daıyndap berýmen aınalysatyn kadr jáne baspasóz qyzmetteriniń «qulaqtaryna –altyn syrǵa». Sondaı-aq, áriptesterimizdiń ara­synda maqtaǵannyń jóni osy eken dep, gazetke jarııalaýǵa bergen maqala-ocherkteriniń keıip­kerleriniń shyqqan tegi men rýyn dáriptep ketetinder de bar. Bul da estigen qulaqqa túrpideı tıetin, rýshyldyqty janamalap nasıhattaýshylyq kórinisi emes pe? «Bálenshekeńniń ata-babalary tekti bolǵan» dep ásirelegenshe, sol «asyldyń synyǵyndaı» azamattyń óz basynyń tektiligin tanytatyndaı qasıetterin, qol jetkizgen jetistikteriniń syrlaryn keńirek ashyp, ózgelerge úırenerlikteı úlgi etip usynǵanymyz jón bolar edi. Osydan birneshe jyl buryn Petropavl qalasynda shyǵa­rylatyn, ózderin «táýelsizbiz» dep ataıtyn basylymdardyń birinde ártúrli etnos ókilderinen quralǵan jastardyń toptyq tóbelesin, qandaı pıǵylmen ekeni belgisiz, «eki ulttyń jastary arasyndaǵy tóbeles» dep jazǵan materıal jaryq kórip, onyń aıaǵy nasyrǵa shaba jazdaǵany bar. Áıteýir, oblys pen qala basshylyǵy jáne oblystyq Qazaqstan halqy As­sam­bleıasynyń quramyndaǵy etno­mádenı birlestikterdiń bedeldi basshylarynyń, jergilikti quqyq qorǵaý organdarynyń birlese qımyldaýynyń arqasynda jýrnalıst jaqqan shyrpydan shyqqan ushqyn shapshań sóndirilip, bir úlken órtten aman qalǵan edi. Keıin anyqtalǵanyndaı, ol tóbeles qyzýqandy jastar arasyndaǵy turmystyq negizdegi, eki jaqtan da birneshe etnos ókilderi qatysqan, eshqandaı ulttyq sıpaty joq qaqtyǵys bolyp shyqqan. Onyń aıaǵy kináli jaqtyń «at-shapan aıy­byn tólep» degendeı, keshirim su­rap, tatýlasyp-bitisýimen tynǵan. Biraq, áldeqandaı sebeppen ádildikten attaǵan jýrnalıstiń tutanǵan otqa maı quıǵandaı bir aýyz sózi qanshama dúrbeleń týǵyzdy deseńizshi?! Sondyqtan da biz, jýrnalıster, ómirde bolyp jatatyn árqıly tártip buzýshylyqtar men qylmystar jaıly jazǵanda, olarǵa qatysýshylardyń ultyn kórsetýden aýlaq bolǵanymyz abzal. «Til tas jarady, tas jarmasa, bas jarady» degen maqal jadymyzda júrse, ıgi. Káribaı MUSYRMAN. Soltústik Qazaqstan oblysy.