Ony jurt keıde: «Qulannyń gımnin jazyp ketken kompozıtor» dep jatady. Biraq bizdińshe «Kelshi, Qulanǵa» áni – naǵyz lırıkalyq án. Oǵan eshkimniń daýy da joq shyǵar. Kezinde Mels О́zbekovtiń osy áni basqa bir azamatqa telinip te júrdi. Mańdaıyn Kókdónentaýdyń samalyna óptirip ósken Melstiń ózi ólse de, óleńi ólgen joq. О́zbekovtiń ózin bilmegender áıgili «Gaýhartas» fılminde shyrqalǵan «Kelshi, aıym» ánin biledi...
«Aıdyn kól, sen aıtshy,
Samal jel, sen aıtshy,
Jaryma qus bolyp ushaıyn.
Bir habar bershi, aıym,
Jaqyndap kelshi, aıym,
Lapyldap máńgi qushaıyn».
Ádemi shýmaqtarmen ádiptelgen ándi bilmeıtin qazaq kemde-kem. Júrektiń qylyn qozǵaıtyn týyndyny Melstiń shyǵarmashylyqtaǵy tólqujaty desek te bolady. Kórnekti jazýshy Dýlat Isabekov shyǵarmasynyń jelisi boıynsha túsirilgen «Gaýhartas» fılmi arqyly jurttyń júregine qonǵan án keıde mahabbat romansy sekildi estiletini bar. «Kógildir kól beti, kók eles kólbedi, men turmyn jaǵada jabyrqaý» dep bastalatyn ánniń óne boıynda ólmes saǵynysh, daýasyz dert jatqandaı áser etedi. Rasynda da, solaı. Dál osy týyndyda Melstiń muńy da, mýzasy da órilip jatyr...
«Sol bir móldir shaqtarda konservatorııada bilim alyp júrgen bolatynmyn. Almaty medısınalyq ınstıtýtynda oqıtyn Aıymzada esimdi qyzǵa esim ketip ǵashyq boldym. Eki júrek bir arnaǵa toǵysyp, mahabbattyń býyna mas bolyp júrgen shaqta jazǵy demalys bastalǵan edi. «Qosh bol, sáýlem, kórgenshe, qaıta aınalyp kelgenshe» dep jańa oqý jyly bastalǵanǵa deıin qosh aıtysyp, bir-birimizdi qımaı aýyl-aýylǵa tarqastyq. Áýelde Aıymzadadan hat úzdiksiz kelip turatyn. Keıin saǵynysh hattary kilt toqtady. Sebebin suraǵym kelgen. Alaıda: «Úıge hat jazba, ata-anam bilip qoısa uıat bolady» degen soń demalystyń bitýin kúttim.
Saryla tosqan, saǵyna kútken kún de kelip jetti. Arý Almatyǵa qustaı ushyp samǵadym. Biraq... Aıymzada áli kelmepti. Eki kózim tórt, júregim órt bolyp otyrǵan ýaqytta kýrstas qyzdardyń biri qaraly habardy jetkizdi. Ol jazdyń jaımashýaq kúninde sýǵa túsip, baqıǵa attanyp kete barypty. Kózim qaraýytty. О́kinish oty ózekti sharpyp, seń soqqandaı otyrdym da qaldym. Aıymzada joq».
Bul – Melstiń baýyry Qamshybek Ahataevqa aıtqan syry edi. Esti estelikke kóz júgirte otyryp-aq, Melstiń muńyn da, mýzasyn da jan-júregińmen sezinesiń...
* * *
Táńir tartý etken talanty taýdaı bolsa da, Mels tirisinde eleýsiz tirshiliktiń ıleýinde júrdi. Tragedııaǵa toly taǵdyry talaılardyń júregin shymyrlatty. Jergilikti qalamger, marqum Káripjan Núsip «О́ner degen ólke bar» atty kitabynda Mels týraly kóptegen estelikti toptastyrsa, ardager jýrnalıst Seısen Qojeke de ardaqty azamat týraly esti estelikterin jıi aıtyp júretin.
Melstiń janynan jıi tabylǵan inileriniń biri – kompozıtor Dúısenáli Byqybaev. Ol aǵasynyń amanatyna adaldyq tanytty. «Mels aǵa baqıǵa attanar shaǵynda: «Men ketken soń aýdan ortalyǵyndaǵy Mádenıet úıine atymdy berýge yqpal etetin shyǵarsyńdar» degen amanatyn aıtqan bolatyn. Sol sóz bárimizdiń qulaǵymyzda jańǵyryp turatyn» deıdi ol.
Sol kezde aýdan tizginin ustaǵan atqaminer azamattar bastap, Dúısekeń sekildi amanatqa adal azamattar qoshtap, aýdandyq mádenıet úıine Melstiń aty berildi. О́zi turǵan Kókdónen aýylynda kompozıtor atynda kóshe bar.
«Aýdandaǵy mádenıet úıinde avtoklýb meńgerýshisi bolyp jumys istep júrgenimde de Mels aǵamyzǵa jaqyn júrdik. Ol kisi Almatyda turdy. Kelip-ketip júretin. Keıin sol mádenıet úıiniń dırektory boldym. Qyzmet babymen Merki aýdanyna baryp, mádenıet salasyn basqardym.
Sol kezdegi Lýgovoı aýdanynda Ryshan Orekeev degen kisi mádenıet bólimin basqaratyn. Mels О́zbekovtiń bir ánine baılanysty talas-tartys qyzyp jatqan kez. Aýdanda konsert ótetin bolypty, baǵdarlamaǵa kompozıtordyń sol ánin avtory basqa dep engizip jibergen eken. Al men avtordyń ánderiniń qalaı týǵanynan habardarmyn, dereý túzetý engizip jiberdim. Elge ánniń avtory О́zbekov dep habarlandy. Án óz ıesin qaıta taýyp, solaı tarady. Ryshan aǵa bul isime renjip, onyń sońy biraz daýǵa ulasty. Bul iske aqyn Káripjan Núsip, jýrnalıst Seısen Qojeke aralasyp, keıin óz retin tapty. «Kelshi, Qulanǵa» áni avtoryna osylaı qaıtarylǵan edi», deıdi Dúısenáli Byqybaev.
Án áleminde ózine tán qoltańbasyn qaldyrǵan Melstiń esimin el jadynda qaldyrý maqsatynda «Kelshi, Qulanǵa» atty án baıqaýy uıymdastyrylyp júrdi. Biz biletin dál osy konkýrstyń basy-qasynda da Dúısenáli Byqybaev júretin.
«Aýdanda qyzmet etip júrgenimde Álibek Ámzeevtiń qoldaýymen «Kelshi, Qulanǵa» degen respýblıkalyq án baıqaýyn ótkizdik. Oblysta sony qaıta jańǵyrttyq.
Estelik aıtylsa, ótkenge keri sheginis kóp qoı. Toqsanynshy jyldardyń aıaǵynda, aýdandy Qasymhan Estemesuly basqaryp turǵan kezde Mels О́zbekovtiń ánderin jańǵyrtyp, kompozıtordyń qaryndasyn, qyzyn shaqyryp konsertin ótkizgenbiz. Kókdónen aýylynda as berip, shyǵarmashylyq eske alý keshin sondaǵy mádenıet úıinde uıymdastyrdyq.
Kókdónende bir kóshege Mels О́zbekovtiń esimin bergizdik. Aýdan basshysy Qasymhan Tólendıev rýhanııatqa jany jaqyn bolǵan soń, osyndaı ıgi bastamalarǵa kóp qoldaý kórsetti. Sol kisiniń qoldaýymen aýdandyq mádenıet úıine esimin berdik.
Kompozıtordyń ánderin jınaqtap júrgende ortalyqtaǵy mádenıet úıiniń aldyna eskertkish-bıýstin qoısaq degen bir oı týǵan. Buryn ol jerde Lenınniń eskertkishi turatyn. Bolat Qusaıynov degen músinshi bar, soǵan baryp, Mels О́zbekovtiń sýretin aparyp, eskertkishke tapsyrys berdim», deıdi kompozıtor.
* * *
Mýzyka áleminde óshpes mura qaldyrǵan Melstiń ánderi qaı kezde de tyńdarman júreginen óshpek emes. Onyń muńy da, mýzasy da – «Kelshi, Aıym» áni. El tanıtyn birqatar retro ándi kezinde kompozıtor kóńil qımastyqpen áldekimderge syılap jibergen degen ańyz-áńgimeler de bar. Ras bolsa, ýaqyt óte kele ol qupııa da ashylatyn shyǵar...
Jambyl oblysy