Jetinshi forýmǵa deıingi jol

Elimizde jetinshi ret ótetin halyqaralyq Astana ekonomıkalyq forýmy osy aptada bastalǵaly otyr. Tórtkúl dúnıeden delegat jınap, ǵalamdyq ǵalymdardyń basyn qosatyn, Nobel syılyqtary laýreattaryn shaqyryp, jahandyq máselelerdi birge otyryp talqylaıtyn úlken sharaǵa búginde elimiz saqadaı-saı. Jalpy, Astana ekonomıkalyq forýmynyń negizgi qyzmeti álem­­dik qoǵamdastyqtardyń jáne Qazaq­­stannyń áleýmettik-ekono­mı­kalyq, quqyqtyq, mádenı máse­le­­lerine tıimdi jaýap izdep, Qazaq­­stan Úkimeti, AEF-ke qatysý­shy memleketter úkimetteri úshin jáne «Úlken jıyrmalyq» mem­leketteriniń kóshbasshylary úshin usynystar ázirleý ekeni belgili. Bul mindetti forým jyl saıyn óz deńgeıinde oryndap otyr deýge ábden negiz bar. Tipti, mundaı forým jetinshi ret ótkeli otyrǵanyn es­kersek, elimiz bul turǵyda táji­rıbeli ekenin joqqa shyǵara almaı­myz. Al jyl saıyn úzbeı ótkizip otyrǵanyna qaraǵanda, mundaı forýmnyń el úshin de, álem úshin de qajettiligin ańǵarý qıyn emes. Sonymen, ótkenge oralyp kóre­lik. Astana ekonomıkalyq forý­my alǵash ret 2008 jyly uıym­das­tyrylǵan bolatyn. Qazaqstan Pre­zıdentiniń bastama­syn júzege asy­rý úshin Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mı­nıstr­ligi men Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty sol jyly «Ǵalymdardyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq klýby» qaýymdastyǵyn quryp, sonyń aıasynda «Jahandaný jaǵdaıyndaǵy ekonomıkalyq damýdyń zamanaýı aspektileri» taqyrybynda I Astana ekonomıkalyq forýmyn ótkizgen bolatyn. Bul forýmǵa saıasatkerler, ekonomıster, kásipkerler jáne ǵalymdar, álemniń 40 elinen 400-deı adam, sonymen qatar 100-ge tarta BAQ ókilderi qatysty. Al 2009 jyly «Eýrazııanyń jahandyq qaterler júıesindegi eko­nomıkalyq qaýipsizdigi» atty II Astana ekonomıkalyq forýmynda Astanaǵa 59 eldiń ókilderi keldi. Forýmǵa Qazaqstannan 900-deı, álemniń 59 elinen 250-den astam sheteldik qonaqtar, Qazaqstandaǵy shetel elshilikterinen 74 ókil jáne halyqaralyq uıymdardan 69 adam qatysty. 2010 jyly III Astana ekono­mı­kalyq forýmy «Daǵda­rys­tan ke­ıingi kezeńdegi turaqty eko­no­mıkany qurýdy qamtamasyz etý» taqyrybynda ótti. Bul joly forýmǵa álemniń 50-den as­tam elinen 2000-nan astam saıa­sı já­ne isker top ókilderi jınal­dy. Sonymen qatar, jahandyq eko­nomıkanyń damýyna baıla­nys­ty ózekti máselelerdi talqylaý úshin álemniń jetekshi ǵalymdary, qoǵam jáne BAQ ókilderi qatysqan edi. 2011 jyly IV forým «Jańa onjyldyq: syn-qaterler men pers­pek­tıvalar» taqyrybyn qam­tydy. Forýmǵa álemniń 80-nen astam elinen 5000-nan asa qaty­sý­shylar keldi. Bul joly barlyǵy 18 otyrys pen paneldik sessııalar ótkizildi. Forým nátıjesi boıyn­sha memorandýmdarǵa jáne yntymaq­tastyq kelisimsharttaryna qol qo­ıyl­dy, sonymen qatar, G20 memle­ket­teri kóshbasshylary úshin álem ekonomıkasyn damytý men saýyq­tyrýǵa baılanysty usynystar ázirlendi. 2012 jyly «Jahandyq ekono­mıkalyq ózgerýler: syn-qaterler jáne damý perspektıvalary» atty V Astana ekonomıkalyq forýmy ótkizildi. Forýmǵa álemniń 93 elinen 8000-nan astam qatysýshy keldi. Forým barysynda ártúrli pishinde plenarlyq jáne paneldik sessııalar, konferensııalar men kongrester, jalpy, 55 is-shara ót­­kizildi. Nátıjesinde, 50-den as­­tam yntymaqtastyq kelisimi men memo­randýmdarǵa qol qo­ıyl­­dy. Sonymen qatar, G20 kósh­­basshylaryna usynys­tar ázir­lendi. Budan basqa, forýmǵa res­pýb­lıkanyń 2000-nan astam stý­denti qatysyp, Nobel syılyǵy laý­reattarynyń dáristerin tyńdady. Al ótken jyly VI Astana eko­nomıkalyq forýmy «G-Global formatynda teńdestirilgen eko­no­mıkalyq damýdy qamtam­a­syz etý» taqyrybyn álem naza­ryna usyndy. VI Astana ekono­mı­kalyq forýmy men tuńǵysh Daǵ­darysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııasyna «Ǵalymdardyń Eýrazııalyq ekono­mıkalyq klýby» qaýymdastyǵy 136 memleketten 12 myńnan asa qatysýshyny jı­na­dy. Forýmǵa 35 qazirgi jáne bu­rynǵy mınıstrler, 40-tan as­tam halyqaralyq uıym­dar­dyń, korporasııa men kásip­oryn­dardyń jetekshileri, 10 Nobel syı­lyǵy­nyń laýreattary qa­tys­­ty. Astana ekonomıkalyq forý­my men Daǵdarysqa qarsy dúnıe­júzilik konferensııa kezinde jalpy 73 shara, sonyń ishinde, «G-Global formatynda turaqty ekonomıkalyq damýdy qamtamasyz etý» «Kóshbasshylar dıalogy» ótti. Tuńǵysh Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııa nátıjesi boıynsha «Astana deklara­sııasy» qabyldandy. Munda Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik jospardyń basty baǵyttary kórsetilgen. VI AEF qorytyndysy boıynsha daıyndalǵan Astana deklarasııasy men usynystar 2013 jyldyń 5-6 qyrkúıek kúnderi Reseıde ótkiziletin qatysýshy elderdiń sammıtinde, G-8, Halyqaralyq valıýta qory, Dúnıe­júzilik bank pen BUU-nyń G20 she­shim­derin qabyldaý deńgeıine ji­berildi. VI AEF-tyń bıznes-forým­darynyń qorytyndysy bo­ıynsha 2,7 mlrd. AQSh dol­lary somasynda ári qaraıǵy yn­ty­maqtastyq jaıly shamamen 80 keli­sim men memorandýmdarǵa qol qoıyldy. VI AEF nátıjesi boıynsha da­ıyndalǵan Astana deklarasııasy men usynystar G20, G-8, Halyqaralyq valıýta qory, Dúnıejúzilik banktiń sheshimder qabyldaý deńgeıine jiberildi. Sondaı-aq, Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııanyń qorytyndy qujattary BUU Bas Assambleıasynyń 68-sessııasynyń resmı qujattarynyń qataryna endi. Astana ekonomıkalyq forýmy jaıynda aıtylǵanda «G-Global» týraly toqtalmaı ketý múmkin emes. Bul – Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń bastamasyn júzege asyrý maqsatynda 2012 jyldyń 12 qańtarynda «Ǵalymdardyń Eýra­zııalyq ekonomıkalyq klýby» qaýymdastyǵynyń yqpal etýimen www.group-global.org saıtynda, «G-Global» kommýnıkatıvti ınternet-alańy pishininde iske qosylǵan zııatkerlik jeli. G-Global – álemdik sarapshylar qoǵamdastyǵyna álemdik ekonomıka máseleleri boıynsha ınteraktıvti, ashyq jáne kópshilik aldynda pikirtalastar, debattar ótkizýge jaǵdaı jasalǵan kóp fýnksııaly tuǵyrnama. Joba álemdik qarjylyq daǵdarystan shyǵý joldaryn izdestiretin tetikterdi tabý, talqylaýǵa jáne daǵdarysqa qarsy joldardy izdestiretin qaty­sý­­shylardyń sanyn arttyrýǵa baǵyt­talǵan. G-Global kommýnıkatıvtik alańy qysqa merzim ishinde álemniń 160 elinen 90 000 paıdalanýshyny biriktirdi. 2013 jyldyń 1 shildesinen bas­tap G-Global tuǵyrnamasynda «VII Astana ekonomıkalyq forýmy men II Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııa» vırtýaldy jobasy aıasynda onlaın-rejimde VII AEF pen II Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııa sessııalarynyń basty máselelerin qarastyrýǵa baılanysty jáne Álemdik daǵdarysqa qarsy jospar tujyrymdamasynyń jobasyn daıyndaýǵa baılanysty aldyn ala pikirtalastar, talqylaýlar men beıne-konferensııalar uıymdastyryldy. «VII Astana ekonomıkalyq forýmy men II Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııa» vırtýaldy jobasy qyzmetin bastaǵannan bastap «G-Global» tuǵyrnamasy 14 000 baıan­dama men zertteý jumystaryn, 45 400 saraptamalyq sholýlar men túsiniktemelerdi toptastyrdy, sonymen qatar, munda jetekshi sarapshylar men ǵalymdar qatysqan 329 beıne-konferensııa ótkizildi. Zamanaýı áleýmettik-ekonomıkalyq, qarjy jáne ózge de jahandyq álem­niń máseleleri tóńiregindegi Pre­zıdent N.Á.Nazarbaevtyń «G-Global» megajobasy men Astana ekonomıkalyq forýmynyń daǵdarysqa qarsy taqyryptary álemniń kez kel­gen bóliginde oń baǵa alyp jatyr. Keli­sil­gen daǵdarysqa qarsy shara­lar­dyń is júzine asyrylýyna bar­lyq memleketter, sonyń ishinde, ekono­m­ıka ósimimen qamtamasyz etý, jumys­bastylyq, ómir sapasyn arttyrý má­se­leleri ózekti bolyp tabylatyn elder men G20 toby da qyzyǵýshylyq tanytýda. 2013 jyldyń qyrkúıek aıynda Sankt-Peterbýrgtegi sammıtte «úlken jıyrmalyq» kóshbasshylary 2014 jyly Brısbende G20 sammıtinde qaraýǵa beriletin ekonomıka ósiminiń, jumysbastylyq pen ózge de maqsat­ty kórsetkishterge jan-jaqty stra­te­gııalardy daıyndaýǵa bastama jasa­dy. Eskere ketý kerek, Avstralııa aǵymdaǵy jylda G-20-ǵa tóraǵalyq etetin el retinde óz mindetteriniń ma­ńyz­dy basymdyqtaryna – nátıjeli ju­mysbastylyq, eńbek ónimdiliginiń artýy, básekege qabilettilik pen ınves­tısııanyń artýy máselelerin qoıdy. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan».