Elimizde jetinshi ret ótetin halyqaralyq Astana ekonomıkalyq forýmy osy aptada bastalǵaly otyr. Tórtkúl dúnıeden delegat jınap, ǵalamdyq ǵalymdardyń basyn qosatyn, Nobel syılyqtary laýreattaryn shaqyryp, jahandyq máselelerdi birge otyryp talqylaıtyn úlken sharaǵa búginde elimiz saqadaı-saı.
Jalpy, Astana ekonomıkalyq forýmynyń negizgi qyzmeti álemdik qoǵamdastyqtardyń jáne Qazaqstannyń áleýmettik-ekonomıkalyq, quqyqtyq, mádenı máselelerine tıimdi jaýap izdep, Qazaqstan Úkimeti, AEF-ke qatysýshy memleketter úkimetteri úshin jáne «Úlken jıyrmalyq» memleketteriniń kóshbasshylary úshin usynystar ázirleý ekeni belgili. Bul mindetti forým jyl saıyn óz deńgeıinde oryndap otyr deýge ábden negiz bar. Tipti, mundaı forým jetinshi ret ótkeli otyrǵanyn eskersek, elimiz bul turǵyda tájirıbeli ekenin joqqa shyǵara almaımyz. Al jyl saıyn úzbeı ótkizip otyrǵanyna qaraǵanda, mundaı forýmnyń el úshin de, álem úshin de qajettiligin ańǵarý qıyn emes.
Sonymen, ótkenge oralyp kórelik. Astana ekonomıkalyq forýmy alǵash ret 2008 jyly uıymdastyrylǵan bolatyn. Qazaqstan Prezıdentiniń bastamasyn júzege asyrý úshin Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrligi men Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty sol jyly «Ǵalymdardyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq klýby» qaýymdastyǵyn quryp, sonyń aıasynda «Jahandaný jaǵdaıyndaǵy ekonomıkalyq damýdyń zamanaýı aspektileri» taqyrybynda I Astana ekonomıkalyq forýmyn ótkizgen bolatyn. Bul forýmǵa saıasatkerler, ekonomıster, kásipkerler jáne ǵalymdar, álemniń 40 elinen 400-deı adam, sonymen qatar 100-ge tarta BAQ ókilderi qatysty.
Al 2009 jyly «Eýrazııanyń jahandyq qaterler júıesindegi ekonomıkalyq qaýipsizdigi» atty II Astana ekonomıkalyq forýmynda Astanaǵa 59 eldiń ókilderi keldi. Forýmǵa Qazaqstannan 900-deı, álemniń 59 elinen 250-den astam sheteldik qonaqtar, Qazaqstandaǵy shetel elshilikterinen 74 ókil jáne halyqaralyq uıymdardan 69 adam qatysty.
2010 jyly III Astana ekonomıkalyq forýmy «Daǵdarystan keıingi kezeńdegi turaqty ekonomıkany qurýdy qamtamasyz etý» taqyrybynda ótti. Bul joly forýmǵa álemniń 50-den astam elinen 2000-nan astam saıası jáne isker top ókilderi jınaldy. Sonymen qatar, jahandyq ekonomıkanyń damýyna baılanysty ózekti máselelerdi talqylaý úshin álemniń jetekshi ǵalymdary, qoǵam jáne BAQ ókilderi qatysqan edi.
2011 jyly IV forým «Jańa onjyldyq: syn-qaterler men perspektıvalar» taqyrybyn qamtydy. Forýmǵa álemniń 80-nen astam elinen 5000-nan asa qatysýshylar keldi. Bul joly barlyǵy 18 otyrys pen paneldik sessııalar ótkizildi. Forým nátıjesi boıynsha memorandýmdarǵa jáne yntymaqtastyq kelisimsharttaryna qol qoıyldy, sonymen qatar, G20 memleketteri kóshbasshylary úshin álem ekonomıkasyn damytý men saýyqtyrýǵa baılanysty usynystar ázirlendi.
2012 jyly «Jahandyq ekonomıkalyq ózgerýler: syn-qaterler jáne damý perspektıvalary» atty V Astana ekonomıkalyq forýmy ótkizildi. Forýmǵa álemniń 93 elinen 8000-nan astam qatysýshy keldi. Forým barysynda ártúrli pishinde plenarlyq jáne paneldik sessııalar, konferensııalar men kongrester, jalpy, 55 is-shara ótkizildi. Nátıjesinde, 50-den astam yntymaqtastyq kelisimi men memorandýmdarǵa qol qoıyldy. Sonymen qatar, G20 kóshbasshylaryna usynystar ázirlendi. Budan basqa, forýmǵa respýblıkanyń 2000-nan astam stýdenti qatysyp, Nobel syılyǵy laýreattarynyń dáristerin tyńdady.
Al ótken jyly VI Astana ekonomıkalyq forýmy «G-Global formatynda teńdestirilgen ekonomıkalyq damýdy qamtamasyz etý» taqyrybyn álem nazaryna usyndy. VI Astana ekonomıkalyq forýmy men tuńǵysh Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııasyna «Ǵalymdardyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq klýby» qaýymdastyǵy 136 memleketten 12 myńnan asa qatysýshyny jınady. Forýmǵa 35 qazirgi jáne burynǵy mınıstrler, 40-tan astam halyqaralyq uıymdardyń, korporasııa men kásiporyndardyń jetekshileri, 10 Nobel syılyǵynyń laýreattary qatysty. Astana ekonomıkalyq forýmy men Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııa kezinde jalpy 73 shara, sonyń ishinde, «G-Global formatynda turaqty ekonomıkalyq damýdy qamtamasyz etý» «Kóshbasshylar dıalogy» ótti. Tuńǵysh Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııa nátıjesi boıynsha «Astana deklarasııasy» qabyldandy. Munda Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik jospardyń basty baǵyttary kórsetilgen. VI AEF qorytyndysy boıynsha daıyndalǵan Astana deklarasııasy men usynystar 2013 jyldyń 5-6 qyrkúıek kúnderi Reseıde ótkiziletin qatysýshy elderdiń sammıtinde, G-8, Halyqaralyq valıýta qory, Dúnıejúzilik bank pen BUU-nyń G20 sheshimderin qabyldaý deńgeıine jiberildi. VI AEF-tyń bıznes-forýmdarynyń qorytyndysy boıynsha 2,7 mlrd. AQSh dollary somasynda ári qaraıǵy yntymaqtastyq jaıly shamamen 80 kelisim men memorandýmdarǵa qol qoıyldy.
VI AEF nátıjesi boıynsha daıyndalǵan Astana deklarasııasy men usynystar G20, G-8, Halyqaralyq valıýta qory, Dúnıejúzilik banktiń sheshimder qabyldaý deńgeıine jiberildi. Sondaı-aq, Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııanyń qorytyndy qujattary BUU Bas Assambleıasynyń 68-sessııasynyń resmı qujattarynyń qataryna endi.
Astana ekonomıkalyq forýmy jaıynda aıtylǵanda «G-Global» týraly toqtalmaı ketý múmkin emes. Bul – Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń bastamasyn júzege asyrý maqsatynda 2012 jyldyń 12 qańtarynda «Ǵalymdardyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq klýby» qaýymdastyǵynyń yqpal etýimen www.group-global.org saıtynda, «G-Global» kommýnıkatıvti ınternet-alańy pishininde iske qosylǵan zııatkerlik jeli. G-Global – álemdik sarapshylar qoǵamdastyǵyna álemdik ekonomıka máseleleri boıynsha ınteraktıvti, ashyq jáne kópshilik aldynda pikirtalastar, debattar ótkizýge jaǵdaı jasalǵan kóp fýnksııaly tuǵyrnama. Joba álemdik qarjylyq daǵdarystan shyǵý joldaryn izdestiretin tetikterdi tabý, talqylaýǵa jáne daǵdarysqa qarsy joldardy izdestiretin qatysýshylardyń sanyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. G-Global kommýnıkatıvtik alańy qysqa merzim ishinde álemniń 160 elinen 90 000 paıdalanýshyny biriktirdi.
2013 jyldyń 1 shildesinen bastap G-Global tuǵyrnamasynda «VII Astana ekonomıkalyq forýmy men II Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııa» vırtýaldy jobasy aıasynda onlaın-rejimde VII AEF pen II Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııa sessııalarynyń basty máselelerin qarastyrýǵa baılanysty jáne Álemdik daǵdarysqa qarsy jospar tujyrymdamasynyń jobasyn daıyndaýǵa baılanysty aldyn ala pikirtalastar, talqylaýlar men beıne-konferensııalar uıymdastyryldy. «VII Astana ekonomıkalyq forýmy men II Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııa» vırtýaldy jobasy qyzmetin bastaǵannan bastap «G-Global» tuǵyrnamasy 14 000 baıandama men zertteý jumystaryn, 45 400 saraptamalyq sholýlar men túsiniktemelerdi toptastyrdy, sonymen qatar, munda jetekshi sarapshylar men ǵalymdar qatysqan 329 beıne-konferensııa ótkizildi.
Zamanaýı áleýmettik-ekonomıkalyq, qarjy jáne ózge de jahandyq álemniń máseleleri tóńiregindegi Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń «G-Global» megajobasy men Astana ekonomıkalyq forýmynyń daǵdarysqa qarsy taqyryptary álemniń kez kelgen bóliginde oń baǵa alyp jatyr. Kelisilgen daǵdarysqa qarsy sharalardyń is júzine asyrylýyna barlyq memleketter, sonyń ishinde, ekonomıka ósimimen qamtamasyz etý, jumysbastylyq, ómir sapasyn arttyrý máseleleri ózekti bolyp tabylatyn elder men G20 toby da qyzyǵýshylyq tanytýda. 2013 jyldyń qyrkúıek aıynda Sankt-Peterbýrgtegi sammıtte «úlken jıyrmalyq» kóshbasshylary 2014 jyly Brısbende G20 sammıtinde qaraýǵa beriletin ekonomıka ósiminiń, jumysbastylyq pen ózge de maqsatty kórsetkishterge jan-jaqty strategııalardy daıyndaýǵa bastama jasady. Eskere ketý kerek, Avstralııa aǵymdaǵy jylda G-20-ǵa tóraǵalyq etetin el retinde óz mindetteriniń mańyzdy basymdyqtaryna – nátıjeli jumysbastylyq, eńbek ónimdiliginiń artýy, básekege qabilettilik pen ınvestısııanyń artýy máselelerin qoıdy.
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan».